ءبىلىم • 16 تامىز, 2017

ەسىلبايلىقتار مادەنيەت ءۇيى بولعانىن قالايدى

930 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

تابيعاتى ەرەكشە, قالىڭ قاراعايلى ورمان شەتىندە وتىرعان ەسىلباي اۋىلىنا بارىپ قايتتىق. ويلى-شۇڭقىرلى جول دەگەنىڭىز سول باياعى قالپى. «بارايىن دەسەم جول شالعاي, بارمايىن دەسەم ەل قانداي» دەگەن وسى. اۋىلدىڭ حالقى ءتوزىمدى, وسى جولمەن كۇن سايىن كورشىلەس اربيگەن, گالكين اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى اۋدان, وبلىس ورتالىعىنا بارىپ-كەلىپ جاتادى.

ەسىلبايلىقتار مادەنيەت ءۇيى بولعانىن قالايدى

– جولدان بۇرىن اۋىلى­مىز­عا مادەنيەت ءۇيى كەرەك بولىپ تۇر. جولدىڭ ناشارلىعىنا شىداپ كەل­دىك, شىداي بەرەمىز دە. ءوزىڭ كورىپ تۇرعانداي, ءبىز الىستاعى ورماندى اۋىلدا تۇرامىز. ءبىز ءبارىمىز اۋىل بولىپ «ەگەمەندى» وقيمىز, كۇن­دەلىكتى پوشتا قازىر كەلىپ تۇرا­دى. بۇرىنعى اۋدان اكىمدەرىنىڭ ءبارى ۋادە بەردى, بىراق ەسىلبايدا مادەنيەت ءۇيى ءالى اشىلعان جوق. وسى ماسەلەنى ەندى گازەتىڭە جازساڭ, – دەدى اۋىلدىقتاردىڭ اتىنان ءسوز العان جەرگىلىكتى كاسىپكەر, اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى قيساميدەن ماقاۋ ۇلى.

نەگىزى اۋىلدىڭ باس كوتە­رەرى, ءاربىر ىسكە باستاماشىسى, دەمەۋشىسى دە وسى كاسىپكەر  كورىنەدى. اۋىلدا «قا­زاق حاندىعىنىڭ 550 جىل­دى­­عىنا» ارنالعان ەسكەرت­كىش­تىڭ اشىلۋىنا, «ماڭگىلىك ەل» بەي­­­نەلى ستەللاسىنىڭ جاسالۋىنا, بالالار وينايتىن ويىن الا­­ڭىن جاساۋعا ۇلەس قوسىپتى. 

شەگىرەن اۋىلدىق اۋما­عى­نا قاراستى ەسىلباي اۋىل­ىندا 650-دەي ادام تۇرادى. اۋىل­دىق­تار­دىڭ دەنى ورمانشى, سەيتەن ورمان شارۋا­شى­لىعىندا ەڭبەك ەتۋدە. كۇن­دىز-ءتۇنى قالىڭ قاراعايلى اعاشتى ورتتەن قورعاپ, اڭ-قۇستارىن ساقتاۋعا ۇلەس قوسۋدا. سوندىقتان, كىشكەنتايلارىنان قالىڭ اعاشقا كوز­دەرى ۇيرەنىپ, بۇلدىرگەنىن, قا­را­قاتىن تەرىپ جەيتىن بالالار اكە, اعالارىنىڭ جولىن قۋىپ ور­­مان­نان الىس كەتە المايدى ەكەن. سو­لار­دىڭ ءبىرى – قوبىلاندى اتى­عاي س. تورايعىروۆ اتىنداعى ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ ورمان شارۋا­شى­لى­عى فا­كۋلتەتىن ءبىتىرىپ, قازىر شا­رۋا­شى­لىقتا قىزمەت اتقارۋدا. 
اۋىل مەكتەبىنىڭ الدىندا ويلانا قاراپ شوقان ءۋاليحا­نوۆ­تىڭ ءمۇسىنى تۇر. كۇتىم قا­جەت-اق. جالپى, مەكتەپتىڭ سىرتقى كورىنىسى دە جۇدەۋ تارتىپ تۇر. مەكتەپ 1992 جىلى جاڭادان سالىنىپ, پاي­دا­لانۋعا بەرىلىپتى. ايتپاقشى, 1990 جىلى مەكتەپتىڭ قۇرىلىس جۇ­مىستارى توقتاپ قالعان كەزدە اۋىلدىڭ ءوتىنىشىن ارقالاپ, مار­قۇم قايكەن يسابەك اقساقال ال­ما­تىعا دەيىن بارعان. شەگىرەن كەڭ­شارىنىڭ ديرەكتورى قالاۋ قاراتاي ۇلى وسى مەكتەپتى سالۋعا باستاماشى بولىپ, اۋىل كوشەلەرىن جوندەپ بەرىپتى. قازىر مەكتەپتە 77 وقۋشى ءبىلىم الۋدا. 

– مەن وسى اۋىلدا تۋىپ-ءوس­تىم. مەك­تەپتە تالاي جىل مۇ­عالىم بول­دىم. وسى جاقىن­دا عانا اكىم­دىك قىز­مەتكە كەلدىم. بىر­لەسىپ «تۋ­عان جەر» باع­دارلاماسى اياسىندا جۇمىس جاساي­مىز دەپ ويلايمىن, – دەيدى اۋىل اكىمى جاسۇلان ابەلدينوۆ.

اۋىل داستارقانى مول, قايماق, ءسۇت, بالقايماق, قۇرت, ىرىمشىك, نان-توقاش دەيسىز بە, ءبارى جايناپ تۇر, مال-جان امان. اتتەڭ, قولدارى جەتپەي تۇرعان الەۋمەتتىك ماسەلەلەر – جول, ەڭ باستىسى, مادەنيەت ءۇيى كەرەك. اكىمدەر تالاي جىلعى ءوتىنىشتى ورىنداپ, شالعايداعى اۋىلدى قۋانتسا ەكەن دەيمىز. 

فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى,
ەسىلباي اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار