ديىرمەندە تۋعاندار دۇرسىلىڭنەن قورىقپايدى

«بىتكەن ىسكە سىنشى كوپ». باكۋدەن كەلگەن بىزگە ەل جان­كۇيەر­لەرىنىڭ الەمدىك بوكس باسەكە­سىن­دەگى قازاق سايىپقىراندارىنىڭ سپورت­تىق ناتيجەسىنە قۋانىپ, قۇت­تىق­تاۋدان گورى, قىنجىلىپ, قامىعۋ سەزىمى باسىمداۋ كورىندى. اسىرەسە, سپورت سايتتارىنداعى جان­كۇيەر­لەر مەن جانكۇيەرلەر تاساسىنا جا­سىرىنعانداردىڭ پىكىرلەرىنە قۇلاق اسساڭ, بوكسشى­لار قولعاپ­تارىن شەتىنەن شەگەگە ءىلىپ, ال باپكەرلەر ومىردەن باز كەشىپ كەتۋلەرى كەرەك سياقتى. جوق, اعايىن, وت باسى, وشاق قا­سىن­دا وتىرىپ جەر توقپاق­تا­عان­نان, نەمەسە كىنانى انا باپكەر مەن مىنا سپورتشىعا اۋدارىپ, قا­را­داي قاپا بولۋدان ەشتەڭە ءون­بەيدى. ءبىز بىلەتىندە قازاق بوكس­­شى­لارى حازار (كاسپي) تەڭىزى جاعاسىن­داعى عاجايىپ قالانىڭ شارشى الا­ڭىن­دا قال-قادەرىنشە اتوي سال­دى. سوندىقتان ەندىگى جەردە ەل بوكس فەدەراتسياسى مەن ۇلتتىق كومان­دا­سى مۇشەلەرىنىڭ اراسىنان «كىنا­لى­لەردى» تاۋىپ, ولار­دى «جازالاۋدان» گورى, الدا­عى بولاتىن وليمپيادا رينگىندە ەڭ باستى قار­سى­لاس­تارى­مىز كىمدەر بولادى, ولارعا قارسى قانداي امال-ايلا قولدانامىز ءجا­نە ول ءۇشىن قاي ەلدە, قالاي دايىن­دالامىز (قانداي تاكتيكا قولدا­نا­مىز) دەگەن ما­ڭىز­دى ساۋالدار ءتو­ڭى­رەگىندە ويلا­سىپ, ناقتى ءىس-شا­رالارعا شۇعىل كىرىسكەن اقىل­دىراق بولادى... ءبىزدىڭ بايقاعانىمىز, ەلدەگى قاي باپكەر, قاي بوكسشى بولسا دا وزدەرىنىڭ العاشقى جەكپە-جەك­تەرىنىڭ كۋبا, رەسەي, ۋكراينا, تايلاند (ولارعا قازىر ءۇندىستان, موڭ­عو­ليا جانە ت.ب. مەملەكەتتەر قو­سىلا باستادى) ەلدەرىنىڭ بوكس­شى­لارىمەن سايكەس كەلمەۋىن تىلەيتىن بولىپتى. نەگە؟ ويتكەنى, ولاردى ءبىر دەممەن «ۇرىپ الا­مىز» دەگەن كۇشى مەن ءادىس-ايلا­سى­نا سەنىمسىز. سەنىمسىزدىك سپورت­­شى­نىڭ بويىن­داعى قاۋىپ پەن قورقىنىش سەزىمىن تۇرتپەكتەيدى. بۇل قاۋىپ پەن قورقىنىش كۋبا بوكسشىلارىنىڭ (مەيلى ول ءتاجى­ريبەسى از بوكسشى بولسىن) اتى اتالعان ساتتە ءتىپتى ءورشىپ كەتەدى ەكەن. ال قاۋىپ پەن قور­قىنىش ءتۇبى – جەڭىلىس. ءويت­كەنى, ۇرەيگە قار­سى ۇيدەي الىپتار دا ەشتەڭە ىستەي المايدى. مى­سالى, قازاق جانكۇيەرلەرى جەكە باسىن دا, ءوزىن­دىك ويىن-ورنەگىن دە قاتتى قۇرمەتتەيتىن ءبىرجان جا­قىپ­تىڭ مى­سىن باسقان, مەنىڭشە, باكۋ رينگىندەگى 19 جاستاعى بوكس­شى­سى­نىڭ شەبەرلىگى ەمەس, كۋبا بوكس­شى­لارىنىڭ الپىس ايلالى ءابجىل­دىگىنە بايلانىستى تاراعان داق­پىرت جەڭىپ كەتتى. كۋبانىڭ 49 كگ. سالماقتاعى سول بوزىمىن ءبىرجاننان كەيىنگى كەزدەسۋلەردىڭ بىرىندە موڭعولدىق پۋرەۆدورج سەردامبا وپ-وڭاي جەڭدى دە كەتە بار­دى. نەگە؟ سەبەبى, موڭعوليا بوكس فەدە­راتسياسى كۋبا بوكسشى­لارى­مەن سپورتتىق وقۋ-جاتتىعۋ جيى­نىن ءبىر­لەسىپ وتكىزۋ ماسەلە­سىن «ءا» دە­گەننەن-اق دۇرىس شەشكەن. بەلگىلى مەرزىمگە ارنايى جات­تىق­تىرۋ­شىلار دا شاقى­را­دى. بۇل سياقتى تاجىريبە ال­ما­سۋدىڭ جەمىستى ءناتي­جەسى بۇگىندە ءۇندى­ستان بوكس­شى­لارىنىڭ ويىن-ءور­نەگىنەن دە انىق بايقالا باس­تا­دى. دەمەك, ءبىز ۇندەپ وتىرعان ماسەلە­نىڭ شەشۋى, ەگەر قازاق بوكسشى­لارى كۋبا سياق­تى بوكسى ۇزدىك ەلدەردىڭ بىل­عارى قول­عاپ شەبەرلەرىمەن بىرىگىپ جات­تى­عا بەر­سە, ەڭ الدىمەن «ءا دەگەننەن مىقتىلار­مەن كەزدەسىپ قال­­­ما­ساق ەكەن» دەگەن قاۋىپ پەن قور­­قى­نىشتى جەڭە­دى» دەگەن جاۋاپ­قا كەلىپ تىرەلەدى. «ديىرمەندە تۋ­عان­­دار دۇرسىلىڭنەن قورىق­پايدى» دەگەن ماقال بار. مىسالى, ءبىر اي بويى بىرگە جات­تىعىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ «ءيسىن» الىپ, ءادىس-ءتاسىلىن ۇيرەنىپ, اياق-قول­دارى سيدام, سوققىلارى جى­ل­دام «بوستاندىق ارالىندا» تۋ­عان بوزىمداردىڭ دا وزدەرى سياق­تى قاراپايىم ادام ەكەنىنە, سون­دىق­تان ولاردىڭ دا وسال تۇس­تارى از ەمەس ەكەنىنە كوزدەرى جەتىپ, كو­ڭىل­­دەرى ورنىنا تۇسە باستار ەدى. ال پسيحولوگيالىق تۇر­عى­داعى بۇل «جەڭىس» باسقالاردى قايدام, ءبىز­دىڭ بوكسشىلارعا ءاب­دەن كەرەك. مى­سا­لى, ۇلتتىق كو­مان­دانىڭ توق­­­­سا­نىنشى جىل­دار­داعى باس باپ­كەرلەرى ەلدەگى سول كەزدەگى ەكو­نو­مي­كالىق قيىندىق­تارعا قا­را­ماس­تان, قازاق­ستان-كۋ­با بوكس­شى­لارى اراسىن­دا­عى جول­داستىق كەزدەسۋلەردى ءجيى وتكىزە­تىن. سو­نىڭ ارقا­سىن­دا كوپ­تەگەن تالانت­تى بوكس­­شى­­لارى­مىز­دىڭ ال­دىندا «قى­تاي قاما­لىن­داي» كول­دەنەڭ جاتىپ ال­عان «كۋبا بارەرى» مەن «كۋبا سيندرومى» جو­يىل­عان. وعان سيدنەي وليم­پي­ا­داسىندا قا­زاق­ستان ءانۇرانىن شىر­قاتىپ, تۋىن سام­عات­قان چەمپيوندار مەن ءجۇل­دە­گەر­لەردىڭ جە­ڭى­سى, ياعني التىندار مەن كۇ­مىس­تەر سىڭعىرى دالەل. وسى ويدى ودان ارى ساباقتاي تۇسسەك, ۇستازدان شاكىرت وزار دەگەندەي, انگليادان باستاۋ العان بوكس ونەرىن بۇگىندە رەسەي مەن كۋبا قاتتى مەڭگەرىپ العانىن انىق بايقاۋعا بولادى. بيىلعى الەم چەمپيوناتى ولاردىڭ قاتا­رى­نا ۋكراينا ۇلاندارىن قوستى. بۇل تىزىمدە قازاقستان بوكسشى­لارى­نىڭ اتالۋى دا قۋانتادى. باكۋگە كۋبا بوكسشىلارىن باستاپ كەلگەن راۋل رودريگەس ءبىز­دىڭ: «ءسىز ءوزىڭىزدىڭ كو­مان­داڭىزدى وسى بىرىنشىلىكتىڭ ەڭ ۇزدىك كو­مانداسى دەپ سانايسىز با؟» دەگەن ساۋا­لى­مىزعا: «ارينە, باكۋ رينگىندە كىم­نىڭ كىم ەكەنىن تانى­تۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ بوكس­شى­لارى­مىز­دىڭ بو­يىن­دا نە قاجەتتىڭ ءبارى بار. ءبى­راق, ءبىزدىڭ سايىپقى­ران­دار­عا رەسەي, قازاقستان, ازەر­باي­جان سياق­­تى, تاعى باسقا دا ەلدەردىڭ مىقتى قارسىلاس­تار­ى­مەن كەزدەسۋىنە تۋرا كەلەدى», دەپ العاشقى «ۇشتىككە» ءبىزدىڭ ەلدى دە قوسا جاۋاپ بەردى. مۇنى باسقا ەلدەردىڭ مىق­تى­لارى­مەن بىرگە قا­زاق بوكس­شى­لارى­نىڭ دا شەبەرلىگىن مو­يىن­­داۋ دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. بىراق بۇل مويىنداۋ «بول­دىق», «تولدىق» دەپ, ۇلتتىق كو­مان­داعا كۋبا مەن رەسەيدەن كەلىسىم-شارتپەن بىلىكتى باپكەر شا­قىرۋ دەگەن ماسەلەنى كۇن ءتار­تى­بىنەن الىپ تاستايىق دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك. ويتكەنى, ۇلى مۇح­تار اۋەزوۆ­تىڭ ءوزى: «مەنىڭ بىلگەنىم ءبىر توعىز, بىلمەگەنىم مىڭ توعىز», دەپ وتى­را­دى ەكەن. باكۋدە ءجۇرىپ الماتى قالاسى بوكس فەدەراتسياسى باسشى­لارى­نىڭ كەلىسىم-شارتپەن كۋبا­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىق­تىرۋ­شى­سى, اتاق­تى السيدەس كارونا سا­گارانى شاقىرعانى تۋرالى حا­بار­دى ەستىپ قالدىق. ايتۋىنشا, ول ەندى وڭتۇستىك استانا بوكس­شى­لارى­مەن ءۇش اي جۇمىس ىستەيدى ەكەن. نەسى بار, بۇل – ەل بوكس فە­دە­­راتسياسى باسشىلارىنا دا, باس­قا وڭىرلەر­دەگى بوكس فەدەرا­تسيا­لارى جەتەكشىلەرىنە دە ۇلگى-ونەگە بولا­تىن جاقسى باستاما. پاي­داسى بولماسا, زيانى جوق مۇن­داي تاجىريبە الماسۋدان, اي­نا­­لىپ كەلگەندە, قا­زاق بوكسى ۇتا­تى­نى انىق. ءباسى بيىك جارىستاردا تال­قى­عا تۇسەتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى تورەشى­لەر­دىڭ ادىلەت جولىنان اۋىتقىپ, قار­سىلاسىنان ءبىر باس جوعارى بوكس­شى­لارعا قاراداي قىسىم جا­ساۋى­نا بايلانىستى تۋىنداي­تى­نى بەل­گىلى. باكۋ چەمپيو­نا­تىنا قازى­لىق ەتكەن تورە­شى­لەر­دىڭ ءتوڭى­رە­گى دە داۋ-دامايدان كەن­دە بول­عان جوق. ايتپەسە, ۋكراي­نالىق بوكس­شى, وليم­پيادا جانە الەم چە­م­پيو­نى, ۆەل باركەر كۋ­بو­گىنىڭ يە­گەرى ۆاسيل لوما­چەن­كونى ءتو­رە­­شىلەر تا­قىر جەردەن «ءسۇرىندى­رە­دى» دەپ كىم كۇت­كەن؟!. ءبىرىنشى جەكپە-جەگىندە ەلى­نىڭ دە, ءوزىنىڭ دە اتى بەلگىسىزدەۋ مەملە­كەت­تىڭ بوكس­شى­سىن ءبىر مي­نوتتىڭ اينالا­سىن­دا باۋىردان ۇرىپ قۇلاتقان «لوما», الەم چەم­پيو­ناتىنىڭ 1/8 فينالىندا تورە­شىلەردىڭ قاس­كوي­لى­گى­نەن برا­زي­ليا­لىق روبسون كونسەيساودان ءبىر ۇپاي ايىر­ما­شى­لىعىمەن «ۇتى­­لىپ» قالدى. بۇل ادىلەت­سىز­دىككە تەك قانا ۋكراينا كومان­دا­سى ەمەس, سونىمەن بىرگە, باكۋ رينگىندەگى جەكپە-جەكتى تا­ما­شا­لاۋعا كەلگەن بۇكىل كورەرمەن كۇڭىرەنىپ كەتتى. بىراق ۋكراي­نا­لىق باپكەرلەر ايبا باسشى­لا­رى­نا تورەشى­لەر­دىڭ ءادى­لەتسىز قا­زى­لىق جا­ساۋى­نا باي­لا­نىستى تەز ارادا قار­سىلىق حات ءتۇسىرىپ, ءتۇن جا­رىمىندا بولسا دا ادىلەتتىڭ اق تۋى جەلبىرەدى. وسى جەردە حا­لىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى­نىڭ مۇشەسى جانە ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆ.يانۋكوۆيچتىڭ كە­ڭەس­­شىسى سەرگەي بۋبكا مىرزانىڭ ايبا پرەزيدەنتى چينگ كۋو ۆۋعا سوناۋ كيەۆتەن تەلەفون شالىپ, ءتو­رە­شىلەر تاراپىنان ۋكراينا كو­­مان­داسىنا قىسىم جاسالىپ جات­­قان­­دىعىن جانە وسىنداي كەلەڭ­سىز­دىك قايتالاناتىن بولسا, ايبا پرەزيدەنتتىگىنە كەلەسى سايلاۋدا حوك تاراپىنان قولداۋ كورمەي­تىن­دىگىن سەزدىرىپتى دەگەن اقپارات­تى قۇلا­عىمىز شالعانىن ايتا كەت­كەن­نىڭ ارتىقتىعى بولماس. مىنە, وسىن­داي دەر كەزىندە جاسالعان ءسوز جاردەمىنىڭ ارقا­سىن­دا 60 كگ. سال­ماقتاعى ۆاسيل جارىستى ودان ارى جالعاس­تى­رىپ, ءوزىنىڭ الەم جان­كۇيەرلەرى قول سوققان ۇزدىك ەكەنىن تاعى دا دالەلدەدى. سونداي-اق, ول فينال­دىق جەكپە-جەكتە باس­قا ەلدىڭ بوكسشىلارى قورقا-قورقا شىعا­تىن كۋبالىق ياسنەر تولە­دو­نى دا «تىزەرلەۋگە» ءماجبۇر ەتتى. بەتىن ەكى قولىمەن جاۋىپ العان ياس­نەردىڭ ەكى ءبۇي­رى­نە ەكى جاعىنان قارشا بوراعان سوققىلار ونىڭ يەگىنىڭ استىنا ءدوپ ءتيىپ با­رىپ اياقتالعاندا كۋبا وعى­لانى شال­قا­لاپ بارىپ, وتىرا كەتتى. وسىن­­دايدا ورىس اعايىن­دار­دىڭ: «پرو­­­تيۆ لوما, نەت پريەما» دەگەن قالجىڭى ەرىكسىز ەسكە ورا­لادى ەكەن. يرلانديالىق تەرري سميت ءتور­اعالىق ەتكەن تورەشىلەردىڭ قىساس­تىعىن موڭعول بوكسشىسى دا باستان كەشتى. قىرعىز باۋىر­لار دا «اتاڭ, قوقي بالدارى-اي», دەپ ءتو­رە­شىلەرگە دەگەن وكپەسىن جاسى­را الماي ءجۇردى. قاپتال­داعى تورە­شى­لەر­دىڭ كەلەڭسىز ءىس-ارەكەت­تەرىنە قازاق­ستان­دىق باپكەرلەر دە قاتتى قىن­جىلدى. جال­پى, اۋەسقوي بوكستا تورە­شى­لەر تارا­پى­نان بولا­تىن نەم­قۇ­راي­دىلىق­تاردىڭ ورىن الۋى سوڭ­عى جىل­دارى تىم جيىلەپ كەتتى. بۇل بوكس­شىلار بولا­شا­عىنا بالتا شابا­تىن وتە قاۋىپتى قۇبى­لىس. سون­دىقتان «قازان­شى­نىڭ ەركى بار, قايدان قۇلاق شى­عارسا», دەپ ءادىل­دىكتى بەلدەن با­ساتىن ءتو­رە­شى­لەرگە تىزگىن بەر­مەۋ­دىڭ امال­دارىن وي­لاس­تىرعان ءجون سياقتى. بۇل ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدىڭ بوكس فەدەرا­تسيا­­سى ەلى مەن ەرىنىڭ اتىن دۇنيە ءجۇ­زى­نە تانىتاتىن ويىن­دار­دا ۋك­راي­­نا­لىق ارىپتەس­تەرى سياق­تى ايبا پرەزيدەنتىنە: «دات, تاق­سىر!» دەۋدى دەر كەزىندە ۇمىت­پاسا دەيمىز. وسى رەتتە تورەشىلەردىڭ قان­عا تارتاتىن «دەرتى» ەلىشىلىك باسە­ك­ە­لەردە دە ورىن الاتىنىن جاسىر­ماي ايتا كەتەلىك. قازىر ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرىنىڭ ءوز بوكس فەدەراتسياسى بار. ونىڭ ۇستىنە ەل بوكسشى­لارىن بىلتىردان بەرى ءوڭىر-ءوڭىر­گە ءبولىپ, شىعىس, با­تىس, ءسولتۇس­تىك, وڭتۇستىك دەپ رينگ­كە شىعارا­تىن «جاڭالىق» تا ومىرگە كەلدى. بۇل ەلدەگى بوكس­تى دامىتۋ, بوكس­شى­­لار­دىڭ شەبەرلىكتەرىن شىڭ­­داۋ, ءسويتىپ, ءار سالماق دارە­جە­­سىن­دە ناعىز مىق­تى­لاردى انىق­تاۋ دەگەن ۇرانمەن ءوتىپ جات­قا­نىمەن, «رينگ» سىر­تىن­داعى باس­­شى­لار مەن تورە­شى­لەر ارا­سىن­دا «بارماق باستى, كوز قىس­تى» دا بول­ماي جاتقان جوق. «قار­عا با­لا­سىن اپپاعىم دەي­دى». قاي ءوڭىردىڭ بوكس فەدە­را­تسياسى باسشىلارى دا ءوز كومان­دا­سىن وسالداردان دەمەيدى. مىنە, سونداي ۇشقارى كوز­قا­راس­تاردىڭ سال­دارىنان قازىر ەل بوكس­شىلارى اراسىندا ءبىر سال­ماق­تا بىرنەشە «ءنومىرى ءبىرىنشى» بوكس­شى­لار پايدا بولدى. ءبارى ءوز بوكس­شى­سىن «بابىندا» دەپ ءبىر-بىرىنە ءسوز بەرمەيدى. «قويشى كوپ بولسا, قوي ارام ولەدى» دەگەن, سايىپ كەلگەندە, بۇل تالاس-تار­تىس­تىڭ سوڭى ەل بوكس فەدەرا­تسيا­سى مەن ۇلتتىق كو­مان­داسىنىڭ پسيحولو­گيا­لىق احۋا­­لى­نا زيانىن تيگىزىپ وتىر. بۇ­رىن ەل بوكسىندا مۇن­داي الاۋىز­دىق بولمايتىن. ءبارى ءبىر عانا قازاق بوكسى فە­دە­را­تسيا­سى تۋى استىندا جارىسقا شى­عا­تىن. «كىم مىقتى؟» دەگەن ءتۇيىن دە ءبىر فەدەراتسيا شەڭ­بە­رىن­دە شەشىلەتىن. «تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى» دەگەن بار. سون­دىقتان بۇل دا الداعى جۇ­مىس­تار مەن جوسپارلار ءۇشىن ويعا ازىق بولاتىن ماسەلە دەپ بىلەمىز. الەمدىك رينگتەگى بوكسشى­لار­­دىڭ سالماق اۋىستىرۋى جاي­لى دا سالماقتى ويلار ايتۋعا بو­لا­دى. مىسالى, موڭعولدىق باپكەرلەر پۋ­رەۆدورج سەردامبانى پەكين وليم­پياداسىنان كەيىن ءبىر جارىس­قا 49 كگ. سالماق بويىنشا الىپ بارسا, ەندى ءبىر باسەكەگە 52 كگ. سال­ماق بويىنشا قوسىپ ءجۇر. ءبى­راق ونىڭ 52 كگ. سالماق دارە­جە­سىندەگى ويىنى ويدان شىق­پاي, ۇتىلىس تابۋدا. ال 49 كگ. سالماق­تا ءوزىن قۇر اتتاي سەزىنەدى ەكەن سابازىڭ. سون­داي-اق, قا­­زاق بوكس­شىسى ءادىل­بەك نيا­زىم­­بەتوۆ­تىڭ 81 كگ. سال­ماق­قا اۋىس­قا­نىن وتە جاقسى بول­دى دەپ قۇپتاپ جات­قان­دار دا بار­شىلىق. شى­نىن­دا, جاڭا سال­ماق ادىلبەك­تىڭ قو­لا­يى­نا كەلىپ, ول ءوزىن الەم چەم­پيو­ناتىندا جاڭا قىرىنان تانىتتى. بۇعان باس باپكەر مىر­زا­عالي ايت­جانوۆتىڭ: «ادىلبەك ءبى­راز كۇش جۇمساپ, ءجيى سوققىلار مەن ءتيىمدى ءادىس-ايلانى ىسكە قوس­قاندا, ءتىپتى چەمپيوندىق تاجگە دە قول جەتكىزىپ قالۋى بەك ءمۇم­كىن ەدى», دەگەن پىكىرىن قوسى­ڭىز. سون­دىقتان كەيبىر بوكسشى­لار­عا سال­ماق اۋىستىرۋ ەكس­پەري­مەنتى قاجەت پە دەپ قالدىق. جالاۋىن جەلبىرەتكەن جان­كۇيەر­لەر قاۋىمى ءدال وسى الەم چەمپيوناتىندا ۇلتتىق كومان­دا­نىڭ كاپيتانى سەرىك ساپيەۆتەن ءۇشىنشى التىن مەدالدى كۇتكەنى انىق ەدى. وعان سەرىكتىڭ جەرەبەسى دە, ءدال سول تۇستاعى سپورتتىق بابى دا جولداس بولعانداي-تىن. سون­دىق­تان بولار, جولىنداعى­نىڭ ءبارىن تاس-تالقان ەتىپ جەڭىپ كەل­گەن سەرىكتىڭ فينالدىق جەكپە-جەكتە ۋكراينالىق «ەجەلگى» قار­سى­لاسىمەن كەزدەسەتىنىن ەستىگەندە, كوپشىلىكپەن بىرگە «جەڭە­دى» دەپ بال اشقاننىڭ ءبىرى دە ءبىز بولعانبىز. ويتكەنى, ول اتاقتى تاراس بۋلبانى تۋعان ەلدىڭ بوكس­شى تاراسىمەن بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت كەزدەسكەن بولاتىن. ياعني, ميلان مەن الماتىدا جەڭ­گەن. بىراق سول تاراس باكۋگە ابدەن دا­يىن­دا­لىپ كەلگەن بە, ميلان چەم­پيو­نا­تىندا سەرىك جەڭىلگەن رەسەيلىك زامكوۆويدى جەڭىپ كەتتى. ەسەپ, ارينە, تەڭ بولدى. بىراق «سوق­قى­نى كىم كوپ جۇمسادى» دەگەن ەسەپ بويىنشا شەلەستيۋكتىڭ ايى وڭى­نان تۋعان. سوندىقتان جە­ڭىس­تەن سەرىكتىڭ ءوزى دە ءۇمىتتى ەدى. دەگەنمەن, «ءۇي­دەگى كوڭىلدى, بازارداعى نارىق بۇزار» دەگەندەي, رينگتەگى جەك­پە-جەكتىڭ بارى­سى سەرىكتىڭ دە, وعان سەنىم ارتقان جانكۇيەر­لەر­دىڭ دە كوڭىلىن دە ءارى-ءسارى ەتىپ كەتتى. ايتسەدە بۇل ءۇشىن سايىپ­قى­ران سەرىك پەن ونىڭ باپكەرى سترەلنيكوۆتى كى­نا­لاۋ ورىن­سىز. وكىنىش­كە قاراي, كىنالاپ جات­قاندار دا بارشىلىق. ولار نەگىزىنەن «سەرىك ۇرىس تاكتيكاسىن ءوز­گەرتۋى كەرەك ەدى», دەپ قىنجى­لىس بىلدىرەدى. بىزگە دە سولاي كورىنگەن ەدى. ۇلت­تىق كو­ماندا­نىڭ باپكەرلەر القا­سى دا سەرىك ءۇشىن جابىق قورعا­نىس­قا كو­شىپ, اڭدىپ ءجۇرىپ ۇرىس سالا­تىن بوكس­شىلاردىڭ «شەبىن» بۇزاتىن تىڭ ءادىس-ايلانى تابادى دەپ ءۇمىت­تەنەيىك. سوڭعى جىلدارى اۋەسقوي بوكس­تىڭ الەمدىك دەڭگەيى ءتۇسىپ كەتتى دەگەن پىكىر ءجيى ايتىلۋدا. رەسەيلىك «بوەتس» تەلەارناسى وسى تاقى­رىپ­قا, ءتىپتى, ارنايى حابار دا ار­نا­دى. ولاردىڭ ويىنشا, اۋەس­­قوي بوكستا جۇرتتىڭ قىزى­عۋ­شى­لى­عىن تۋعى­زىپ, «بارەكەلدى» دەگىزەتىن سويقان سوق­قىلار ازاي­عان. بۇرىن­عى «نوكداۋندار» مەن «نوكاۋتتار» جوق. ءويت­­كەنى, قازىر­گى بوكس قول­عاپ­تارى اۋىر سوققى بەرۋگە ارنال­ما­عان. سو­س­ىن باسقا شلەم كيۋ دە دۇرىس ەمەس, ول اۋىر سوققىنى جىبەرمەيدى جانە بوكس­شىنىڭ ويىن بارى­سىن­داعى ءتۇر-ءتۇسىن دە كورسەت­پەي­دى. وسى جانە تاعى باسقا (تورە­شىلەر تا­را­­پى­نان بولاتىن ادىلەت­سىز­دىك دەگەن سياق­تى) سەبەپتەردىڭ سال­دا­رى­نان بۇ­­­قا­را­نىڭ اۋەسقوي بوكس­قا دەگەن قۇ­­­م­ا­رى باسەڭسىپ, حالىق­ارا­لىق تۋر­­نير­لەردى بىلاي قوي­عاندا, الەم چەمپيوناتى مەن وليمپيا ويىن­دارىنداعى بوكس باسەكەسىنە كو­رەر­­مەندەر از جينا­لادى-مىس ەكەن. بۇل پىكىرلەردىڭ دە جانى بار شىعار, بىراق ءبىزدىڭ بىلۋىمىزدە, اۋەس­قوي بوكستىڭ اتى – اۋەسقوي بوكس. اۋەسقوي بوكسشىلاردان ەجەل­­گى ريم گلادياتورلارىنىڭ «قان-قاساپ مايدانىن» كۇتۋ دە ورىن­سىز. سوندىقتان بولار, ايبا-نىڭ بۇ­رىنعى پرەزيدەنتى انۆار چاۋدري اۋەسقوي بوكستىڭ بۇ­قارالىق سيپا­تى سالتانات قۇ­رۋى ءۇشىن ونى ىزگىلەندىرۋگە وتە كوپ قاجىر-قايرات جۇمسادى. جو­عارى­دا ايتىلعان «كەمشىلىك­تەر­دىڭ» ءبارى, ياعني شلەم كيۋ, اۋىر سوققى بەرۋگە مۇمكىن­دىك بەرمەيتىن قول­عاپ­تار تىگۋ, 2 مينوتتىك راۋند ۋاقى­تى جانە ت.ب. سول تۇستاردا بوكس تاريحىنا ەندى. ال ەندى كورەرمەندەردىڭ ارەنا تورىنەن از كورىنۋىنە كەلسەك, ونىڭ سەبەپ-سالدارىن بۇگىنگى ەلەكترون­دىق اقپارات قۇرالدارى­نىڭ قا­رىش­تاپ دامۋىمەن تۇسىندىرگەن ابزال. مىسالى, بوكس سياقتى جەك­پە-جەك ونەرىن كورەرمەنگە سپورت كەشەنىنە كەلىپ, كوز جەتپەس جەردەن تا­ما­شالاعاننان گورى, ەكران ار­قى­لى (تەلەديدار, كومپيۋتەر, ت.ب.) «ءدال جا­نى­نان» قىزىقتاعان الدە­قايدا ءتيىمدى. ويتكەنى, تەلەديداردا جەكپە-جەكتى ءار قىرىنان (جا­قىن­نان, الىس­تان, ۇستىنەن, اس­تى­نان) ءجا­نە سوق­قى­لار­دى قاي­تا­لاپ كور­سە­تۋ ءمۇم­كىندىكتەرى وتە مول. ەگەر جەكپە-جەك بارىسىنا رەسەيدەگىدەي بوكس بىلگىرلەرى ءتۇسى­­نىك­­تە­مە بەرىپ وتىرسا ءتىپتى راحات. سون­دىقتان اۋەس­قوي بوكستىڭ الەم­دىك دەڭگەيى ءتۇسىپ كەتتى دەگەن پىكىرگە بىرجاقتى قوسىلا سالۋعا بول­ماي­دى. ونىڭ جارقىن مىسا­لىن باكۋ چەم­پيو­نا­تى كورسەت­تى. مىسالى, ازەر­باي­جان استانا­سىن­­دا وتكەن الەمدىك دودا ۇلكەن­دى, كىشىلى مەم­لەكەت­تەر­دىڭ ءبا­رىن­دە سپورت­­­تىڭ وسى­ناۋ سايىپ­­قى­ران ءتۇرى وتە جو­عارى قار­قىن­مەن ءوسىپ كەلە جاتقا­نىن باي­قات­تى. مى­سا­لى, بيىل­عى الەم چەم­پيوناتىنا 113 ەلدەن 570 بوكسشى قاتى­سىپ­تى. بۇل حالىق­ارا­لىق اۋەس­قوي بوكس قاۋىم­داس­تىعى قۇ­رىل­عالى بەرى ەلدەر مەن بوكس­شى­لار قاتىس­قان الەم چەم­پيو­ناتىن­داعى رە­كورد­تىق كور­سەت­­كىش ەكەن. باكۋ تورىندەگى گەيدار اليەۆ اتىن­داعى سپورت جانە كونتسەرت كەشەنىندە جالاۋىن كوتەرگەن الەم چەم­پيو­ناتىندا 36 مەملە­كەت­تىڭ 92 بىل­عارى قولعاپ شەبەرى لوندون وليم­پياداسىنا ليتسەنزيا ال­دى. ولار­دىڭ ىشىندە ەۋروپاعا – 44, ازيا­عا – 32, امەريكاعا – 14 جانە افريكا مەن مۇحيتتىق اي­ماققا 1 جولدامادان بۇيىردى. جالپىكوماندالىق كورسەت­كىش­­تە دە كوپ وزگەرىس