سوزگە تارتپاساڭ, اڭگىمەگە ساراڭداۋ, ءوزىن تىم قاراپايىم ۇستايتىن ايەلدىڭ تاعدىرى مەنى دە قىزىقتىردى. «بۇكىل ەلگە جاريا ەتىپ قاجەتى قانشا؟» دەپ, مەنىڭ ۇسىنىسىمدى اۋەلدە قابىلدامادى. اقىرىندا, «مەن انامىن عوي, ەڭبەگىمدى مىندەت ەتپەيمىن, تەك بالالارىمنىڭ جۇرەگىن اۋىرتىپ الارمىن دەپ قورقامىن, مۇمكىن اتى-ءجونىمدى وزگەرتسەڭىز» دەدى. ول شىندىقتى ايتۋعا, مەن اتىن وزگەرتىپ الۋعا كەلىستىك. ونى شىن ەسىمىنەن الىستاتپاي گۇلبارام دەپ الدىم.
– قيانداعى ناۋىرزىم اۋدانىندا ءوستىم. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, كۇيەۋگە شىقتىم. تۇز-ءدامىمىز جاراسپاي, ءبىر قىز تاپقاننان كەيىن اجىراستىق. ونىڭ ۇسىنىسىمەن مەن اليمەنتتەن, ول بالادان باس تارتتى. قوستانايعا كەلىپ, مەحانيكا-تەحنيكالىق تەحنيكۋمعا ءتۇسىپ, ەلەۆاتوردا لابورانت بولىپ ىستەپ جۇرگەنىمدە, ەكىنشى كۇيەۋىم-
مەن تانىستىم. ونىڭ ايەلى قايتىس بولعان ەكەن, ەكى بالاسى قالىپتى. بىردە جول جۇرەتىنىن ايتىپ, ءۇش جاسار قىزىن قاراي تۇرۋعا اكەپ بەردى. بالا ماعان بىردەن «مامالاپ» جۇگىرىپ, موينىمنان قۇشاقتاپ الدى. ءۇش جاسار سابيدە ەشقانداي كۇتىم جوق, اۋىراتىنى كورىنىپ تۇر. بالانى اياپ, مەنىڭ دە ءىشىم ەزىلىپ كەتتى. سودان كوپ ۇزاماي, 1988 جىلى وعان تۇرمىسقا شىقتىم. 1989 جىلى كىشى ۇلىمىز دۇنيەگە كەلدى. كوپ بالالى وتباسى بولىپ شىعا كەلدىك. «مەنىڭ قىزىمدى, سەنىڭ بالالارىڭدى ءبىر فاميلياعا جازايىق» دەپ, ونىڭ ەكى بالاسىن اتىما جازىپ, باۋىرىما سالدىم. ءبىز قوسىلعاندا ۇلى ءتورت جاسار ەكەن, بىراق ءالى ءتىلى شىقپاپتى, ال قىزدىڭ بۇيرەگى اۋىرادى ءارى ەنۋرەز. مەن جاڭا بوساعانى اتتاسىمەن ەكى بالانى دارىگەرلەرگە قاراتۋدى باستادىم. بالانىڭ ءتىلى شىقپاۋى قۇلاعىنىڭ اۋىراتىنىنان ەكەن. قۇلاعىن ەمدەگەن سوڭ, ۇلىمنىڭ ءتىلى شىعىپ, سويلەي باستاعاندا قۋانىشىمدا شەك بولسايشى. قىزىمنىڭ دا بۇيرەگىن 12-13 جاسقا كەلگەنشە قاراتۋمەن بولدىم. ايتەۋىر ءتاۋىر بولىپ كەتتى. پسيحولوگتار ۇلدىڭ دامۋى تەجەلگەنىن ايتقان سوڭ, ارنايى مەكتەپكە بەرىپ, وندا 2-3 جىل وقىتىپ, قازاق مەكتەبىنىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا تاپسىردىم. ورىس مەكتەبىنىڭ باستاۋىش سىنىبىندا وقيتىن ەكى قىزىمدى دا قازاق مەكتەبىنە اۋىستىردىم. ۇشەۋى قول ۇستاسىپ, مەكتەپكە بىرگە بارىپ, بىرگە كەلەدى.
ەگەر كۇيەۋىم ىشپەگەندە, كوزىمە ءشوپ سالماعاندا بىزدەن باقىتتى وتباسى بولماس ەدى. ۇيلەنگەن سوڭ 2-3 اي وتپەي-اق ول ۇيگە قونبايتىندى, ءىشىپ كەلەتىندى شىعاردى. بالالارمەن ءىسى جوق, بارا-بارا اپتالاپ كەتىپ قالۋدى شىعاردى. ونىڭ مەنەن بۇرىن تۇرعان, ىشكىلىككە اۋەس ايەلىنە بارىپ جۇرگەنى بەلگىلى بولدى. الىپ كەلەيىن دەپ ارتىنان بارىپ, ەسىك الدىندا جىلاپ ۇزاق وتىرىپ, قايتىپ ءجۇردىم. بۇل ازداي 90-شى جىلداردىڭ اۋىرلىعى باستالدى, تۇرمىس قيىندادى. ەندى ونىڭ ايلىق جالاقىسىن دا كورمەيتىن بولدىم. بالالار اۋىرا بەرگەن سوڭ, لابورانتتىق جۇمىستان دا شىعىپ, جاتاقحاناعا كومەندانت بولىپ ورنالاسقان ەدىم. ول جاتاقحانا دا جابىلىپ, كومەندانتتىق جۇمىستان دا ايىرىلىپ قالدىم. بالالار اش, كىشى بالام ءبىر جاستان ەندى اسقان. امالسىز ونى 7-8 جاسار جانە 5 جاسار ەكى قىزعا تاستاپ, ءوزىم جۇمىسقا شىقتىم. تانىستارىمنان قارىزعا كيلولاپ ۇن سۇراپ الىپ, نان, ىشىنە كارتوپ, كاپۋستا سالىپ, بۇكپە, باۋىرساق پىسىرەمىن دە, بازارعا الىپ شىعىپ ساتامىن. كۇنىنە ناندىق, ءارى كەتسە ماي الاتىن عانا پ ۇلىمدى تابامىن. شايعا اقشا شىعارمايمىن. جەكە ۇيلەردىڭ اۋلاسىندا كوشە جاققا جالبىراپ وسكەن شيە, قاراقات, تاڭقۋراي بولسا, سولاردىڭ ساباق-جاپىراقتارىن جۇلىپ اكەپ, ۇيگە كەپتىرە بەرەمىن. بالالارعا سونى شاي ورنىنا قايناتىپ بەرەمىن. مەن كەلگەنشە ەكى كىشكەنتاي قىزىم بالانى الداندىرىپ وتىرادى.
بالالارىم دا وسە باستادى. بىراق ودان ماعان جەڭىلدىك بولعان جوق. كۇيەۋىم ءىشۋىن ۇدەتە بەردى, اراسىندا مەنى ۇراتىندى شىعاردى. بالالاردىڭ كيىمى, تاماعى ءوستى. 90-جىلداردىڭ اياعىندا, 2000-جىلداردىڭ وزىندە قالادا جاسىرىن ناۋبايحانالار بولاتىن. قوجايىنمەن ەشقانداي قۇجاتسىز, كەلىسىم شارتسىز ءوزىمىز كەلىسىپ, سوعان جۇمىسقا تۇردىم. مەنىڭ ءبىر ءوزىمدى تۇندە ناۋبايحاناعا قاماپ كەتەدى, 6-7 قاپ ۇندى تاڭ اتقانشا يلەپ, اشىتىپ, نان ءپىسىرىپ قويامىن. تاڭەرتەڭ 600-دەن اسا بولكە ناندى ساۋداعا الىپ كەتەدى, مەن ەكى بولكە نانىمدى قۇشاقتاپ ۇيگە كەلەمىن. قوجايىن دۇكەنىنەن ماكارون, ماي, ەپتەپ قانت الۋعا رۇقسات ەتتى. مەن السىرەي باستادىم, بىراق جۇمىستان ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن جانۇشىرىپ ىستەپ, ءبارىبىر تاڭەرتەڭ ناندى دايار ەتەمىن. ءبىر كۇنى اۋىلدان ءسىڭلىم مەن انام كەلدى. ولار مەنىڭ تۇرىمنەن شوشىپ كەتتى. «بۇگىننەن قالماي دارىگەرگە ۇش, قانسىراپ ءولىپ قالاسىڭ» دەدى ءسىڭلىم. مەنى دارىگەرلەر بىردەن اۋرۋحاناعا سالدى. بالالاردى ۋايىمداپ, كۇنىمەن-تۇنىمەن جىلايمىن. ەكى قىزىم ول كەزدە 7-ءشى, 5-ءشى سىنىپ وقىپ قالعان, ەكەۋى ماعان جاياۋ كەلەدى. ۇيدەگى قاتقان ناندى ءجىبىتىپ, ونى يلەپ, بەتىنە ءشوپ-شالام سەۋىپ, «پيتستسا» ءپىسىرىپ اكەلىپتى. بىرتە-بىرتە ۋاقىت تۇزەلدى, بالالار دا ءوستى. مەن ءبىر مەيرامحاناعا ىدىس جۋشى بولىپ كىردىم. تۇنىمەن ىدىس جۋامىن, ودان تاماق پىسىرۋگە جۇمسادى. مەيرامحاناداعى قالعان-قۇتقان تاماقتى ۇيگە, بالالارىما تاسيتىن بولدىم. مىنە, سول جۇمىسىمدا ءالى كۇنگە ىستەيمىن. اللاعا شۇكىر, قازىر ۇيگە تاماق تاسىمايمىن, جاقسى اسپاز بولىپ العانمىن. بالالارىم ءوستى, ۇيلەندى, نەمەرەلەر بار. بىراق زەينەتكەرلىككە شىعۋ ءۇشىن جۇمىسقا بارامىن. ۇلكەن ۇلىم «نەمەرەلەرىڭمەن ۇيدە وتىر» دەپ كەيدى, – دەپ ول جىميىپ قويدى. ونىڭ جىميىسىندا تاۋقىمەت كورگەن ايەلدىڭ شاعىمى ەمەس, باقىتتى, مىقتى ايەلدىڭ كەيپى بار ەدى.
– مەن كۇيەۋىممەن كىشى ۇلىم ون جاستان اسقاندا اجىراستىم, – دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى گۇلبارام. بىرەۋمىزدى جازىم ەتە مە دەپ تە قورىقتىم. بىزدەن كەتكەن سوڭ باسقا ايەلدەرمەن تۇردى, ولاردان دا اجىراستى, ۇزىنكول اۋدانىندا ءىنىسىنىڭ, بىردە قارىنداستارىنىڭ بوساعاسىندا ءجۇر. بىراق ۇلدارىما: «سەندەر ۇلسىڭدار, ۇلعا لايىق ءىس ىستەڭدەر. ول نەدە بولسا اكەلەرىڭ, ءتىرى بولسا قولدارىڭنان كەلگەنشە سىرتىنان قامقور بولىڭدار, ءولىپ قالسا, قويۋ دا سەندەردىڭ موينىڭدا», دەپ وتىرامىن. ەكى ۇلىم ونى اكەلىپ, دارىگەرگە سۇيرەپ, ناركولوگيالىق ديسپانسەرگە اپارىپ جۇرەدى. ىشكەنىن ءبارىبىر قويمايدى, ۇلداردى دا شارشاتادى.
ەكى قىزىم بۇگىندە استانادا تۇرادى, ءالى تۇرمىس قۇرعان جوق. ۇلكەنى جاقسى قىزمەتتە, ءبىر كوللەدجدىك, ەكى جوعارى ءبىلىمى بار, كىشىسى كوللەدج بىتىرسە دە, ءوزىنىڭ تاڭداۋىمەن شاشتاراز-ۆيزاجيست بولىپ ىستەيدى. كىشى قىزىم ەركە, كۇنىنە ءبىر تەلەفون شالىپ, مەنىڭ داۋىسىمدى ەستىمەسە بولمايدى. ەكى ۇلدان ءتورت نەمەرەم بار, ولاردى ءبىر-ەكى كۇن كورمەسەم ولار دا, مەن دە تۇرا المايمىز. ءتورت بالا وتە تاتۋ بولدى, ولار ءۇشىن وگەي دەگەن سەزىم جوق. ءبىر بىرىنە ءالى كۇنگە جانىن بەرىپ وتىرادى. ەكى ۇلدىڭ دا تۇرمىسى جامان ەمەس, بەلگىلى جۇمىستارى بار. ال كەلىندەرىم التىن. ودان باسقا تەڭەۋ تابا المايمىن. مەنىڭ ىنىلەرىم «كەلىندەرىڭنىڭ جاقسى بولىپ كەزدەسكەنى سەنىڭ ەڭبەگىڭە اللانىڭ بەرگەن ماراپاتى عوي» دەيدى.
– گۇلبارام, ومىرىڭە وكىنەسىڭ بە؟ – دەگەن سۇراقتىڭ ءيىنى كەلىپ-اق قالدى. ول ءبىر ءسات ءۇنسىز قالدى.
– قالاي بولعاندا دا ءومىر ءوتىپ جاتىر عوي, وكىنىش جوق, بىراق ارمان بار. ەكى ۇلدىڭ دا تويىندا قۇدا-قۇداعيلارىمنىڭ قاسىندا ءوزىم جابىرقاپ جالعىز تۇردىم. اكەسىمەن بالا وسىرگەن ايەلدە دە ارمان بار ما ەكەن دەيمىن, – دەدى ول.
ءساندى كيىنگەن گۇلبارامدى كوشەدە كەزدەستىرگەن سايىن ول ماعان ايەلدىڭ سۇلۋىنداي كورىنەدى. ء«بىز باتىردى الىستان ىزدەيتىن سياقتىمىز-اۋ» دەگەن وي كەلەدى ماعان. ونىڭ ءوڭىن بەرمەيتىنى, قارتايمايتىنى دا تاڭعالدىرادى. سول باياعى بي بيلەۋدى عانا ارماندايتىن, پاك قالپى سەكىلدى, ءبىر سۇيكىمدىلىك ەسىپ تۇرادى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
