ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ بۇل بيىل ءۇشىنشى مارتە وتكىزىلىپ وتىرعان وتىرىسى. بۇعان دەيىن كەڭەس وتىرىستارى ناۋرىز ايىندا قىرعىزستاننىڭ بىشكەك قالاسىندا, ال مامىردا رەسەيدىڭ قازان قالاسىندا وتكەن بولاتىن. بۇل جيىن دا ادەتتەگىدەي الدىمەن شاعىن قۇرامدا ءوتىپ, كەيىن كەڭ قۇرامعا كوشتى. شارا اياسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تسيفرلى تەحنولوگياعا كوشۋ كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن دايىنداۋ ماسەلەلەرى, ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەڭبەكشىلەرىن زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى شارت جوباسى تالقىلاندى. ايتا كەتسەك, زەينەتاقى جونىندەگى قۇجات زەينەتكەرلىكتى قامتۋ سالاسىندا تەڭ قۇقىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن, ەاەو-نىڭ كەز كەلگەن ەلىندە, ياعني, ەاەو-عا مۇشە باسقا مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا ەڭبەك ءوتىلى مەن زەينەتاقىنى جوعالتپاستان, جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى ىسكە اسىرىلماق.
وتىرىستا سونىمەن قاتار, ەۋرازەق پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىندا ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋعا باعىتتالعان ۋاقىتشا كەلىسىمگە قول قويۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ بارىسى قارالدى. سونداي-اق, ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەرگە اكەلىنەتىن تاۋارلاردى كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋعا جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ قورىتىندىسى شىعارىلدى جانە وداق اياسىندا اۆياتسيالىق وقيعالاردى زەرتتەۋ كوميسسياسىن قۇرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. بۇدان وزگە, وداقتىڭ اۋماعىندا كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ءبىر مەملەكەتتە بەرىلگەن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن ءوزارا مويىنداۋ ماسەلەسى قوزعالدى. مۇنىمەن قوسا, قازاقستان تاراپىنىڭ باستاماسى بويىنشا ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر ەكسپورتتاۋشىلارىنىڭ رەسەي تەڭىز پورتتارى ينفراقۇرىلىمى قىزمەتىنە قولجەتىمدىگى تۋرالى ماسەلە تالقىلاندى. ايتقانداي, بىرىڭعاي كولىك كەڭىستىگىن قۇرۋ تۇرعىسىندا اۋە كولىگى سالاسىندا «جول كارتاسى» قابىلدانباق. بۇل ءوز كەزەگىندە اۋە ساپارلارى مەن اۋەجايلاردا تاريفتەردى تەڭەستىرۋگە مۇمكىندىك اشۋدى كوزدەگەن.
كەڭ قۇرامداعى وتىرىستا ۇكىمەت باسشىلارى كەزەك-كەزەگىمەن ءسوز سويلەپ, وداققا ورتاق ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى ب.ساعىنتاەۆ ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى استانادا ءوتىپ جاتقان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە ورايلاستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى, سونداي-اق, قاتىسۋشىلاردىڭ قولداۋى مەن ەلدەردىڭ شاراعا بەلسەندى اتسالىسىپ جاتقاندارىنا العىسىن ءبىلدىردى.
