«الاكول قىسى-جازى كوز الدىمىزدا عوي. بىراق كولگە بيىلعىداي كوپ ادام كەلگەنىن كورگەن ەمەسپىز. بۇعان كول جاعالاۋىنىڭ رەتكە كەلتىرىلىپ, كولگە دەيىنگى جولدىڭ جوندەلگەنى اسەر ەتكەنى انىق. ەڭ باستىسى, قانشاما اۋىل تۇرعىنى ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ, جۇمىسپەن قامتىلدى».
الاكولدىڭ ءدال ىرگەسىندەگى قابانباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى الياقىن داۋلەتباەۆتىڭ سوزىنەن ماقتانىش لەبى ەسەدى. ايتسا ايتقانداي, الاكولدىڭ جاعالاۋى بيىل ادام تانىماستاي وزگەرگەن ەكەن. ايناداي جارقىراعان كولدىڭ جاعاسىندا ىعى-جىعى حالىق. قۇددى قۇس بازارى سەكىلدى. دەمالۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى. داۋلەت اعىباەۆ ەسىمدى جىگىت اعاسى سوناۋ تارازدان كەلىپتى. «الاكولگە وسىمەن ءۇشىنشى مارتە كەلىپ تۇرمىن. بيىل حالىق تىم كوپ ەكەن. كولدىڭ جاعالاۋى دا ۇزاتىلار قىزداي قۇلپىرىپ, جايناپ كەتىپتى. الاكول دەگەن ءتاڭىردىڭ نازارى اۋعان قۇت مەكەن عوي. بۇل – شىعىستىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ ماقتانىشى. سوندىقتان, مۇنداي جەردىڭ قامقورلىققا الىنىپ, دەمالۋشىلارعا ءتيىستى جاعداي جاسالىپ جاتقانى قۋانتادى», دەيدى ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار شاھاردان كەلگەن دەمالۋشى. ء«بىز الماتىدا تۇرساق تا, الاكولدىڭ شىعىس قازاقستانعا قارايتىن جاعالاۋىندا دەمالعاندى ۇناتامىز. سەبەبى, بۇل جەردىڭ سۋى دا, جەرى دە وزگەشە. سوڭعى جىلدارى مۇنداعى دەمالىس بازالارى جوندەلىپ, قالاشىقتىڭ كەلبەتى وزگەردى. جاعاجايدا دا ايتارلىقتاي جوندەۋ, تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن ەكەن. ەندى كارىز سۋلارىن جاعالاۋدا قالدىرماي, وزگە باعىتتارعا اكەتەتىن جۇيە سالىنسا دەگەن تىلەگىم بار. جالپى العاندا, مۇندا اتقارىلىپ جاتقان شارۋالارعا كوڭىلىم تولادى. الاكول جاعالاۋىنا كەلەر جىلى تاعى دا كەلەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەيدى كولگە الماتىدان ارنايى كەلگەن دەمالۋشىلاردىڭ ءبىرى گۇلجان نۇرعاليەۆا.
دەمالۋشىلار سانى 400 مىڭنان استى
جاقىندا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ الاكولدىڭ جاعالاۋىمەن, ونداعى اتقارىلعان جۇمىستارمەن ارنايى تانىسۋ ءۇشىن ءۇرجار اۋدانىنا بارعاندا, كول جاعاسىنداعى دەمالۋشىلار ايماق باسشىسىن ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ, العىستارىن جەتكىزدى. كەيبىر دەمالۋشىلار تاراپىنان كاتەرلەر مەن سكۋتەرلەرگە ارنالعان وڭاشا سۋ ۋچاسكەسى بولسا, قۇتقارۋشىلار سانى ارتسا, كولىكتەر تۇراقتارى كوبەيسە دەگەن سەكىلدى ۇسىنىستار ايتىلدى. بيىل الاكولدە دەمالۋشىلار قاتارى جىلداعىدان ءبىر جارىم ەسەگە دەيىن ارتىپ, 400 مىڭنان اسىپتى. ماۋسىم سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 600 مىڭعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. ادام سانى عانا ەمەس, مۇنداعى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ دا الدەقايدا ارتا تۇسكەنىن اڭعارعانداي بولدىق بۇل جولعى ساپارىمىزدا. بۇرىنعى ەسكى لاشىقتار مەن ۆاگونداردىڭ ورنىنا كوركەمدىگى كوز تارتار تاماشا قوناقۇيلەر جايعاسىپتى. ورتالىق كوشەنىڭ ءبىرى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, جۇرت سەيىل-سەرۋەن قۇراتىن ورىنعا اينالىپتى. وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا سۋدا دا, جاعالاۋدا دا قاۋىپسىزدىك شارالارى كۇشەيتىلىپ, 80 بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلىپتى. دەمالىس بازالارى قالاشىعىنداعى قوعامدىق تىنىشتىقتى 4 پوليتسيا پۋنكتى تاۋلىك بويى كۇزەتەدى ەكەن. مەديتسينالىق پۋنكت تە كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ تۇر. الاكولگە مۇنشا كوپ ادام كەلەدى دەپ ويلاماعانىن ايتقان ءوڭىر باسشىسى جاعالاۋدا دەمالۋشىلارمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسىپ, كولدى دامىتۋعا قاتىستى جوسپارلارىمەن ءبولىستى. بيىل كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە جاڭا كەيىپكە ەنگەن جاعاجايدى تاعى 500 مەترگە ۇزارتىپ, بۇل جەرگە زاماناۋي ساۋدا پاۆيلوندارىن سالۋ قاجەت. «بۇل ساۋ-دا پاۆيلوندارى مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن تۇرعىزىلىپ, كەيىن كاسىپكەرلەرگە جالعا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار, قالاشىقتا مەيرامحانا بيزنەسىن جانداندىرعان ءجون. مۇندا كەز كەلگەن كەلۋشىنىڭ قالتاسى كوتەرەتىن ءدامحانالار بولۋى ءتيىس. جاعالاۋدى جونگە كەلتىرۋ ماقساتىندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 550 ميلليون تەڭگە, جولدى جوندەۋگە 1,5 ميلليارد تەڭگە بولدىك. بۇل قاراجاتقا جاڭا اۆتوتۇراقتار سالىپ, فەلدشەرلىك پۋنكت اشتىق. جاڭا ساياباق پەن اۆتوۆوكزالدى پايدالانۋعا بەردىك. دەگەنمەن, ءبىز مۇنىمەن توقتالىپ قالمايمىز. بىرەر جىلدا الاكولدى شىعىستىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزدىڭ ماقتانىشى بولاتىن دەمالىس ورنىنا اينالدىرامىز», دەدى وبلىس اكىمى.
كاسىپكەرلەرگە 6-8 پايىزدىق نەسيە بەرىلەدى
تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە ايتىلعان جاعىمدى جاڭالىق – كەلەسى جىلدان باستاپ الاكولگە كەلۋشىلەرگە ارنالعان جولاۋشىلار پويىزىنىڭ قاتىناي باستايتىندىعى. ياعني, 2018 جىلدىڭ شومىلۋ ماۋسىمىنا دەيىن وڭىردە وسكەمەن – شار – جالاڭاشكول باعىتىنداعى تەمىر جول قاتىناسى پايدا بولادى. سونىمەن قاتار, جالاڭاشكول ستانساسىنان الاكولگە دەيىنگى اۆتوموبيل جولى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى. اپتاسىنا التى رەت قاتىنايتىن استانا – ءۇرجار, الماتى ء–ۇرجار باعىتتارىنداعى اۋە رەيستەرىندە شىعىسقازاقستاندىقتارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋى دا مۇمكىن.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بىلتىر كۇزدە وبلىس اكىمى ءۇرجار اۋدانىنا ارنايى كەلىپ, الاكولگە بايلانىستى جيىن وتكىزىپ, سول جيىندا كولگە اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن دۇرىس جۇرگىزبەيتىن, سانيتارلىق تالاپتاردى دۇرىس ساقتامايتىن كاسىپكەرلەردىڭ دەمالىس بازاسىن ىسكە قوسۋعا 2017 جىلى رۇقسات بەرىلمەيتىنىن قاداپ تۇرىپ ايتقان-دى. وسى جولعى ساپارىندا دا ايماق باسشىسى مۇنداعى 150-گە جۋىق دەمالىس بازاسىنىڭ يەلەرىمەن كەزدەسىپ, كول جاعاسىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. جيىندا بايانداما جاساعان ءۇرجار اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىك زاينۋلدين بۇگىندە جاعالاۋداعى 147 دەمالىس نىسانىنىڭ 113-ءى بارلىق تالاپقا ساي جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن, 10 نىساندا انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتار رەتكە كەلتىرىلىپ جاتقانىن, قالعان 24 جەر يەسى ءالى دە بولسا كەمشىلىكتى جويۋعا اسىقپاي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ءوڭىر باسشىسى كەمشىلىكتى جويۋعا اسىقپايتىن كاسىپكەرلەرگە بۇدان بىلاي كەڭشىلىك جاسالمايتىنىن, كول جاعالاۋىندا جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات بەرىلمەيتىنىن جەتكىزدى. «بۇل – ءبىر, ەكىنشى ماسەلە, زاڭ بۇزۋشىلىقتى قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە جويۋعا ۋادە بەرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەرگە قاتىستى. ءبىز سىزدەرگە قالىپتاسقان قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ وڭاي جولىن ۇسىنىپ وتىرمىز. سىزدەرگە «دامۋ» قورى ارقىلى سەگىز جىلعا دەيىنگى مولشەرلەمەسى 6-8 پايىزدىق نەسيە بەرىلەتىن بولادى. مۇنداي جەڭىلدىكتەردى سىزدەر ەشبىر بانكتەن تاپپايسىزدار», دەدى وبلىس اكىمى.
ءۇرجار اۋدانىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا دانيال احمەتوۆ قابانباي اۋىلىنداعى 20 جىل بويى قاڭىراپ تۇرعان بۇرىنعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتىن كورىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا رۋحاني وردانى قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسۋگە ۋادە بەردى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ءۇرجار اۋدانى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ۆلاديمير پەتۋحوۆ
