وسى وقيعاعا مەن ول كەزدەرى ونشا ءمان بەرە قويماپپىن. بالكىم وعان مەنىڭ جاستىقتىڭ اسەرىنەن ماسەلەنىڭ مانىسىنە تەرەڭ بويلاي الماۋىم, سوندىقتان ءسوزدىڭ استارىن جەتە تۇسىنبەۋىم دە سەبەپكەر بولعان شىعار. ونىڭ سىرتىندا بۇل سياقتى جايتتار, ياعني كىشىنىڭ ۇلكەندى سىيلاۋى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇلكەندەردىڭ دە وزدەرىنەن جاسى كىشىلەرگە بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا جول بەرىپ, ونەگە كورسەتىپ جاتاتىن تۇستارى ول زامانداردا ارا-تۇرا بولسا دا كەزدەسىپ تۇراتىن. «جاسارىمىزدى جاسادىق, اسارىمىزدى اسادىق, ەندىگى جول جاستاردىكى» دەگەن ءسوز دە ول ۋاقىتتاردا ءجيى قايتالاناتىن ەدى.
سودان بەرى دە ارادا وتىز جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. بۇگىندە ءوزىمىز دە جاڭاعى ايتقان «شالدىڭ» جاسىنا جەتتىك, جەتكەنى بىلاي تۇرسىن, ءتىپتى اسىپ تا كەتتىك. سوندىقتان شىعار, اركىم تەك باس پايداسىن عانا كوكسەپ, اركىم ءوزىن دوكەي قىلىپ كورسەتىپ قالۋعا تىرىساتىن قازىرگىدەي شاقتا ءبىز سول كىسىنىڭ جاساعانىن جاساپ, ارا-تۇرا جاستارعا جول بەرىپ, ۇلكەندىك, بىلگەندىك تانىتا الار ما ەكەنبىز دەگەن وي سوڭعى كەزدەرى ءجيى مازالايدى. الدە, ء«اي, بالا, وڭمەڭدەپ قايدا باراسىڭ, الدىنا وتىرۋعا ساعان ءالى ەرتە, وتىر مىنا ارتىنا», دەپ جەتكىنشەك ۇرپاقتىڭ مەسەلىن قايتارىپ, ءوزىمىز كيمەلەي العا ۇمتىلار ما ەكەنبىز؟..
مۇنداي كۇماندى كوزقاراس تانىتۋىما سەبەپ تە جوق ەمەس-ءتىن. وسىدان 10-15 جىلداي بۇرىن وسى قالاداعى ءبىر قىز ۇزاتۋ تويىنا قاتىستىم. ءبىرىنىڭ ايتقانىن ەكىنشىسىنىڭ اينىتپاي قايتالاعانىنا قاراماستان, ءسوز تيگەندەردىڭ ءبارى ورشەلەنە تىلەك ايتىپ دەگەندەي, توي قازاقتارعا ءتان داستۇرمەن ءجۇرىپ جاتقان. ءبىر كەزدە, شامامەن تويدىڭ ورتا تۇسى بولسا كەرەك, ءبىر اقساقال ورنىنان تۇردى دا شىعىپ جۇرە بەردى. ماڭايىنداعى وتىرعانداردىڭ ءبارى الگى كىسىگە اڭتارىلا قارادى. «نە بولدى؟ نەگە كەتىپ قالدى؟» دەگەن كۇبىر-سىبىر دا ەستىلە باستادى. سويتسە, جاڭاعى كىسى ماعان العاشقىلاردىڭ قاتارىندا ءسوز بەرمەدىڭدەر دەپ توي يەلەرىنە وكپەلەپ كەتىپتى. وزگەلەردى بىلمەيمىن, مەن ءۇشىن الگى ادامنىڭ مىنەزى وعاشتاۋ, ۇلكەن باسىن كىشىرەيتكەندەي قىلىق بولىپ كورىندى. شىنداپ كەلگەندە, قاي كەزدە سويلەسەڭ دە ءبارىبىر ەمەس پە؟ ونىڭ ۇستىنە, تالاي تويلاردىڭ كۋاسى بولدىق, اتالى ءسوز ايتىپ, جينالعان جۇرتتى تاڭقالدىرىپ جاتقان ەشكىمدى كورگەن دە, ەستىگەن دە ەمەسپىز. ءبارىمىزدىڭ دە ايتاتىنىمىز «باقىتتى بولىڭدار», «شاڭىراعىڭنان شاتتىق كەتپەسىن», ء«ۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولىڭدار» دەگەن سياقتى جاتتاندى سوزدەر. ارينە, بۇلار جامان تىلەكتەر ەمەس. سويتە تۇرسا دا, ءبىر ءسوزدى ونىمىز, ءجۇزىمىز قوسىلىپ قايتالاي بەرۋىمىز كوكەيگە قانشالىقتى قونىمدى, قانشالىقتى ورىندى؟.. كەرەك دەسەڭىز, شۋدا جىپتەي شۇباتىلعان سوزدەردىڭ ءوزى جۇرتتى جالىقتىرىپ, قىرۋار ۋاقىتىن بوسقا شىعىندايدى. زەيىن قويىپ تىڭداپ جاتقان تاعى ەشكىم جوق.
دەگەنمەن, ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز توي نەمەسە ونداعى اعىل-تەگىل سوزدەر تۋرالى ەمەس. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ادامدىق قاسيەت دەگەنىمىز نە, ول قانداي جاعدايلاردا جانە قالاي كورىنىس تابۋى ءتيىس دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ويلاسۋ. ادامدىق قاسيەت ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە ورتاق. ەگەر ول ۇلكەندەردىڭ مىنەز-قۇلقىنان جيىرەك كورىنىس بەرىپ جاتسا, ونىڭ ءوزى ومىرلىك تاجىريبەلەرى از كەيىنگى جاستارعا ۇلگى بولار ەدى. «الدىڭعى اربا قايدا جۇرسە, سوڭعى اربا سوندا جۇرەدى» دەگەن ماتەل دە وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىستى ايتىلعان بولسا كەرەك. ومىردەن كورگەن-تۇيگەندەرى مول, ءجون بىلەدى دەگەن اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ وزدەرى سۇرىنبەس جەردە ءسۇرىنىپ, ب ۇلىنبەس جەردە ءب ۇلىنىپ, بىلمەستىك جاساپ جاتسا, ءومىر جولدارىن ەندى عانا باستاعان جاستارعا نە جورىق؟!
كەيدە قازىرگى جاستار تاربيەسىز, ۇلكەندى سىيلاۋدى بىلمەيدى دەپ رەنىش ءبىلدىرىپ جاتامىز. قاريالاردى يىعىمەن سوعىپ وتە شىعاتىن, قوعامدىق كولىكتە ورىن بەرۋگە ونشا اسىعا قويمايتىن جىگىتتەر مەن قىزداردىڭ كەزدەسىپ تۇراتىنى دا راس. بىراق جەتكىنشەك ۇرپاقتىڭ قايىرىمسىزداۋ بولىپ وسۋىنە ولارعا دۇرىس ۇلگى-ونەگە كورسەتە الماي جۇرگەن الدىڭعى بۋىن – ءوزىمىز كىنالى بولىپ شىقساق قايتپەكپىز؟ ول تۋرالى ويلانىپ كوردىك پە ەكەن, ءسىرا؟
ءوزى ارتقى ورىندىققا وتىرىپ, بالاسىمەن قاتار ماعان الدىن ۇسىنعان اقساقال تاعى دا ويىما ورالدى...
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