ب.ساعىنتاەۆ ەۋرازەق اياسىندا, سونداي-اق, ءۇشىنشى ەلدەرمەن ساۋداداعى تاۋار اينالىمى ءوسىمىنىڭ وڭ قارقىنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىزدىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىمىزداعى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى ەاەو اياسىندا تاۋار اينالىمىنىڭ وڭتايلى ءوسىم قارقىنىنا قاتىستى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار ءۇشىنشى ەلدەرمەن دە ساۋدا-ساتتىقتا وڭ كورسەتكىشتەر بار. اتاپ ايتقاندا, ءۇشىنشى ەلدەرگە ەاەو ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمىندە وڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ۇلەسى ارتتى», دەدى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى. سونداي-اق, بۇگىندە قازاقستاندا ەاەو ەلدەرىمەن بىرلەسكەن 8 مىڭنان استام كاسىپورىن تۇراقتى جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بۇل كاسىپكەرلەر تاراپىنان ينتەگراتسيانى قولداۋدىڭ جاقسى كورسەتكىشى دەپ ەسەپتەيمىن. بىرلەسكەن كاسىپورىندار قاتارىنىڭ ارتۋى قۋانتارلىق جايت», دەدى پرەمەر-مينيستر. سونىمەن قاتار, ۇكىمەت باسشىسى 2015 جىلدىڭ مامىرىندا قول قويىلعان ەاەو-نىڭ ۆەتناممەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى ءبىرىنشى كەلىسىمى وزىندىك ارتىقشىلىقتارعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى باعىتتاعى العاشقى وڭتايلى تاجىريبە شەت مەملەكەتتەرىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن بەرىك نەگىزدى قۇراپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. «وتكەن جىلى بىرقاتار ەلدەرمەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسسوزدەر باستاۋ جونىندە جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ شەشىمى قابىلداندى. بۇل تۇرعىدا يران, ءۇندىستان, سينگاپۋر قامتىلىپ وتىر. يران بويىنشا بىزدە قوسىمشا كەلىسسوزدەر ءوتىپ, وسى ورايدا كەلىسسوزدەر ۇستانىمىن بايلانىستاردى نىعايتۋ جاعىنا قاراي پىسىقتاۋعا تاپسىرما بەردىك», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ىشىندەگى كەدەرگىلەردى جويۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. بۇل ءۇشىن ساۋدا-ساتتىقتى ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ىشكى نارىعىندا كەدەرگىسىز ورتانى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. بۇگىندە ساۋدا-ساتتىق بارىسىندا كەزدەسەتىن 60-تان استام توسقاۋىل ءتىزىمى تاراپتارمەن ايقىندالعان. وسى ورايدا ولاردى جويۋ بويىنشا جول كارتالارىن دايارلاۋ تۇرعىسىندا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتقانى ايتىلدى. اتالعان جول كارتالارىن ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ كەلەسى وتىرىسىندا قاراستىرۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
بۇدان وزگە, قازاقستاندىق تاراپ كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ ىشىندە ورتاق قارجى نارىعىن قالىپتاستىرۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ, كەمە قاتىناسى تۋرالى, سونداي-اق, ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ورتاق نارىعىن قۇرۋ ماسەلەلەرى بولدى. وعان قوسا, ونەركاسىپ سالالارىن ودان ءارى دامىتۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنى جانە عىلىمي ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاۋ سالالارىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. سونداي-اق, ەكسپورتتاۋشىنىڭ ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قايسىسىنا جاتاتىنىنا قاراماستان, تەڭىز پورتتارىنا شىعۋعا تەڭ قۇقىقتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇسىنىس جاسالدى.
وتىرىس قورىتىندىسىندا بىرقاتار كوپجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ونىڭ ىشىندە «2016 جىلى ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بيۋدجەتتەرىنىڭ اراسىندا كەدەندىك اكەلىم باجدارىنىڭ سوماسىن ەسەپتەۋ جانە ءبولۋ تۋرالى», «ەۋرازەق ورتاق ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق نارىعى اياسىندا ورتالىقتاندىرىلعان ساۋدانى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ساۋدا الاڭدارىن پايدالانۋدىڭ جانە ەۋرازەق ورتاق ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق نارىعىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى», «ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىن وتكىزۋ ۋاقىتى جانە ورنى تۋرالى» ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ وكىمدەرى بار.
قاتىسۋشىلار ەۇاك-ءتىڭ كەزەكتى وتىرىسىن بيىل قازاندا ارمەنيانىڭ استاناسى ەرەۆاندا وتكىزۋ تۋرالى ورتاق شەشىم قابىلدادى.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
