– اليك سەرىك ۇلى, ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى قالاي؟
– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىشىندەگى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن ءدال وسى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ەكەنى انىق. سوندىقتان, باعدارلاماعا بارىنشا جان-جاقتى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلىپ, قوماقتى قارجى دا ءبولىنىپ كەلەدى. تيىسىنشە, جەتىستىكتەر دە از ەمەس. مىسالى, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ جىلدارىندا 4,7 ترلن تەڭگەنىڭ 1 056 جوباسى ەنگىزىلىپ, 98 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. سونىمەن قاتار, باعدارلاما جوبالارى 8 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. كەيىنگى جىلداردى ايتار بولساق, ماسەلەن, 2016 جىلى 2,2 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعارىلعان ەكەن. ال يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن جوبالار ورتا ەسەپپەن العاندا اي سايىن 180 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ وتىرعان. بۇل تۇسىنگەن ادامعا از كورسەتكىش ەمەس.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, كارتاعا ەنگىزىلگەن جوبالار بۇرىن قازاقستاندا وندىرىلمەگەن 500 جاڭا ءونىم ءتۇرىن يگەردى. ولاردىڭ قاتارىندا جۇك جانە جولاۋشىلار ۆاگوندارى, ەلەكتروۆوزدار, جۇك جانە جەڭىل اۆتوكولىكتەر مەن اۆتوبۋستار, ترانسفورماتورلار, رەنتگەن اپپاراتۋرالارى, جارىق-ديودتى شامدار, تيتان قۇيمالارى مەن سليابتار, دارىلىك زاتتار, ءسۇت ونىمدەرى جانە تاعى باسقالار.
– ايتقانداي, بيىلعى جىلدىڭ باسىندا كەڭەيتىلگەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى يدمب اياسىندا كەيبىر كەلەڭسىزدىكتەردىڭ دە بارىن ايتىپ, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان 72 كاسىپورىننىڭ توقتاپ تۇرعانىن سىنعا العان ەدى. بۇل كاسىپورىنداردىڭ قازىرگى جاعدايى قالاي؟
– سۇراعىڭىزعا راحمەت. مەن سىزگە ماسەلەنى مەيلىنشە ءتۇسىندىرىپ وتەيىن. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعاننان بەرى 1 056 جوبانىڭ جۇزەگە اسقانىن جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم. ەگەر, ماسەلەگە تەرەڭ ۇڭىلەتىن بولساق, كەرەك دەسەڭىز دۇنيە جۇزىندەگى كەز كەلگەن دامۋشى نەمەسە دامىعان ەلدەردە بولسىن ءدال وسىنداي جوبالار بىردەن اياققا تۇرىپ كەتە المايدى. ويتكەنى, بۇل نارىقتىق ەكونوميكانىڭ زاڭى. مىڭداعان جوبا اشىلۋى مۇمكىن, بىراق سونىڭ ءبارى جۇمىسىن ويداعىداي جالعاستىرىپ كەتەدى دەۋ وتە قيىن. ەگەر مىنا 72 كاسىپورىندى جۇزەگە اسقان 1056 كاسىپورىنعا شاعاتىن بولساق, بار جوعى 7 پايىزى عانا ەكەن. ەندەشە, بۇل جەردە وتە كۇردەلى ماسەلە جوق ەكەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس دەپ ويلايمىن. سونداي-اق, 1056 جوبانىڭ باسىم كوپشىلىگى جەكە ينۆەستيتسيالار ارقىلى جۇزەگە اسقانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. ءيا, ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا ىسكە قوسىلىپ, توقتاپ تۇرعان نەمەسە جۇكتەمەسى تومەن 72 جوبانىڭ جۇكتەمەسىن ۇلعايتۋ, قىزمەتىن جانداندىرۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. سوعان وراي, توقتاپ تۇرعان كاسىپورىندار قىزمەتىن جانداندىرۋ مەن تومەن جۇكتەمەدەگى جوبالاردىڭ جۇكتەمەسىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ەنەرگەتيكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىمەن, سونداي-اق وڭىرلەر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ءاربىر جوبامەن جۇمىستار جۇرگىزدى.
قازىرگى ۋاقىتتا 64 جوبا بويىنشا قادامدىق ءىس-شارا جول كارتالارى بەكىتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا وسى جول كارتاسى نەگىزگە الىنىپ, ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ال 8 جوبا جۇمىسىن توقتاتتى. ولار بۇدان ءارى قاراي جۇمىس ىستەي المايدى. ويتكەنى, ونىڭ شيكىزات تاپشىلىعىنا قاتىستى, جاڭا ەكونوميكالىق تالاپتارعا توتەپ بەرە الماۋ سياقتى بىرقاتار سەبەپتەرى بار.
ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىر جىل ىشىندە جوبالاردى 50 پايىزدان جوعارى جۇكتەمەگە شىعارۋ جونىندە ارنايى شارالار قاراستىرىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, «قتج» ۇك» اق, «قازاقتەلەكوم» اق, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق, «كاماز ينجينيرينگ» اق, جۇيە قۇرۋشى كاسىپورىندارمەن جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن ۇزاق مەرزىمدى مەموراندۋمدار جانە كەلىسىمشارتتار جاساۋ, ەكسپورت نارىقتارىن ىزدەۋ جانە ەكسپورتتى جىلجىتۋدا جاردەمدەسۋ, ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر مەن ينۆەستورلار ىزدەۋ سياقتى شارالاردى ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى.
جالپى العاندا, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جوبالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىنىڭ, وبلىستار, الماتى مەن استانا قالالارى اكىمدىكتەرىنىڭ تۇراقتى باقىلا-
ۋىندا بولادى.
– ال بيىلعى جىلدىڭ التى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قانداي سالالاردا ءوسىم بايقالدى؟
– بيىلعى جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭدەۋ سەكتورىنداعى ناقتى ءوسىم 6,5 پايىزدى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە مەتاللۋرگيا 7,9 پايىزعا, مۇناي وڭدەۋ 7,2 پايىزعا, قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى 3,7 پايىزعا, فارماتسەۆتيكا 34,6 پايىزعا, ماشينا جاساۋ 3,8 پايىزعا وسكەن. 2017 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 11,8 مىڭ اقش دولل./ادام بولدى. 2016 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ناقتى ءوسىم 5,3 پايىزعا ارتتى. بۇدان بولەك, 2017 جىلدىڭ قاڭتار-ساۋىرىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورتىنىڭ كولەمى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 20,8 پايىزعا ارتىپ, 4,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ءوسىم مەتاللۋرگيادا 1,2 ەسە, كوكس پەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ 1,8 ەسە جانە حيميالىق ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ 1,5 ەسە وسۋىنە بايلانىستى ارتىپ وتىر. وسى ارقىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورت قۇنىنىڭ جالپى ۇلەسى 86,1 پايىزدى قۇرادى. بيىلعى بەس ايدا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 303,1 ملرد تەڭگەنى قۇراعانىن دا ايتا كەتكەن ارتىق بولماس. كوكس پەن مۇناي وڭدەۋ ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ قارقىندى ءوسۋى ناتيجەسىندە وڭدەۋ سەكتورىنداعى ينۆەستيتسيا كولەمى ەسەلەندى.
بۇل كورسەتكىشتەردەگى ءوسىم ديناميكاسىن جىل سوڭىنا دەيىن جالعاستىراتىن بولساق, سالانىڭ دامۋ قارقىنى ەسەلەنە بەرمەك.
− سوندا ءوزى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قانشا جوبا ىسكە قوسىلىپ وتىر؟
− بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 25,7 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 31 جوبا ىسكە قوسىلدى جانە 1,7 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىن ىسكە اسىرۋدا 1,7 ترلن تەڭگەنىڭ 258 جوباسى ەنگىزىلىپ, 21 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ىسكە قوسىلعان ماڭىزدى جوبالاردىڭ قاتارىندا اتىراۋ وبلىسىنداعى «جىگەرمۇنايسەرۆيس» جشس روبوتتىق دانەكەرلەۋ ءادىسىن قولداناتىن مەتالل قۇرىلعىلارى ءوندىرىسى ۇيىمى, جامبىل وبلىسىنداعى قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن, جۇقا ۇنتاقتالعان تولىقتىرعىشتار مەن گيپس وندىرەتىن «Alina Holding» جشس زاۋىت كەشەن قۇرىلىسى بار.
– كەلەسى جارتىجىلدىققا دا جوسپار اۋقىمدى شىعار؟
– كەز كەلگەن شارۋا ۇلكەن جوسپارمەن قولعا الىناتىنىن جاقسى بىلەسىز. سوندىقتان, باعدارلاما دايىندالعان كەزدەن باستاپ ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس نەگىزگى جوبالار جوسپارلانادى. سول سياقتى بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى قانشا جوبانى ەنگىزەتىنىمىز جوسپارلانعان. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا جالپى سوماسى 1 ترلن تەڭگە بولاتىن 100 جوبانى قولعا الماقپىز. جوبالار ىسكە اسقاندا 10 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. بۇلاردىڭ قاتارىنداعى 40 جوبا شەتەلدىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسپاق. مۇنداعى ماڭىزدى جوبالاردىڭ قاتارىندا پاۆلودار وبلىسىنداعى تەمىر جول دوڭعالاقتارىن وندىرەتىن كەشەن «پرومماشكومپلەكت» جشس جانە «Giessenhaus» جشس قوسىندىلانعان اليۋميني ۇيىمى, الماتى وبلىسىنىڭ قاپشاعاي قالاسىنداعى ازىق-ت ۇلىك وندىرەتىن زاۋىتى «مارەۆان فۋد» جشس بار.
سونىمەن قاتار, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنان تىس ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار مەن يندۋستريالىق ايماقتاردا جالپى قۇنى 280 ملرد تەڭگە بولاتىن شامامەن 100-دەن استام جوبانى ىسكە اسىرىپ, 6800 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانۋدا.
− اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
