ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»
«التىن جەبە» ءتۋرنيرىنىڭ ەرەجەسىنە سايكەس جارىس ءۇش كەزەڭ بويىنشا ءوتتى. جەڭىمپازدى انىقتاۋ ءۇشىن مەرگەندەردىڭ ءۇش كەزەڭدە جيناعان بارلىق ۇپايى ەسەپكە الىندى. العاشقى كەزەڭ – «شاپشاڭ اتۋ» سىنىندا ساداقشىلار نىسانا تۇسىنا اتپەن كەلىپ توقتاپ, تورەشىنىڭ «اتىڭدار!» دەگەن بۇيرىعى بويىنشا شاپشاڭدىقپەن وق اتتى. ۋاقىت مەرزىمى – 10 سەكۋند. وسى 10 سەكۋندتا سپورتشى جەبەنى ۇلگەرگەنىنشە اتۋى ءتيىس. نىسانا ون قادام جەردە تۇردى. وق نىسانانىڭ ورتاسىنداعى قىزىل شەڭبەرگە تيسە – 3 ۇپاي, سارى شەڭبەرگە تيسە – 2 ۇپاي, كوك شەڭبەرگە تيسە 1 ۇپاي بەرىلدى.
ال ەكىنشى كەزەڭ «قالقان اتۋ» دەپ اتالدى. مۇندا سپورتشىلار جولاقتى ارقانمەن كورسەتىلگەن, ەنى ءۇش مەترلىك ءدالىز جولدان 10 مەتر قاشىقتىقتاعى, اراسى 35 مەتردەن, 1 مەتر بيىكتىككە ورنالاستىرىلعان, ديامەترى 60 سانتيمەتر بولاتىن قالقان پىشىندەس ءۇش نىسانانى اتپەن شاۋىپ كەلە جاتىپ كەزەكپەن اتىپ ءوتتى. وق نىسانا ورتاسىنداعى قىزىل شەڭبەرگە تيسە – 5 ۇپاي, سارى شەڭبەرگە تيسە – 3 ۇپاي, كوك شەڭبەرگە تيسە 1 ۇپاي بولىپ ەسەپتەلدى. سپورتشىعا ەكى مۇمكىندىك جانە ءار مۇمكىندىكتى ورىنداۋعا 25 سەكۋند ۋاقىت بەرىلدى. ول وسى ۋاقىتتا ۇلگەرگەنىنشە وق اتا الادى. اتپەن شاۋىپ وتەتىن ءدالىز-جولدىڭ ۇزىندىعى – 200 مەتر. ەگەر وسى جولدى سپورتشى 25 سەكۋندتان ۇزاق ۋاقىتتا شاۋىپ وتسە, وندا ونىڭ ۇپايلارى ەسەپكە الىنبايدى.
ءۇشىنشى كەزەڭ – «جامبى اتۋ». سپورتشىلار ءدالىز-جول بويىمەن ءارتۇرلى قاشىقتىقتاعى 2,4 مەتر بيىكتىككە ىلىنگەن, ديامەترى 20 سانتيمەتر ءۇش نىساناعا شاۋىپ كەلە جاتىپ ۇلگەرگەنىنشە وق اتىپ ءوتتى. ءبىرىنشى نىسانا – «قولا جامبى» جولدان 8 مەتر قاشىقتىقتا, ەكىنشى نىسانا – «كۇمىس جامبى» جولدان 10 مەتر قاشىقتىقتا, ءۇشىنشى نىسانا «التىن جامبى» جولدان 12 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاستىرىلعان. نىسانالاردىڭ ءوزارا قاشىقتىعى – 30 مەتر. جەبە «قولا جامبىعا» قادالسا – 5 ۇپاي, «كۇمىس جامبىعا» تيسە – 10 ۇپاي, «التىن جامبىعا» قادالسا 15 ۇپايدان بەرىلدى. ەگەر جەبە جامبى ءىلىنىپ تۇرعان قىلدى قيىپ وتسە, 20 ۇپاي ەسەپتەلىندى. بۇل تۇستا انىقتاپ ايتارىمىز, جەبەنىڭ جامبىعا قادالعانى عانا ەسەپكە الىندى. سپورتشىعا ەكى مۇمكىندىكتەن بەرىلدى. بۇل كەزەڭدە دە ساداقشىنىڭ اتپەن شاۋىپ وتۋىنە 25 سەكۋند ۋاقىت بەرىلدى.
