وسىلاي دەپ سەنىممەن ايتۋىمىزعا دالەلدى نەگىزگە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن سارالاۋ بارىسىندا انىق كوز جەتكىزدىك. اسىرەسە, زاڭدىلىقتى قاداعالاۋ سالاسىندا وزگەلەردەن وزىق تۇرعان قۇزىرلى ورگان – پروكۋراتۋرانىڭ قازىرگى تاڭدا ىسكە اسىرىپ جاتقان جۇمىستارى نازار اۋدارتادى. ويتكەنى, ءار قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ كەلەلى قىزمەتى جالپى قىلمىستىڭ تومەندەۋىنە, ءتارتىپتىڭ كۇشەيۋىنە جول اشادى.
ارينە, ادامزات جاراتىلعالى بەرى قىلمىستىڭ نەبىر ءتۇرى جاسالىپ كەلە جاتقانى راس. وعان قانشا جەردەن شەكتەۋ قويىلعانىمەن, بىرەۋ ءبىلىپ ىستەيدى, بىرەۋ بىلمەي ىستەيدى دەگەندەي, قوساق اراسىندا قوسا كەتەتىندەرى دە جاسىرىن ەمەس. سوندا بايقاساڭىز, مۇنداي جۇمىستاردى ءادىل اتقارۋدا دامىعان ەلدەردىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارى ادام قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي ەلدەردەگى پروكۋراتۋرانىڭ باستى مىندەتى – قىلمىستىق ىستەر بو-
يىنشا زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ. ولار سوت پەن پوليتسيانىڭ اراسىنداعى سۇزگى قىزمەتىن اتقارادى. تەرگەۋدىڭ كەمشىلىكتەرىن جويادى. كىنالىنىڭ ارەكەتىنە شىنايى باعا بەرەدى.
بۇل جۇمىستاردى اتقارۋ ايتۋعا عانا وڭاي. ويتكەنى, كوبىنە دالەل جەتكىلىكتى بولىپ تۇرسا دا, ءتىپتى كىنالى ادام مويىنداپ تۇرسا دا, قىلمىستىق ءىس ايلاپ تەرگەلەدى. سوعان بايلانىستى جابىرلەنۋشىلەر, كۋالار ءوز جۇمىسىن ىسىرىپ قويىپ, اپتالاپ تەرگەۋ ورىندارىندا جۇرەدى. ەندى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قازىرگى قاناتقاقتى جوباسىنا وراي دالەلدەنىپ تۇرعان ىستەر ءارى كەتسە ءبىر اپتادا تەرگەلىپ, ءتيىستى شەشىمدەرى شىعاتىن بولدى. ارينە, بۇل ارادا ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى ىستەردىڭ ورنى بولەك.
قىلمىستىق ىستەر قارالعاندا تاراپتار نەلىكتەن رەنىش بىلدىرەدى؟ ولار كوبىنە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالمايتىندىعىن ايتادى. مىنە, قازىرگى كۇندە وسى كەمشىلىكتەردى بولدىرماۋ ءۇشىن جوعارعى سوت پەن باس پروكۋراتۋرا بىرلەسىپ, ءىت تەحنولوگياسى بويىنشا جاسالعان زاڭدىلىقتى قاداعالاۋ جوباسى كەڭىنەن ورىستەدى. اتالعان وسى «زاڭدىلىق» جۇيەسىندە قىلمىستىق كودەكستىڭ بارلىق نورمالارى تسيفرلانعان. سوندا ۇكىمنەن, ياكي شەشىمنەن كەتكەن قاتەلىكتەر بولسا, ولاردى كومپيۋتەر بىردەن كورسەتەدى.
بۇل قانداي قاتەلىكتەر؟ جازا تىم قاتال نەمەسە نەگىزسىز جەڭىل ەمەس پە, رەجىم ءتۇرى قانشالىقتى ءدال تاڭدالدى, دۇنيە-م ۇلىكتى تاركىلەۋ كەرەك پە, قوسىمشا جازا قالىپ قويعان جوق پا, تاعى باسقا 100-دەن استام پارامەتر بويىنشا سالىستىرۋ جۇرگىزىلەدى. مىنە, وسى بازا ارقىلى 2016 جىلى 40 مىڭ ۇكىم تەكسەرۋدەن وتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە 559 ۇكىم تۇزەتىلگەن. دەمەك, جوعارىدا اتالعان داۋ-دامايدى زاڭدى شەشۋدە بۇل جوبا قاجەتتىلىگىن كورسەتىپ-اق تۇر. سوندىقتان ول كەلەسى جىلدىڭ باسىنان قولدانىسقا تولىقتاي ەنگىزىلمەك. سوندا سوت شەشىمدەرىندەگى قاتەلىكتەر مەن كەمشىلىكتەر بىردەن ازايعان سوڭ بىتپەس داۋ-داماي دا كۇرت ازايادى دەگەن ءۇمىت بار.
اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق ىستەردىڭ سانى جىل سايىن 4 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى ەكەن. حاتتامالاردى 64 مەملەكەتتىك ورگان تولتىرادى. بۇل سالاعا ءىس جۇزىندە بۇكىل مەملەكەتتىك اپپارات پەن ءاربىر ءتورتىنشى تۇرعىن تارتىلعان. دەگەنمەن, ايىپپۇلداردىڭ تولەنۋى تومەن. ىستەردىڭ 60 پايىزى جول ەرەجەسىنە قاتىستىلىعى جاسىرىن ەمەس. ال جول پوليتسياسى قىزمەتكەرى تولتىرعان حاتتاما جوعالىپ قالۋى ىقتيمال. سونىڭ كەسىرىنەن ورىندالماي تۇرعان ايىپپۇلدار كوپ. ادامدار شەتەلگە شىعا الماي, قۇقىقتارى شەكتەلەدى. جەمقورلىققا سوقتىرۋى دا مۇمكىن. مىنە, ەندى جۇرگىزۋشى جول ەرەجەسىن بۇزسا, پوليتسيا قاعازعا ەمەس, پلانشەت ارقىلى ەلەكتروندى حاتتاما تولتىرادى. ەلەكتروندى حاتتامانى جوعالتۋ نەمەسە قولدان جاساۋ مۇمكىن ەمەس. ول پروكۋراتۋرانىڭ اكىمشىلىك ىستەردىڭ بىرىڭعاي رەەسترىنەن بىردەن كورىنەدى. ناتيجەسىندە راسىمدەۋ مەن ايىپپۇل تولەۋگە بار-جوعى 3-5 مينۋت قانا ۋاقىت كەتەدى. دەمەك, ەلباسى تاپسىرماسىنا ساي قىلمىستىق پروتسەستى ىزگىلەندىرۋ بارىسىندا داۋ-دامايدى دا ازايتۋ ءىسى وسىلايشا جولعا قويىلارى حاق.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
