ارينە, ءاربىر ۇلتتىڭ جەكەلەگەن ماسەلەلەرى قازىرگى جاھاندانۋ داۋىرىندە باسقا مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ مۇددەلەرىمەن تۇيىسە, ىقپالداسا وتىرىپ شەشىلەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان الەمنىڭ باسقا ايماقتارىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە بايقالىپ وتىرعان قۇبىلىستار مەن ۇدەرىستەر ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە وزەكتى الەۋمەتتىك جانە وركەنيەتتىك پروبلەمالاردىڭ قاتارىنا جاتادى. قازاقستاننىڭ سيريا مەملەكەتىنىڭ كۇردەلى ىشكى ساياسي ماسەلەسىنىڭ ءتيىمدى تۇردە شەشىلۋىنە ۇلەس قوسىپ جاتقانى بەكەر ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بارشا حالىققا بەيبىت ءومىردى قادىرلەۋگە شاقىراتىن گۋمانيزم, دەموكراتيالىق جانە ەتيكالىق قالىپتاردى وزەكتەندىرىپ, الەمگە كەڭىنەن تاراتۋعا تالپىنعانىمىزدىڭ ايعاعى.
ادەتتە, زاماناۋي تىرشىلىك ەتۋدىڭ قيسىنى ادامداردى, قوعامداردى توپتاسا وتىرىپ سىن-قاتەرلەردەن, تاۋەكەلدەردەن قورعانۋدىڭ, سونىمەن قاتار بىرلەسە وتىرىپ دامۋدىڭ جولىندا بولۋعا شاقىرادى. ينتەگراتسيالانىپ, مودەرنيزاتسيالانىپ جاتقان داۋىردە بارلىق مەملەكەتتەرگە قاتىستى «جالعىز ءجۇرىپ جول تابۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن ۇستانىمدى دارىپتەيتىن تاريحي كەزەڭ دە كەلدى. سوندىقتان ەۋرازيالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا جانە يسلام مەن تۇركى حالىقتارىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارىنا قازاقستاننىڭ بەلسەندى مۇشە بولۋىنىڭ وزىندە حالىقارالىق جاعدايدىڭ دامۋ لوگيكاسىمەن ساناسۋ جانە زاماناۋي كەزەڭنىڭ قيسىنىمەن, تالاپتارىمەن بارىنشا ەسەپتەسۋ, حالىقارالىق قاتىناستاردى قۇرمەتتەۋ مەن وركەنيەتتىلىككە ۇمتىلۋ جاتىر.
ارينە, قوعامنىڭ ءومىرى, تىنىس-تىرشىلىگى تەك ماتەريالدىق دۇنيەنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كۇيتتەپ, وركەندەتۋمەن عانا شەكتەلمەيدى, سونىمەن قاتار قوعامداستىق ءۇشىن ساياسي-الەۋمەتتىك جانە رۋحاني سالالاردىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعى زور ەكەنى انىق. وسىدان ونداعان جىلدار بۇرىن امەريكالىق پروفەسسور س.حانتينگتون قازىرگى كەزەڭدەگى وركەنيەتتەردىڭ ءوزارا قاقتىعىسى, ولاردىڭ تۇبەگەيلى قايشىلىقتارى جونىندە ايتقان بولاتىن. ارينە, تاريحتاعى ءارتۇرلى وركەنيەتتەردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن وزىندىك قۇندىلىقتار الەمى بولادى جانە ولار كەيدە ءبىر-بىرىمەن سايكەس كەلە بەرمەيدى. بىراق جەر بەتىندەگى ادامزاتتى ءبىرتۇتاس قاۋىمداستىق رەتىندە جاقىنداتا تۇسەتىن دۇنيەلەر دە, وركەنيەتتىك نەگىزدەر دە جەتكىلىكتى. ادەتتە ولارعا ادامزات ءۇشىن تۇتاستاي العاندا ماڭىزدى تومەندەگى جاھاندىق ماسەلەلەر: قورشاعان تابيعي ورتانى قورعاۋ (ەكولوگيالىق پروبلەما), بارلىق ايماقتاردا بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, كەز كەلگەن ەلدە دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ سياقتى اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتىق باعدارلار توڭىرەگىندە توپتاسۋعا ءتيىستى.
ادامزات ءومىرىنىڭ تەرەڭ رۋحاني مازمۇنى مەن ءمانى – بارلىعىمىزدىڭ ۇلتىمىزعا, دىنىمىزگە, دىلىمىزگە قاراماي ءبىرتۇتاستاندىرا تۇسەتىن تەتىك, پلاتفورما. جەر بەتى حالقىنىڭ ءبىرتۇتاس وتباسى ىسپەتتى تاعدىرى بار. وركەنيەتتىك تۇرعىدان العاندا ءاربىر ادامنىڭ رۋحاني الەمىنىڭ باعىت-باعدارلارى, ونىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ تۇبەگەيلى تامىرلارى مەن تۇعىرلارى, قۇندىلىق جۇيەسىنىڭ جالپى سيپاتى ماڭىزدى دۇنيەلەر بولىپ تابىلادى. ادامنىڭ قانداي قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىنىنە قاراپ, ونىڭ ومىردەگى ساپالىق دەڭگەيىن, دۇنيەتانىمدىق كوكجيەگىن اڭعارۋعا بولادى. قوعامنىڭ جالپى رۋحاني جانە الەۋمەتتىك كەلبەتى, ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ بۇقارالىق ساناسىنداعى باسىمدىقتارى مەن مۇراتتارىنىڭ قانداي ەكەندىگىمەن تىكەلەي بايلانىستا انىقتالادى. وسىعان وراي قازاقستان حالقىنىڭ قوعامدىق ساناسىنداعى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر مەن العا باسۋلار ءومىر قاجەتتىلىگى جانە ەلىمىزدە زياتكەرلىك ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ باستاماسى.
ەگەر قوعام ءوزىنىڭ ازاماتتارىنا دەگەن تالابىن وركەنيەتتى دەڭگەيدە قويا بىلمەسە, وندا قوعامداعى كوپتەگەن ۇدەرىستەر شىنايىلىقتان الىستاپ كەتەدى, رۋحانيلىعىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى كەمشىندەۋ سوعادى, ءارتۇرلى اۋىسپالى جانە ءۇستىرت ماعىناداعى جالعان قۇندىلىقتار جەتەكشى ءرول اتقارا باستايدى. قازىرگى قايشىلىقتى زاماندا ەلىمىزدەگى مادەنيەتتىڭ قۇرىلىمى مەن الەۋمەتتىك پاراديگماسىندا ۇلكەن سۇزگىدەن وتكىزىلۋلەردىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. دەمەك, قوعامىمىزدىڭ سالاۋاتتىلىعى, وركەنيەتتىلىگىنىڭ دەڭگەيى ء وز قولىمىزدا.
قازىرگى الەمدى بارىنشا باۋراپ العان, نەگىزىنەن ماتەريالدىق تۇرعىدا وراسان پايدا تابۋدى ماقسات تۇتقان وليگارحتارعا عانا قولايلى ازاماتتاردىڭ تۇتىنۋشى پسيحولوگياسى قۇرىلىمدارىنىڭ قالىپتاسۋى جانە سونى بەكىتە تۇسۋگە مۇددەلى جاھانشىل باعدارلاردىڭ بارىنشا ۇستەمدىك ەتۋى بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعى بولىپ وتىر. وسىنداي سيپاتتاعى «جاڭا» مادەنيەت بارلىق ەلدەردىڭ رۋحاني جانە الەۋمەتتىك كەڭىستىگىنە دەندەپ ەنۋدە. ودان دامىعان ەلدەردىڭ وزدەرى قاۋىپتەنىپ, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى جوعالتپاۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋدە. دەمەك وتانشىل, تۋعان جەرى مەن ەلىن, ونىڭ تاريحىن, ءتىلى مەن مادەنيەتىن قادىرلەيتىن ازاماتتار عانا وسىلاردىڭ بارلىعىنا رۋحاني يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋشى بەلسەندى الەۋمەتتىك كۇشكە اينالۋى ءتيىس. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا وسى ماسەلەلەر جان-جاقتى ساراپقا سالىنادى.
سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ مادەني, ساياسي, رۋحاني جانە ەكونوميكالىق سالالارىندا كەيبىر جاڭالانۋعا, وزگەرۋگە ءتيىستى دۇنيەلەر انىقتالىپ, زيالى قاۋىمنىڭ ساراپتاۋىنان وتكىزىلىپ جاتىر. ارينە, قازىرگى اقپاراتتار اعىنى زامانىندا, تەحنولوگيا مەن تەحنيكانىڭ جىلدام جاڭارىپ جاتقان كەزەڭىندە جايباسارلىققا سالىنۋ قاۋىپتى جانە ول وركەنيەتتەر دامۋى مەن ديناميكاسىندا «كوشتەن قالىپ قويۋ» دەگەندى بىلدىرەدى. ال ادامزاتتىڭ قارىشتاپ بارا جاتقان كوشىنەن قالىپ قويعان, باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الماعان ەلدەردە نەگىزىنەن الەۋمەتتىك تارتىستار مەن جانجالدار ءورشىپ كەتەتىنى دە بەلگىلى. ءار قيلى سيپاتتاعى قۇندىلىقتاردىڭ دارىپتەلۋى ارقاسىندا بۇرىنعى ورنىقتى دامۋ جولىنداعى ەلدەر ازامات سوعىسىنىڭ جالىنىنا ورانا باستايدى. ءبىرشاما اراب ەلدەرىندەگى, كەيبىر افريكا مەملەكەتتەرىندەگى ساياسي-الەۋمەتتىك كيكىلجىڭدەردىڭ استارىندا تەرەڭ قۇندىلىقتىق داعدارىستاردان, قوعامدىق ساناداعى رۋحانياتتىق تەجەلۋلەردەن بايقايمىز.
وسىنداي قايشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ تاريحي, رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى ۇنەمى تۇگەندەپ وتىرۋىمىز كەرەك. تۋعان جەردىڭ كيەلى قاسيەتىن حالىق ءوزى ەجەلدەن قادىرلەپ كەلگەن. ال ەندى قوعامىمىزداعى باسقالارعا ۇلگى بولارلىق ازاماتتاردى ايقىنداپ وتىرۋ دا ماڭىزدى. «بولماساڭ دا, ۇقساپ باق» دەپ اباي اتامىز بەكەر وسيەت قالدىرماعان. جاستارعا ءاردايىم سەنۋىمىز كەرەك, دەگەنمەن جاستارىمىزدى ناعىز وتانشىلدىققا, قازاقستاندىق پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋدەن جالىقپاۋىمىز دا قاجەت. تۋعان جەرىن سۇيگەن ادام, ارينە ونىڭ مادەنيەتىن, تاريحىن, ءتىلىن دە, ءدىلىن دە سۇيەدى. اتاپ وتەتىن ءجايت: تۋعان جەرگە دەگەن قۇرمەت الدىمەن سول جەردىڭ ادامدارىنا, ازاماتتارىنا دەگەن قۇرمەتتەن باستالادى. رۋحاني جاڭعىرۋ ءتۇپ نەگىزىندە رۋحاني-ادامگەرشىلىكتىك نەگىزدەردى ۇلتتىڭ قوعامدىق ساناسىنا ورنىقتىرۋدان باستالادى. پرەزيدەنتىمىز بۇل ماسەلەنى ءوز ماقالاسىندا بۇكىل حالىق بولىپ شەشۋگە, ونىڭ تەتىكتەرىن كەشەندى تۇردە ىسكە قوسۋعا شاقىردى.
تاۋەلسىز ەلدىڭ وزىندىك رۋحاني كەلبەتى بار عىلىمى مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسى بولۋى كەرەك. جالپى عىلىمنىڭ دامۋى دۇنيەجۇزىلىك عىلىمنىڭ دامۋىمەن تىكەلەي استاسىپ جاتاتىندىعى بارشامىزعا بەلگىلى. اسىرەسە, اعىلشىن تىلىنە جەتىك جاس ماماندارىمىز ءۇشىن ونىڭ وركەنيەتتىك قىرلارى ابدەن تۇسىنىكتى. سوندىقتان قازىرگى ۋاقىتتا اعىلشىن, نەمىس, ورىس جانە ت.ب. شەتەل تىلدەرىن ۇيرەنۋ مەن قولدانۋ پلاتفورماسىنىڭ ماڭىزعا يە بولۋى كەزدەيسوق ەمەس. قازىرگى وركەنيەتتىك دامۋدىڭ كەلبەتى مەن قيسىنى بارلىق ەلدەر ءۇشىن ءوزارا ۇقساستىقتا ەكەنى بايقالادى. عىلىمدى جاقسى پايدالانعان قوعامنىڭ بولاشاعى دا جارقىن, كوكجيەگى كەڭ. ەلىمىزدە عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ سالالارى ءوزىنىڭ قىزمەتىن مەملەكەتتىك تىلىندە دە ءوربىتىپ وتىرۋى شارت. ونسىز مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتى مەن رۋحاني قۇندىلىعى سولعىنداۋ بولادى, ۇلت ءوزىنىڭ رۋحاني تامىرلارىن كەڭ جايا المايدى. ءبىز الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى وزىق ۇلگىدەگى وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ ارقىلى جوعارى وقۋ ورنىنداعى وقۋ ءۇردىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە تالپىنۋدامىز. دەگەنمەن, ءوزىمىزدىڭ ءتولتۋما وقۋلىقتارىمىزدى دايىنداۋ دا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ماڭىزدى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. جاڭاشا دايىندالعان ءتول وقۋلىقتارعا دا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنۋى ارقىلى ءوزىمىزدىڭ رۋحاني قاۋىپسىزدىگىمىزدى بەكىتە تۇسەمىز.