بار. بۇرىن ساپ­تىڭ باسىن رەسەي بوكسشىلارى بەرمەسە, بۇل جولى 1-ءشى دەگەن قۇ­ر­مەت­تى ورىنعا 4 التىن مەدالمەن ۋكراينا بوكسشىلارى كوتە­رىل­دى. ولار­دىڭ بۇدان باسقا 1 كۇ­مىس مەدالى جانە بار. ەكىنشى ورىنعا 2 التىن, 1 كۇمىسپەن كۋبا قابىلان­دارى شىق­تى. رينگ يەلەرى 1 ال­تىن, 1 كۇمىس­پەن ءۇشىنشى ورىن­­دى يەلەندى. ال باكۋ چەم­پيونا­تى­نا ەكپىنى تاۋ جى­عارداي بولىپ كەل­گەن رەسەي بوكس­شى­لارى 1 ا­ل­تىن, 2 قو­لا­مەن ءتور­تىن­شى ورىن­عا جايعاستى. بەسىنشى ورىن­­دى 1 ال­تىن, 1 قولا­مەن قىتاي بوكس­­شى­لارى الدى. برازيليا بوكس­شىلارى دا 1 التىن, 1 قولا­مەن قا­زاق­ستان بىلعارى قول­عاپ شەبەر­لەرى­نىڭ ال­دىن وراپ كەتتى. مۇنى كەيبىر سپورت ساراپ­شى­لارى باكۋ چەمپيو­ناتىنىڭ باس تورەشى­سى برازي­ليا­لىق مىرزانىڭ بولۋى­نان كورەتىن سياق­تى. دەگەنمەن, برازيليالىق بەرەندەر دە وسال­داردان ەمەس, ونىڭ ءۇستى­نە ولار تۋرا الەم چەم­پيو­ناتى ال­دىن­دا قا­زاقستان ۇلت­تىق قۇراما كومان­داسى­مەن بىرىگە وقۋ-جاتتىعۋ وتكى­زىپ, وزدەرىنە قا­جەتتى ءادىس-ايلا­نى ابدەن ءۇي­رەنىپ كەتكەن بو­لا­تىن. ءبىزدىڭ بوكسشى­لاردىڭ ەنشىسىنە 2 كۇمىس, 2 قولا بۇيىرىپ, جە­تىنشى ورىن­دى قانا­عات تۇتتى. ءبىر التىن مەدال جوق دەمەسەڭ, ۇيالمايتىن-اق جەتىستىك, بىراق وسى جەردە «شىركىن, سەرىك ساپيەۆىمىز ۇتقان­دا! دەپ تا­عى ءبىر رەت كىجىنىپ قالا­دى ەكەنسىڭ. جولجازبامىزدى ەل كومان­دا­سىنىڭ باكۋ چەمپيوناتىندا جاق­سى ويىن كورسەتكەنى تۋرالى ءسوز باسىنداعى ويىمىزبەن تۇيىندەي وتىرىپ, وسى كومانداداعى بۇ­رىن-سوڭعى بولماعان اۋىزبىرلىك احۋا­لى­نا سۇيسىنگەنىمىزدى دە جا­سىر­­عى­مىز كەلمەيدى. مۇنى, ءتىپتى, لون­دون وليمپياداسىنىڭ ال­دىن­­داعى اقجولتاي حابارشى سياق­تى قابىل­دا­عان ءجون. «وتكەلدە ات اۋىس­تىرۋ­عا بولمايدى» دەگەندەي, مىر­زاعا­لي ايتجانوۆقا ەندى كومانداداعى وسى بىرلىك پەن تىرلىكتەن اجى­راۋ­عا بولمايدى. ءويت­كەنى, باتىراش-ءتو­رە­شىلەردىڭ «بال­­تا­­سىنا» ۇشى­را­­عان بوكسشى­لار­دى ايتپاعاندا, جو­عارىدا ات­تارى اتال­­عان ءتورت بوكس­شى­نىڭ دا ال­تىن مەدال الۋ­لارى­نا تولىق ءمۇم­كىندىكتەرى بار ەدى. ءبى­راق «قى­رىق كۇن كەمدىگى بار تايبۋ­رىل­داي», ەكەۋى جارتىلاي في­نالدا, ەكەۋى فينالدا ءسۇرىندى. ەندى وتكەن ىسكە وكىنە بەرمەي, «اتتەڭ-اي» دەگىزگەن تۇستاردى وي ەلەگىنەن ءوت­كى­زىپ, باكۋ رينگىندەگى ۇيرەنىپ, ۇلگى الاتىن جەكپە-جەكتەردى جالىقپاي قايتا-قايتا كورە وتىرىپ, كەم­شى­لىكتىڭ ورنىن تول­تىرۋ جۇمىسىنا جۇ­مىلعان ءلازىم. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. تاراز – باكۋ – تاراز. سۋرەتتى تۇسىرگەن ۆيتالي گاركۋشا.