تەاتر • 16 تامىز, 2017

الاشتىڭ «اق كەلىنى»

530 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن عاسىردىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى شيرەگىندە قازاق دالاسىندا ادامداردىڭ تاعدىرى تولىقتاي توتاليتارلىق جۇيەنىڭ ۋىسىندا بولدى دەپ ايتۋعا بولادى. ادام ومىرىنە قاي كەزدە دە بيلىكتىڭ جاناما اسەرى بولاتىنى راس قوي, بىراق, وتكەن عاسىردىڭ العاشقى ەلۋ جىلىندا تۇتاستاي ۇلت كورگەن قورلىقتى قالاي جازساڭ دا, قالاي سيپاتتاساڭ دا جانىڭدى تۇرشىكتىرەتىن تۇستار وتە كوپ. سونىڭ ىشىندە جۇرتىنىڭ قامى ءۇشىن قۋعىندا ءجۇرىپ تە ەڭبەك ەتۋدەن ءبىر جازباعان الاشورداشىلاردىڭ تارتقان تاۋقىمەتى بار قازاق ءۇشىن ءومىردىڭ اششى ساباعى.

الاشتىڭ «اق كەلىنى»

وسى اششى ساباقتىڭ ءبىر مىسا­لىن ۇلت ۇستازى, ۇلى عالىم اح­مەت بايتۇرسى­نوۆتىڭ دا تاع­دى­رى­نان كورەمىز. اتى­شۋلى 37-ءنىڭ قۇرىعىنان قۇتىلا الما­عان اياۋلى تۇلعانىڭ سۇيەگىنىڭ قاي جەر­­دە قالعانى بەلگىسىز. سونداي-اق, جان جارى ءۇشىن بارلىق ازاپ پەن قورلىققا كوندىككەن باد­ري­سا­فا­نىڭ دا قابىرىن ءالى كۇنگە ەش­كىم تاپ باسىپ كورسەتە الماي­­دى. ەل ىشىندە «اق كەلىن» اتان­عان باد­ريسافانىڭ احمەت باي­تۇر­سىنوۆقا ادال جار, اينىماس دوس بولعانىن قۋاتتايتىن كوز­ كور­گەندەردەن قالعان كوپ دەرەكتەر بولسا دا, ونىڭ تەگىنە, ال­عان ءبىلىمى مەن قا­رىم-قابى­لە­تىنە قاتىستى مالىمەتتەر ءبىر-­بىرىنە قاراما-قايشى كەلە­دى. ءتىپ­تى باد­ري­سافانىڭ ءبىر دە ءبىر سۋ­رەتى ساقتال­ماۋى دا ونىڭ جۇم­باق­قا تولى ازاپتى تاع­دىرىنان حابار بەرىپ تۇر­عان­داي. 

ارينە, الاش ارىستارى, ولار­دىڭ جار­لارى مەن بالالارى زەرت­تەۋ نىسان- د­ارىنا اينالىپ, وسى كۇنگە دەيىن كوپ جازىلىپ, اي­تى­لىپ تا ءجۇر. ال ولاردىڭ بەي­نەسىمەن ونەر الەمىندە ۇشى­راسۋ باسقاشا سەزىم سىيلايدى. ءبىز قوستاناي وبلىس­تىق ورىس درا­­ما تەاترى ۇسىنعان «اق كەلىن­نىڭ ماحابباتى مەن ءولىمى» اتتى سپەك­­تاكلدى تاماشالاعاندا باسىنداعى اق جاۋ­لىعىمەن, ەرىن «تورەم» دەپ ءپىر تۇتۋى­مەن, قوناق­جاي­لىلىعىمەن, جومارت­تىعى­مەن ەل­دىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن «اق كەلىنگە» دەگەن قيماستىق سەزىم­دەرىمىز ودان سا­يىن تەرەڭدەي تۇس­­كەندەي بولدى. اح­مەت باي­تۇر­­­سىنوۆتىڭ بەينەسى ءبىز ءۇشىن قان­داي ىستىق بولسا, ونىڭ جا­رى باد­ريسافانىڭ دا بەينەسى اياۋ­لى­لىعىمەن جانىمىزعا جىلى ­ۇشى­رادى. باستى رولدە ويناعان يۋليا كۋدرياشەۆا احمەت باي­تۇر­سىنوۆتىڭ جارىنىڭ جاس­تىق البىرتتىعىن, جىرعا قۇ­مار, بىلىمگە قۇشتار بولمىسىن, با­قىت­تى كەزەڭدەردەگى گۇل-گۇل بەي­نە­سىن, سونداي-اق, ەرىمەن بىر­گە ازاپ شەككەن تۇستارىنداعى قا­مى­رىقتى, شامىرقانعان, ەڭ سوڭ­ىن­دا قوستانايداعى اۋرۋحانا­دا ازاپ شەگىپ ولەر تۇسىنداعى قا­­سىرەتتى وبرازىن دا بارىنشا شىنا­يى شىعاردى. 

وسى جەردە اتاپ وتەر ءبىر جايت, «ەگە­مەن قازاقستاننىڭ» قوس­­تاناي وبلى­سىن­­داعى مەن­شىك­­تى ءتىلشىسى, ارىپتەسىمىز ءنا­زي­را جارىمبەتوۆا «اق كەلىن­نىڭ» عۇ­­مى­­رىن زەرتتەۋدى ماق­سات ەتكەن. «باد­ريسافا» ەكس­پەديتسياسىنىڭ قۇرامىندا احاڭ مەن بادريسافانىڭ تابانى تيگەن ورىنبور, توم قالالارىندا بولىپ, «بادريسافا بەينەسى», «اق شالىگە ورانىپ, اشىلماعان سىر», «كومەسكى ءىز­دىڭ ساۋلەسى» ات­تى ءارى كولەمدى, ءارى تىڭ دە­رەك­تى ماقالالار جازعان ەدى. «اق كە­­­لىن­نىڭ ماحابباتى مەن ءولى­مى» سپەك­تاكلىنە وسى ما­تە­­ريالداردىڭ دا كومەگى تي­گە­نى انىق. ويتكەنى, جۋرناليست ءنا­زيرا جارىمبەتوۆا مەن ول­كە­تانۋشى, باي­تۇرسىنوۆتار اۋ­لەتىنىڭ تاريحىن جازعان اۆتور يبراگيم اتىعايدىڭ سپەك­تا­ك­لدىڭ قويىلىمىنا ۇلەس قوس­قا­نى­نان حابارىمىز بار. 

ەلورداداعى م.گوركي اتىنداعى مەم­­لەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا قويىلعان بۇل سپەك­تاكلدە نەگىزگى كەيىپكەردى يۋليا كۋد­رياشوۆا سومداعانىن جوعارىدا ايت­تىق. ال احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ رو­لىندە قۇدايبەرگەن ايدوسوۆ وينادى. شى­عارما اۆتورلارى قوس عاشىقتىڭ, تاريح­تاعى ەرلى-زايىپتى ادامداردىڭ ومىر­لەرىنىڭ جارقىن ساتتەرىن دە, قارا بۇلت باسقان قايعىلى كەزەڭدەرىن دە بارىنشا مولىنان قامتۋعا كۇش سالعانى كو­رى­نەدى. ساحنانىڭ تەز اۋىسىپ وتى­رۋى, ءسوزدىڭ دە, قيمىل-ارە­كەت­­تىڭ دە باستى رولدەگى كەيىپ­كەر­لەردىڭ بەينەلەرىن اشىپ كور­سەتۋگە ۇتىمدى پايدالانىلۋى, ءاربىر وقيعانىڭ تۇسىندا ءار­­تۇرلى مۋزىكانىڭ سايكەس قوي­ىلۋى, ساحناداعى ۇلكەن ەك­ران­نىڭ قىزمەتى, ءبارى-ءبارى دە تاما­شا تارتىمدىلىقپەن ساي­كەس­تەن­دىرىلگەن. بۇل جەردە شىعارما اۆتورلارى قابىلحات سەيداحمەت پەن ليۋدميلا فەفەلوۆاعا قوسا, قويۋ­شى-رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى الەك­ساندر ليوپانىڭ, قويۋشى-سۋ­رەت­شى قۇرمانعازى قارجانوۆ پەن مۋ­زى­كامەن كوركەمدەگەن قا­لي­بەك دەريپسالديننىڭ ەڭبەك­تە­رىن دە اتاپ ءوتۋ قاجەت. 

جالپى, «اق كەلىننىڭ ماحابباتى مەن ءولىمى» بىزگە تا­ري­حتىڭ اششى ساباعىنا قوسا ادال ماحابباتتىڭ, اينىماس دوس­تىقتىڭ دا ءبىر مىسالىن ال­دىمىزعا تارتتى. الاشتىڭ ار­داقتى ۇلىنا جار بولعان ورىس قى­زى الەكساندرانىڭ (كەيىننەن بادريسافا اتالعان) ۇلكەن جۇ­رە­گىن, پاراساتتى تۇلعاسىن تا­نى­دىق. ونەر تىلىنە كوشىرىلگەن ترا­گەديالى تاعدىرىنا جان اۋىرتتىق. 

ايگۇل سەيىل,
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار