مىسالى, تۇركيا رەسپۋبليكاسىمەن جان-جاقتى بايلانىس تەرەڭدەي ءتۇسىپ, قازاق-تۇرىك ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ناتيجەسىندە 5 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ارتا تۇسۋىنە, وڭىرگە ينۆەستورلاردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە ىقپال ەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان قازاق-تۇرىك كاسىپكەرلەر اسسوتسياتسياسىندا بۇگىندە 50-دەن استام قازاق-تۇرىك كاسىپكەرلەرى تىركەلگەن. جالپى, قازىرگى كەزدە تۇركيالىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 13 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ينۆەستيتسيا قۇنى 18,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇگىنگە دەيىن 4 جوبا ىسكە قوسىلىپ, ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 3,3 ملرد تەڭگە قارجى قۇيىلدى, 400 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. نەگىزى تۇرىك كاسىپكەرلەرى ءۇشىن قازاقستاننان بىرلەسكەن بيزنەس جوبالار باستاۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارى مول. ەلىمىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مۇشەسى بولعاندىقتان شىعارعان ونىمدەردى رەسەي مەن بەلورۋسسياعا كەدەندىك سالىقتاردان بوساتىلا وتىرىپ, ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك الادى. ءدال وسى ماقساتپەن اليۋميني ونىمدەرىن كورشى ەلدەرگە شىعارىپ, پايدا تاپقان «Gold Aluminum» زاۋىتى بيىل 2,6 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى پۆح پروفيل دايىندايتىن ەكىنشى جوباسىنا كىرىستى. قوسىمشا تاعى 60 جۇمىس ورنىن قالىپتاستىراتىن تسەح جىل سوڭىندا ىسكە قوسىلماق.
ەلباسى باستاماسىمەن ورداباسى اۋدانىندا 50 گەكتار اۋماقتا قۇرىلعان قازاق-تۇرىك يندۋستريالىق ايماعىنىڭ كولەمىن الداعى ۋاقىتتا 250 گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلۋدە. قازىرگى كەزدە مۇندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 1,8 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەر ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جوسپارعا سايكەس اتالعان يندۋستريالىق ايماقتا 14,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 900 ماماندى جۇمىسپەن قامتيتىن 8 جوبا ىسكە اسۋى قاجەت. ازىرگە مۇندا ەكى جوباعا ينۆەستيتسيا سالىنىپ, قۇرىلىمداۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. ال تۇركىستان قالاسىنداعى يندۋستريالىق ايماقتان قۇنى 7766 ملن تەڭگە بولاتىن, جاڭا 183 جۇمىس ورنى اشىلاتىن 3 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ال شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا جاڭعىرتۋ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى اياقتالدى. ناتيجەسىندە زاۋىتتاعى جانارماي ساپاسى ەۋرو-4 جانە ەۋرو-5 ەكولوگيالىق ستاندارتىنا كوشتى. تاريحي وقيعاعا قاتىستى وتكەن سالتاناتتى جيىنعا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ CNPC كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى بيان دىجى مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ قاتىسىپ, زاۋىت جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.
− ەلباسىمىز حالىققا ارناعان جولداۋىندا ەلىمىزدى ءوز مۇناي ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىن باسا ايتقان بولاتىن. وسى تاپسىرماعا ساي شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇل جۇمىستار يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. اتالعان باعدارلاما اياسىندا قازاقستاننىڭ ءۇش ءىرى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, − دەدى جانسەيىت تۇيمەباەۆ.
جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىندە شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا شيكىزاتتى ىدىستارعا ساڭىلاۋسىز قۇياتىن قوندىرعى ىسكە قوسىلدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇدان بىلاي اۋا لاستانبايدى. ەڭ باستىسى, زاۋىتتاعى جۇمىستاردىڭ ءبارى قاۋىپسىز ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. كاسىپورىن مۇنداي مۇمكىندىككە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا قول جەتكىزىپ وتىر.
ەكى كەزەڭنەن تۇراتىن شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جوباسى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2011 جىلى باستالعان بولاتىن. جوبانىڭ باس مەردىگەرى – قىتايلىق سرەسس كومپانياسى. جوبانى ىسكە اسىرۋعا 30-دان اسا جەرگىلىكتى مەردىگەر كومپانيالار تارتىلعان. بۇگىندە زاۋىت اكتسياسى «قازمۇنايگاز-ءوم» اق پەن قىتايلىق سNPC كومپانياسىنا تيەسىلى. سونداي-اق, زاۋىتتا جىلىنا 4 مىڭ توننا كۇكىرت شىعارىلادى. قۇرىلىمداۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى كەزەگى تولىق اياقتالسا, زاۋىت ەلىمىزدەگى الەمدىك تالاپتارعا ساي ءىرى كاسىپورىنعا اينالاتىن بولادى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ قىتايلىق CNPC كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى بيان دىجىمەن كەزدەسۋىندە ءبىراز ماسەلەلەر ناقتىلاندى. ەكى تاراپ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ مەن شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭا كەزەڭگە شىعارۋ جايىن ءسوز ەتتى. ءوڭىر باسشىسى زاۋىتتى جاڭعىرتۋ جانە قايتا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ ناتيجەلى اياقتالۋىمەن قۇتتىقتاپ, الداعى ۋاقىتتا قىتايلىق كومپانيانى الەۋمەتتىك جوبالارعا اتسالىسۋعا شاقىردى.
بيىلدىڭ وزىندە زاۋىت جوعارى وكتاندى بەنزين ءوندىرۋ كولەمىن جىلىنا 460 مىڭ تونناعا, ديزەل وتىنىن 226 مىڭ تونناعا, اۆياوتىندى 27 مىڭ تونناعا ارتتىرماق. CNPC كومپانياسىنىڭ باسشىسى جاڭعىرتۋ جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەگى اناعۇرلىم كۇردەلى ەكەنىنە ءارى مۇناي ونىمدەرىنىڭ كولەمىن 6 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا بولاتىنىنا توقتالدى.
«بۇگىندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, بيزنەس ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر. وسىنىڭ نەگىزىندە قىتايلىق كومپانيالار قازاقستانعا جىلىنا 40 ملرد دوللار كولەمىندە سالىق تولەيدى. بۇل ۇلكەن جەتىستىك. الداعى ۋاقىتتا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, بىرقاتار الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا اتسالىسامىز دەگەن ويدامىز», دەدى بيان دىجى.
ەندى جوعارى ساپالى جانارماي ماسەلەسىمەن قوسا وڭتۇستىكتە ەكولوگيالىق احۋال دا جاقسارادى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