قازىرگى كەزەڭدەگى مادەنيەتتىڭ ءارتۇرلى سالالارىنداعى, ەلىمىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى دامۋ ءۇردىسى وركەنيەتتىك رۋحاني جاڭعىرۋ پاراديگماسىنا تولىقتاي سايكەس كەلە مە؟ الدە رۋحانياتتىڭ ماڭىزدى سالاسى بولىپ كەلەتىن ونەردىڭ ءتۇرلى سالالارى دا شىنايى زاماناۋي وزگەرىستەرگە بەتبۇرىس جاساۋى قاجەت پە؟ قازىرگى انشىلەرىمىزدىڭ, سپورتشىلارىمىزدىڭ كەيبىرەۋلەرى حالىقارالىق دەڭگەيدە ءبىرشاما بيىك تابىستارعا جەتۋدە. ماسەلەن, ءان ونەرىمەن الەمگە تانىلعان ديماش قۇدايبەرگەنوۆتىڭ جەتىستىكتەرىنە جاستارىمىز قىزىعادى. ارينە, سپورت پەن ونەر سالاسىنداعى ناعىز جۇلدىزدار حالقىمىزدىڭ الدىندا بارىنشا مادەني ۇلگى رەتىندە دارىپتەلگەنى ءجون. بىراق, قازىرگى نارىقتىق زاماندا كەز كەلگەن ورتاشا, نەمەسە تومەن دەڭگەيدەگى ءانشىنى «جۇلدىز» دەپ ماداقتاي بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى شامالى, بۇل ارەكەت, كەرىسىنشە, ونەردەگى قويىلاتىن تالاپتاردىڭ دەڭگەيىن تومەندەتەدى, شىعارماشىلىقتىڭ قادىرىن تۇسىرەدى.
قازىرگى قازاقستان حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعى ونىڭ بىرتۇتاستىعىندا, بىرلىگىندە, ونىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ءومىرىنىڭ ۇيلەسىمدى نەگىزدەرگە سۇيەنۋىندە. قۇقىقتىق دەڭگەيدە ادام ەركىندىگى مەن شىعارماشىلىعى بارىنشا مىقتى قورعالعان مەملەكەت قانا وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلادى. ءدىننىڭ ساياساتتانباي, ناعىز شىنايى مورالدىك قۇندىلىقتاردى وربىتەتىن قاسيەتتەرىن قورسەتۋىنە تولىق جاعداي جاساي الاتىن ەلدە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق بولادى. وركەنيەتتىك دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرا ءتۇسۋ بارشانىڭ ءىسى, دەمەك الەۋمەتتىك پروگرەسس ءاربىر ازاماتتىڭ بەلسەندى تۇردە ساياسي-الەۋمەتتىك جانە رۋحاني ۇدەرىسكە قاتىسۋىمەن استاسىپ جاتادى. زاماناۋي ومىردەگى قارىشتى قادامدار العاشقى نىق, سەنىمدى قادامداردان باستالادى. قوعامدىق ساناداعى وزگەرىستەر وسىنداي سەنىمدى ارەكەتتەردەن تۋىندايدى. سوندىقتان بولاشاققا باعداردىڭ وزەگىن قۇرايتىن ءۇمىت پەن سەنىم حالقىمىزدى وركەنيەتتىلىككە جەتەلەيتىن رۋحاني كۇش بولىپ تابىلادى.
سەرىك نۇرمۇراتوۆ,
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتى
ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, پروفەسسور
