كەڭەستىك جەتەكتە بولعان سوتسياليستىك لاگەر مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىندا بۇل ەل ءبىر كەزدە بارىنشا دامىعان, ەكونوميكاسى ورنىقتى, مادەنيەتى دە, عىلىمى دا جوعارى قارقىنمەن وركەندەپ كەلە جاتقان مەملەكەت سانالاتىن. جالعان تۇجىرىمداماعا نەگىزدەلگەن «قوعامدىق مەنشىك», «قوعامدىق سانا» دەگەن سياقتى سوتسياليستىك مۇراتتاردىڭ بەتى اشىلىپ, باسقا ەلدەردىڭ ءبارى نارىقتىق دامۋعا بەت بۇرعاندا, بۇل ەل بۇرىنعى سوتسياليستىك جولدى ۇستانىپ, بيلىك قۇرىلىمدارىن وزگەرتپەي قالا بەرگەن. سىرتتان كىرەتىن جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەرگە دە ەسىك-تەرەزەسىن بەكەم جاۋىپ, الىس تۇگىل ءوزىنىڭ وڭتۇستىكتەگى قانداستارىمەن دە قارىم-قاتىناسىن بارىنشا شەكتەگەن.
ەسكى ادىستەن ايىرىلعىسى كەلمەگەن بيلىك دەموكراتيالىق وزگەرىستەردى قالاعان وزىق ويلى ادامداردى دا قۋعىنعا ۇشىراتتى. سونىڭ كەسىرىنەن دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى قورعاۋشى ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان قىسىمشىلىقتار جاسالا باستادى. ونىڭ ەڭ باسىندا ءوزىنىڭ قانداستارى, دەموكراتيالىق قۇرىلىستىڭ ارقاسىندا دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن وڭتۇستىك كورەيا تۇر...
باسقارۋشى پارتيا مەن ونىڭ باسىندا وتىرعان بيلەۋشى توپ يادرولىق قارۋ جاساۋعا جانە ونى كۇننەن-كۇنگە جەتىلدىرۋگە ەلدىڭ بارلىق الەۋەتىن جۇمىلدىرىپ وتىر. وسىعان قارسى سىرتقى كۇشتەردىڭ ارالاسۋىمەن, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تەگەۋرىنىمەن جاسالعان ەكونوميكالىق سانكتسيالار بۇل ەلدىڭ رەسۋرستارىن بارىنشا ازايتىپ, دامۋىن تەجەۋدە. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى دا الاڭداتارلىق جاعدايدا. بىراق وعان قاراپ جاتقان كحدر بيلىگى جوق, سوڭعى ءبىر ايدا ەكىنشى رەت بالليستيكالىق زىمىراندارىن سىناقتان وتكىزدى. بۇل الەمدىك قوعامداستىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزىپ, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ەكونوميكالىق سانكتسيا جاساۋ جونىندە كەزەكتى قارارىن قابىلدادى.
بۇل – بۇرىنعى سانكتسيالاردىڭ ۇستىنە جاڭا ەكونوميكالىق قىسىم جاساۋدى كوزدەيتىن شەشىم. بۇگىنگى تاڭدا كحدر-مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىسى ەڭ جوعارى مەملەكەت – قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى. كحدر ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزى وسى ەلگە تيەسىلى. سول ەكسپورتتىڭ 40 پايىزدايى كوكستىق كومىرگە جاتادى. قىتايدىڭ قۇرىش قورىتۋ كاسىپورىندارى وسى شيكىزاتتى پايدالاناتىن. بىراق ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان بەرى حالىقارالىق سانكتسيالارعا قوسىلعان قىتاي كحدر كومىرىن الۋىن توقتاتتى. بۇل − پحەنيان جىل سايىنعى ەكسپورتىنىڭ 1 ملرد دوللارىنان ايىرىلدى دەگەن ءسوز. الايدا, بۇل شارالار دا كحدر-دى توقتاتا العان جوق. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ول سوڭعى ءبىر ايدا بالليستيكالىق زىمىراندارىن ەكى رەت سىناقتان وتكىزدى.
ەندى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا كحدر-عا قارسى سانكتسيالاردى كۇشەيتە ءتۇسۋ ماسەلەسى قارالدى. وعان بۇۇ قك تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان وكىلى دە قاتىسىپ, كەزەكتى سانكتسيالاردى قولدايتىنىن مالىمدەدى. «كحدر-دىڭ زىمىراندىق جانە يادرولىق باعدارلامالارىنىڭ قاۋپى بارلىق مۇددەلى تاراپتارعا ءوزارا قولايلى شەشىمدەردى كەلىسسوزدەر پروتسەسى ارقىلى تابۋ جولىن تەز ارادا جانە بەلسەندى جۇرگىزۋگە ءماجبۇر ەتەدى. قازاقستان ديپلوماتياسى قالىپتاسقان جاعدايدىڭ پروبلەماسىنان كۇشپەن ەمەس, تەك ۇنقاتىسۋ ارقىلى شىعۋعا بولادى دەپ سانايدى» دەلىنگەن قازاقستان وكىلىنىڭ مالىمدەمەسىندە.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا بۇۇ قك-ءنىڭ پحەنيانعا قاتىستى كەزەكتى, 2371 ءنومىرلى قارارى ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى. بۇل قۇجات سولتۇستىك كورەيانىڭ بارلىق ەكسپورتىنا تىيىم سالۋدى كوزدەيدى. ءسويتىپ, ەندى كحدر كومىرگە قوسا ءوزىنىڭ تەمىرىن, تەمىر رۋدالارىن, قورعاسىن مەن قورعاسىن رۋدالارىن, تەڭىز ونىمدەرىن دە سىرتقا شىعارا المايتىن بولدى. سونىمەن قاتار, شەكتەۋ تىزىمىنە كحدر-دىڭ بۇرىنعى سانكتسيالارىنىڭ بۇزىلۋىنا قاتىسى بار دەلىنگەن جەكە ادامدار مەن زاڭدى تۇلعالار دا ەنگىزىلدى.
بۇرىن قولدانىلىپ كورمەگەن مۇنداي سانكتسيالار كحدر-دىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسۋىنا قارجىلىق جاعىنان قىسىم تۋدىرىپ, توقتاۋ سالار دەگەن ءۇمىت بار. ويتكەنى, بۇل شارا سولتۇستىك كورەيانىڭ سىرتتان ەنەتىن تابىسىن ۇشتەن بىرگە ازايتادى. بۇكىل حالقىنىڭ تاعدىرىن تارازىعا سالىپ وتىرعان مۇنداي تىعىرىقتان تەك بەيبىت كەلىسسوز ارقىلى عانا شىعۋعا بولادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