«التىن جەبە» جارىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى – «شاپشاڭ اتۋ» سىنى اسا تارتىستى ءوتتى. ون قادام جەردەگى ات ۇستىنەن قوزعالماي تۇرىپ اتۋدا ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ قولى جۇرمەدى. جىلدامداتا اتۋ سىنىندا موڭعول مەرگەنى دۋنچيگ وتگونبيامبا مەن مالاي مەرگەنى مۇحاممەد اكمال بين مۇحاممەد داكالان جەتى ۇپايدان, ماجارستاننان كەلگەن مەرگەن نەموتي كريستوف ارپاد پەن رۋمىن مەرگەنى ميحاي كۋزمي سەگىز ۇپايدان العاندا, قازاق مەرگەندەرىنىڭ اراسىنان التى ۇپايعا قولدى ازەر جەتكىزگەنى ايتبەك سارىباي بولدى.
ەكىنشى كەزەڭ – «قالقان اتۋ» سىنىندا 15 سەكۋند ىشىندە ءۇش نىسانانى شاپشاڭداتا اتۋعا التى وق جۇمساعان ميحاي كۋزمي ەكى مۇمكىندىكتەن سوڭ ۇپاي سانىن 27-گە جەتكىزدى. پولشا مەرگەنى رادوسلاۆ كوزۋچ پەن ماجارستاننىڭ ماقتاۋلىسى نەموتي كريستوف ارپادتىڭ دا قارقىنى قاتتى بولدى. ال ءبىزدىڭ ساداقشىلار ىشىنەن ەلدوس باداشەۆ, بەكقالي وزدەنباەۆ جانە ابزال تۇرلىبەكتىڭ بار جيعان ۇپايى وننان اسپادى. تەك ورالحان ايكوز دەگەن مەرگەنىمىز ۇپاي سانىن 16-عا ارەڭ دەگەندە جەتكىزە الدى.
سونىمەن, العاشقى كەزەڭدە بار-جوعى التى-اق ۇپاي العان ايتبەك سارىباي كەلەسى سىندا اتپەن شاۋىپ كەلە جاتىپ ساداق اتۋدىڭ حاس شەبەرى ەكەنىن كورسەتتى. ناتيجەسىندە, 30 ۇپايدى ولجالاعان ايبەك مەرگەن العاشقى كۇننىڭ جەڭىمپازى اتاندى. ەكىنشى جۇلدەنى 27 ۇپاي جيناعان رۋمىن مەرگەنى ميحاي كۋزمي يەلەندى. ءۇشىنشى ورىن 19 ۇپايى بار ماجار مەرگەنى نەموتي كريستوف ارپادقا بۇيىردى.
ال جارىستىڭ ەكىنشى كۇنى وتكەن سىندا رۋمىنيادان كەلگەن مەرگەن ميحاي كۋزمي ءوزىنىڭ شىن مىقتى ەكەنىن دالەلدەپ, ەكى كۇنگى سايىس قورىتىندىسى بويىنشا «التىن جەبە» جارىسىنىڭ باس بايگەسىن جەڭىپ الدى. قازاقستاندىق مەرگەن ايتبەك سارىباي كۇمىس جۇلدەگە قول جەتكىزدى. ال قولا جۇلدەنى تاعى ءبىر جەرلەسىمىز ەرالحان ايكوز قانجىعاسىنا بايلادى.
«التىن جامبى» ءتۋرنيرىنىڭ ماراپاتتاۋ راسىمىنە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, تۇركى حالىقتارىنىڭ ءداستۇرلى سپورت تۇرلەرى حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى بەكبولات تىلەۋحان, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەلسيار قاناعاتوۆ قاتىسىپ, جەڭىمپاز بەن جۇلدەگەرلەرگە سىي-قۇرمەت كورسەتتى. جارىستىڭ باس جۇلدەسىن يەلەنگەن جەڭىمپازعا 2 ميلليون تەڭگەنىڭ, ەكىنشى ورىن العان مەرگەنگە 1 ميلليون تەڭگەنىڭ جانە قولا جۇلدە العان مەرگەنگە 700 مىڭ تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتتارى تابىس ەتىلدى.
گازەتىمىزدىڭ وتكەن سانىندا حابارلاعانىمىزداي, «التىن جەبە» تۋرنيرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ارنايى شاقىرۋى بويىنشا جاپونيادان «يابۋسامە» اتتى ءداستۇرلى ساداق اتۋ ونەرىنىڭ دارىپتەۋشىلەرى كەلگەن بولاتىن. جارىس بارىسىندا جاپوندىق سەگىز مەرگەن اتپەن شاۋىپ كەلە جاتىپ, قاعاز, اعاش جانە شىنىدان جاسالعان نىسانالاردى اتىپ, جانكۇيەرلەر الدىندا ءوز ونەرلەرىن پاش ەتتى. اسكەري ساداق اتۋ ونەرىن ءدىني جورالعىمەن استاستىرىپ كورسەتكەن «يابۋسامە» كورسەتىلىمى شىنىندا دا جۇرتشىلىق ءسۇيسىنىپ تاماشالاعان قويىلىم بولىپ شىقتى. جۇيرىكپەن قۇيعىتىپ كەلىپ, الاقانداي شىنى نىساناعا جەبەسىن ءدال دارىتقان 70 جاستاعى جاپوندىق مەرگەن تويودو سيگەيۋكيدىڭ ونەرىنە كورەرمەن قاۋىم تۇرەگەپ تۇرىپ قول سوقتى.
توكيودو سيگەيۋكيدىڭ ايتۋىنشا, جاپونيادا ات ۇستىنەن ءداستۇرلى ساداق اتۋشىلاردى تاربيەلەيتىن «تاكەدا» جانە «وگاساۆارا» اتتى قوس مەكتەپ بار ەكەن. بۇلاردان وزگە ساداق اتۋمەن «حوببي» رەتىندە اينالىساتىندار قاتارى دا از ەمەس كورىنەدى. مىسالى, تويودونىڭ ءوزى «يابۋسامە» ونەرىمەن 18 جاسىنان باستاپ اينالىسقان. ەلۋ جىلدان استام ات ۇستىندە ونەر كورسەتۋمەن كەلەدى. ۇستازى – كانەكو يۋرين. بۇرىن مەكتەپ توكيونىڭ ىرگەسىندەگى كاماكۋرا اتتى كونە قالادا بولعان. قازىر توكيونىڭ وزىندە جاتتىعادى. ءبىرتالاي شاكىرتتەرى بار. نەگىزىندە, «يابۋسامە» سپورتتىق ويىن ءتۇرى ەمەس, جاپوننىڭ ەجەلگى ساداق اتۋ ونەرىن ناسيحاتتايدى. جاپونيادا جىلىنا ەكى مارتە ءىرى كورسەتىلىم جانە شەبەرلىك دارىستەرىن جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنۋ داستۇرگە اينالعان. كەيىنگى جىلدارى وسىلاي شەت مەملەكەتتەردە دە ونەر كورسەتۋ قولعا الىنا باستاعان.
«استانا – زاماناۋي, وتە ادەمى قالا ەكەن. قازاق حالقىنىڭ قوناقجايلىعىنا, ونىڭ «جامبى اتۋ» سىندى ۇلتتىق ونەرىنە دەگەن زور سۇيىسپەنشىلىگى مەن قامقورلىعى ءبىزدى ەرەكشە ءتانتى ەتتى», دەپ اعىنان جارىلدى تويودو سيگەيۋكي بىزبەن اڭگىمە بارىسىندا.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
