مەديتسينا • 16 تامىز, 2017

قاپتاعان قاتەلەردەن قاشان ارىلامىز؟

543 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭ­عىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ۇلتىمىزدىڭ باي تا­ريحىن, قۇندى قازىناسىن ايتىپ قانا قويماي, رۋحاني جاڭ­عىرۋ­دىڭ دا جولىن كورسەتكەنى بەلگىلى. ۇلت ۇعىمىندا رۋحاني جاڭ­عىرۋ كەمەلدىك دارەجەسىنە كوتەرىلۋ, وتكەنىن سارالاپ, كەلە­شەگىن باعدارلايتىن كەزەڭ ەكەنى بەلگىلى. ال ىقىلىمنان ساۋات­تىلىق سالتاناتىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن حالىقتىڭ جازۋ مانە­رىنە دەگەن قۇرمەتى بيىك بولعان. بۇل تۇرعىدا, اسىرەسە, قو­عامدا ايرىقشا ورنى بار تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن, سونداي-اق ەلدى ­مەكەن, كوشە, قالا بەردى مەكەمە اتاۋلارىن دۇرىس جازۋدىڭ ماڭىزى زور.

قاپتاعان قاتەلەردەن قاشان ارىلامىز؟

ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىن­­شا, بۇگىندە جامبىل وبلى­سىن­دا 153 اۋىلدىق وكرۋگ, 3 اۋ­دان­دىق ماڭىزى بار قالا, 377 ەلدى مەكەن جانە 
5 394 كوشە بار. ال ەل تاۋەلسىزدىگىن العان كەزەڭ­نەن بەرى 1 924 كوشە, 172 نىسان جانە 146 ەلدى مەكەن اتاۋى قايتا اتالعان ەكەن. دەگەنمەن, ءالى دە بولسا وڭىردە كومسومولسكايا, وك­تيابرسكايا, سوۆەتسكايا, لەنين كوشە­لەرىنىڭ اتاۋلارى سول قالپىندا قالىپ وتىر. مۇ­نىڭ سەبەبىن سان-ساققا جۇگىرتىپ زەر­دەلەپ كورگەنمەن, جاۋابىن تابۋ قيىن. بۇگىندە تاراز قالا­سى­نىڭ ورتالىق كوشەلەرىنىڭ ءبىرى لەنين ەسىمىمەن اتالادى. جەر­گىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا كوشە اتاۋىنا بايلانىستى ءتۇرلى پىكىرلەر ورىن العانىمەن, بۇل دا شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. 

ەندى كوشە اتاۋى ءبىر بولەك تە, مەكەمە ماڭدايشالارىنىڭ كور­نە­كىلىگى ءھام ساۋاتتىلىعى باسقا اڭگىمە. ءاربىر مەكەمەنىڭ قوعامعا ىقپال ەتە الاتىن, بۇقارانىڭ ماسە­لەسىن شەشۋدە بەلسەندىلىك تا­نىتا الاتىن كۇشى بار. بىراق سول مەكەمەلەردىڭ ءوزىنىڭ ناقتى اتاۋىن ءبىلۋ بۇگىندە قيىن بولىپ تۇرعان سىڭايلى. وبلىستىق تىل­دەردى دامىتۋ باسقارماسى وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا 1 762 مەم­لەكەتتىك مەكەمەگە زەردەلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, 451 مەكەمە ماڭدايشالارىندا ەشقانداي تالاپتىڭ ساقتالماعاندىعىن انىق­تاعان ەدى. ماسەلەن, تاراز قالا­لىق كەيبىر پوليتسيا بولىم­شە­لەرىنىڭ ماڭدايشالارىنان «ىشكى ىستەر مينيستىرلىگى», «ىشكى ءىستار دەپارتامەنتى» دەگەن قاتە­لىك­تەردى كورسەك, «قوسقۇدىق مول­تەك اۋدىنىنىڭ №20 پوليتسيا تىرەك پۋنكتى», شۋ قالاسىنداعى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ №21 ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتىنە «ۋچاسكوۆىي پۋنكت» دەپ جازىلعان. ال جامبىل اۋدانى, ايشا ءبيبى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى №9 پوليتسيا پۋنكتىنەن «جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزىمەتى», «ايشا بيبي» دەگەن قاتە جازۋلاردى وقۋعا بولادى. سونداي-اق, وبلىستىق ىشكى ىستەر دە­پارتامەنتىنە باعىنىستى مەكە­مەلەردىڭ ماڭدايشالارىندا زاڭ­ناما تالاپتارىنىڭ ساقتال­ما­عانى دا انىقتالعان. مۇنداي مى­سالداردى تالاس جانە مويىن­قۇم اۋداندارىنان كەلتىرۋگە بولادى. وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنە قاراستى اۋدان­دار مەن تاراز قالاسىندا ورنا­لاسقان 12 ءبولىم مەن 195 جەر­گىلىكتى پوليتسيا پۋنكتى زەردەلەنىپ, باسقارما تاراپىنان ءتيىستى قورى­تىندى شىعارىلعان. ناتيجە­سىن­دە, 162 ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتىنىڭ ماڭدايشالارى ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ تالاپتارىنا مۇل­دەم سايكەس كەلمەيتىن بولسا, 33 جەرگىلىكتى ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتىندە مەكەمە ماڭدايشالارى جوق بولىپ شىققان. قوعامدىق ءتار­تىپتى قامتاماسىز ەتەتىن پوليتسيا پۋنكتتەرىنىڭ جايى بۇگىندە وسىن­داي. ءتارتىپ ماسەلەسىندە تالاپ­شىلدىق تانىتاتىن ىشكى ىستەر سالاسى بۇل جونىنەن جاقسى كورسەت­كىش كورسەتپەي تۇر.

مۇنداي جايلاردى وڭىردەگى تەمىر جول بولىمشەلەرىنەن دە كەز­دەس­تىرۋگە بولادى. وبلىس ورتالى­عىنداعى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اقتسيونەرلىك قوعامى «جامبىل ماگيسترالدىق جەلى بولىمشەسىندەگى» اقپاراتتىق تاقتايشادا «نۇر وتان» ءسوزى «نۇر-وتان» دەپ جازىلعان. سون­داي-اق, وتار ستانساسىندا پويىز­دا­ر­دىڭ ءجۇرۋ ۋاقىتى كورسەتىلگەن ستەن­دىدە «پويىز» ءماتىنى ورىن ال­عان. كوپتەگەن بولىمشەلەردە «ونتۇستىك», «جۇك» پۋنكتى دەگەن قاتە سوزدەر كەزدەسەدى. جال­پى تەمىر جول توعىز جولدىڭ تورا­بى, حالىق كوپ ايالدايتىن, قاتى­نايتىن جەر بولعاندىقتان, مۇن­داي كەلەڭسىزدىكتەر بىردەن كوزگە تۇسەدى. ال قاتە جازۋلار ادامنىڭ ساۋاتىنىڭ قانشالىقتى دارەجەدە ەكەنىن كورسەتەدى. تىم قۇرىسا مەكەمە ماڭدايشالارىن قاتە جازبايتىن, سونداي-اق, سول قاتەنى كورمەيتىن ءبىر ادامنىڭ بولماۋى وكىنىشتى.

قاپتاعان قاتەلەردەن قاشان قۇتىلامىز؟ وڭىردە جالعىز عانا ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنە جانە تەمىر جول بولىمشەسىنە قاراستى مەكەمەلەر عانا ەمەس, كوپتەگەن مەكەمەلەردە گرامماتيكالىق قاتە­لىك­­تەر ورىن العان. بۇل جاعداي تۇر­­ع­ىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋدى­رىپ قانا قويماي, بولاشاقتا جازۋ مانەرىن دە سولاي قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. اعىمداعى جىلى جۇرگىزىلگەن زەردەلەۋ ناتي­جە­سىندە سارىسۋ اۋدانىندا 20, شۋ اۋدانىندا 16, ت.رىسقۇلوۆ اۋدا­نىندا 36, بايزاق جانە مويىن­قۇم اۋداندارىندا 15 مەكەمەدە ءالى كۇنگە دەيىن قاتەلىكتەر تۇزە­تىلمەگەن. بۇل دا اۋدان باسشى­لارى­نان باستاپ, ءتيىستى مەكەمە جەتەكشىلەرىنە دەيىن سىن ەكەنى انىق. بۇل ماسەلەنى جامبىل وبلى­سى­نىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ سان مار­تە كوتەرىپ, كەزىندە جاۋاپتى با­س­شىلارعا تاپسىرما دا بەرىپ ەدى. بىراق ءالى دە ناتيجە شىعار ەمەس. «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كۇي­ىن­دە قالىپ, ءتىپتى حالىقتىڭ كوزى ۇي­رەنىپ كەتەتىن دارەجەگە جەتتى. 

بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ ساۋاتتىلىعى ءتيىستى دەڭگەيىنە جەتتى. حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى جو­عارى ءبىلىمدى ماماندار بولىپ ەسەپتەلەدى. بىراق قاپتاعان قاتە­لەرگە كوز سالمايتىن, ونى تۇزەتكىسى كەلمەيتىن باسشىلاردىڭ ارەكەتى ويلاندىرادى. وسى ورايدا, قوعام­دا­عى تالاپ پەن ءتارتىپتى وزگەدەن ەمەس, اۋەلى وزىمىزدەن تالاپ ەتكە­نى­مىز ورىندى. 

حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار