بۇل – ۇلتتىق مۋزەي جانىنان قۇرىلعان «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جوباسى. تىزىمدە جالپى قازاق ءۇشىن قاسيەتتى سانالاتىن جەرلەر دە, اتى ءسال كومەسكى تارتا باستاعان ورىندار دا, ءتىپتى كۇنى كەشە سالىنعان, تاۋەلسىزدىكپەن قۇرداس عيماراتتار دا بار. اتاپ ايتقاندا, تابيعي قاسيەتتى نىساندار قاتارىندا اقمەشىت, قازىعۇرت, حاڭ ءتاڭىرى, شارىن شاتقالى, جىلاعان اتا, قوڭىر اۋليە ۇڭگىرلەرى, ت.ب. ال, ارحەولوگيالىق جانە ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىشتەر ساناتىنداعى قاسيەتتى ورىندار قاتارىندا بوزوق قالاشىعى, تامعالى, بەعازى ارحەولوگيالىق كەشەندەرى, شىلىكتى, بەرەل قورعاندارى, اقىرتاس قامالى ورىن السا, ورتا عاسىرلارداعى قالا ورتالىقتارى مەن قازاق حاندىعى تۇسىنداعى استانالار – قويلىق, جانكەنت, سىعاناق, جەنت, سارايشىق, ساۋران, وتىرار, سايرام سىندى قالالار ەسەپكە الىنعان. سونداي-اق, ءدىني جانە ادامداردىڭ تىلەك تىلەيتىن ورنىنا اينالعان كيەلى مەكەندەر – ياساۋي كەسەنە-كەشەنى, ارىستان باب, قارابۋرا, ۋكاشا اتا مازارلارى, قاراشاش انا, يبراھيم اتا, بايدىبەك بي, دومالاق انا كەسەنەلەرى, ءماشھۇر ءجۇسىپ, اباي-شاكارىم مەموريالدى كەشەندەرى, تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىمەن قاتىستى قاسيەتتى ورىندار – ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ مازارى, ابدىعاپپار جانە كەيكى باتىر كەشەندەرى, قابانباي باتىر, رايىمبەك باتىر, ەسەت قوقى ۇلى كەسەنەلەرى, كوكشەتاۋداعى ابىلايدىڭ حان ورداسى, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءۇيى (الماتى ق), ش.ءۋاليحانوۆتىڭ التىنەمەلدەگى مەموريالدى كەشەنى, ت.ب جانە تاريحي جانە ساياسي وقيعالارمەن بايلانىستى قاسيەتتى جەرلەر – بۇلانتى, اڭىراقاي, وربۇلاق شايقاستارىنىڭ ورنى, «الاش ارىستارى» ءۇيى (سەمەي), «استانا-بايتەرەك» مونۋمەنتى, «قازاق ەلى» مونۋمەنتى, وتان قورعاۋشىلار مونۋمەنتى, ت.ب. بىرقاتار نىساندار قازاقستاننىڭ جالپى ۇلتتىق قاسيەتتى ورىندارىنىڭ تىزىمىنە الىندى.
«قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك ابدىعاليەۆ وتىرىستا ءتىزىمدى جاساماس بۇرىن قاسيەتتى, كيەلى نىسانداردى انىقتاۋ ءۇشىن ورتالىق الدىمەن وڭىرلەرگە ء وز ۇسىنىستارىن بىلدىرگەنىن, ودان ىلە-شالا وبلىستارداعى مادەنيەت باسقارمالارى باسشىلارىنىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن قۇرامىنا تاريحشىلار, عالىمدار, قوعام قايراتكەرلەرى كىرگەن جۇمىس توپتارى قۇرىلىپ, جۇمىستى باستاپ كەتكەنىن جەتكىزدى. ءاربىر وبلىستاعى جۇمىس توبى ورتالىق جىبەرگەن ۇسىنىستاردى ەسكەرە وتىرىپ, نىسانداردى بەلگىلەگەن. ودان بولەك, «قاسيەتتى قازاقستان» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ۇسىنىسىمەن جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 500 نىسان دا بەلگىلەنگەن. جوعارىدا اتالعان تىزىمدەگى نىساندار ەڭ الدىمەن وسى وبلىستا جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسى. كەشە قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە ۇسىنىلعان ورىندار ۇلتتىق مۋزەيدە «قاسيەتتى قازاقستان» ورتالىعىنىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەسىندە تالقىلاندى. ۇسىنىلعان نىساندار تىزىمگە الىنىپ, بەلگىلەۋ جانە تىزىمدەۋ جۇمىستارى بويىنشا وتىرىس ءوتتى. ءىس-شاراعا مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور بۇركىتباي اياعان, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زەينوللا ساماشەۆ, رەسپۋبليكالىق «ارداگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پروفەسسور ومىرزاق وزعانباەۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جامبىل ارتىقباەۆ سىندى ەسىمدەرى ەلگە بەلگىلى تۇلعالار قاتىستى. وتىرىستى «قاسيەتتى قازاقستان» ورتالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك ابدىعاليەۆ جۇرگىزدى.
ورتالىق باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ءدىني نە عىلىمي ەمەس, رۋحاني جوبا. سوندىقتان ەڭ الدىڭعى كەزەكتە تىزىمگە الىنعان نىسانداردىڭ وزدەرىنەن بۇرىن ولاردىڭ مادەني قۇندىلىعى ناسيحاتتالماق. «بۇل – بەس جىلعا جوسپارلانعان جوبا. بيىل جالپى ۇلتتىق دەڭگەيدەگى, ەلگە كەڭىنەن تانىلعان 100 نىساندى انىقتاۋ ماقسات ەتىلگەن. بۇل تىزىمگە بۇگىنگى كەڭەستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق كوميسسيا ساراپتاما جاساپ, ءبىر-ەكى اي كولەمىندە بەكىتەدى. ءبىز كەسەنە, ەسكەرتكىشتەردى نەمەسە ارنايى ءبىر ورىنداردى عانا ەمەس, سول نىساندارمەن بايلانىستى رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايمىز. سول ارقىلى ۇرپاققا جات اعىمداردىڭ بوتەن پيعىلىنا قالقان بولاتىن رۋحاني تاربيەنى ءسىڭىرۋ, ناسيحاتتاۋ, نىعايتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز», دەدى ول.
ايگۇل سەيىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
