– مارال سارباسقىزى, ءوزىڭىزدى «ايەل باقىتى» باعدارلاماسىنان دا كورىپ ءجۇرمىز. سىزگە كليەنتتەرىڭىز قانداي جاعدايدا كەلەدى؟
– باعدارلاماعا كەيىپكەرلەر كوبىنەسە جان سىرىن اقتارۋعا كەلەدى. سوسىن ەكىنشى كەزەكتە باعدارلاما ارقىلى ماتەريالدىق ماسەلەلەرىن شەشىپ الۋدى كوكسەيتىندەرى دە بار. ادامدار ءبىر نارسەنى تۇسىنبەيدى. پروبلەمالارىن ۇكىمەت, قوعام نەمەسە جەكەلەگەن ادامدار شەشەدى دەپ ويلايدى. ول – ۇلكەن قاتەلىك. ءومىر وزگەرمەيدى, جاعداي وزگەرمەيدى. ادامنىڭ كوزقاراسى عانا وزگەرەدى. سوندىقتان ءار ادام ءوز ماسەلەسىن ءوزى عانا شەشەدى. تۋرا سول ماسەلەگە باسقا قىرىنان قاراۋ ارقىلى, كوزقاراسىن وزگەرتۋ ارقىلى تىعىرىقتان شىعاتىن جول تابادى. پسيحولوگ ولارعا سونىڭ جولىن كورسەتىپ بەرەدى.
بىزدە بالتالاساڭ بۇزىلمايتىن «ۇيات بولادى» دەگەن تۇسىنىك بار. وسى «ۇيات بولادىنى» بۇركەنگەن قانشاما ادام وزدەرىنىڭ ماسەلەلەرىن جاسىرىپ-جاۋىپ الەك. قازاقى تاربيەمەن وسكەندەر پسيحولوگقا كوبىندە ءىس ناسىرعا شاپقاندا, دۇرىسى, جەكە ادام رەتىندە ءوزىنىڭ «مەنىن» جوعالتقاندا كەلەدى.
– شىنىندا ءبىز «ۇيدەگى جاعدايدى سىرتقا ايتۋعا بولمايدى» دەگەن تۇسىنىكپەن تاربيەلەندىك. بىراق, ەندى قازىر اشىق قوعامدا نەشە ءتۇرلى جاعدايلاردى كورىپ ءجۇرمىز. اسىرەسە, عالامتوردان...
– ءيا, عالامتوردا نەشە ءتۇرلى وقيعالاردى تالقىلاپ, كورسەتىپ جاتادى. مىسالى, ماعان كۇنىنە عالامتور ارقىلى كەمىندە ءۇش ايەل حابارلاسادى. كوبىنە ءتان جاعداي مىناداي: كۇيەۋى ۇرادى, ەنەسى كۇن كورسەتپەيدى, زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەسىرىنەن بالاسى مۇگەدەك بوپ تۋىلعان, ت.ب. ياعني, ءبىر وتباسىندا تۇرىپ جاتقان ادامدار ءبىر-ءبىرىن تۇسىنبەيدى. ەگەر پسيحولوگ ەمەس, باسقا ادام بولساڭ, ومىردەن ءتۇڭىلىپ كەتەتىن جاعدايلاردى ايتادى. سول ءۇشىن قازاقى اۋديتورياعا الدىن الۋ جۇمىستارى كەرەك دەپ ايتامىن. كوپ ايەلدەردە «وتباسىن ساقتايمىن» دەگەن قاتە تۇسىنىك بار. نەمەسە «بالا ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ ءجۇرمىن» دەيدى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, بۇل وتىرىك. ەگەر وتباسىندا ول ايەل باقىتىن, انا باقىتىن سەزىنبەسە, تەك وتباسىن ساقتاۋ ءۇشىن عانا ءومىر سۇرگەن بولسا, ءدال وسى نارسە بالاسىنا دا بەرىلەدى. پسيحولوگيالىق تىلدە مۇنى ترانسلياتسيا دەيدى. اكەسىنىڭ ۇرعانىن, اناسىنىڭ ءومىر بويى جىلاپ-سىقتاعانىن كورىپ وسكەن بالانىڭ, اسىرەسە, قىز بالانىڭ باقىتتى بولۋعا, تىرشىلىكتە كەزدەسكەن كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە تالپىنىستارى ءالسىز بولادى. «مەنىن» جوعالتادى, تەپكىگە كونگىش, قاتتى ءسوز ايتۋعا باتىلى جەتپەيدى نە اجىراسىپ كەتۋگە بەيىم...
– جاسىق ايەلدەردى كوپ باسىنادى دەيسىز عوي سوندا؟
– ءار ادامنىڭ ومىرگە كەلگەن سوڭ اتقاراتىن ءوز مىندەتى بار. بۇل دىندە دە بار نارسە عوي. ەكى جاق ءوز مىندەتىن جاقسى ءبىلىپ قانا قويماي, سونى ورىنداسا ەشقانداي كۇردەلى ماسەلە جوق.
– ءسىزدىڭ كەڭەسىڭىزگە كەلگەننەن كەيىن كليەنتتەردىڭ تاعدىرلارى قالاي وزگەردى نەمەسە قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتى؟
– ءبىر جولى ماعان «باۋىر تسيرروزى» دەگەن دياگنوز قويىلعان 63 جاستاعى اپاي كەلدى. ول كىسىمەن ءۇش اي جۇمىس ىستەدىك. كۇيەۋىنىڭ قاتال, اشۋشاڭ ادام ەكەنىن ايتتى. ىلعي ۇرىپ-سوققان, قورلاعان, تومەندەتكەن. ءتىپتى, قۇداندالى بولعان كەزدە دە, تويدىڭ ۇستىندە قول كوتەرگەن. «بالالارىمىز بار, ەل-جۇرتتان ۇيات بولادى» دەپ ءومىر-باقي قورلىققا شىداپ كەلگەن. بىراق, سوڭىندا الگى ادامنان ايىرىلىسقان. اپايدىڭ ىشتەگى وكپە-رەنىشى ۇلعايا كەلە, باۋىردىڭ زاقىمدالۋىنا الىپ كەلگەن دەپ بولجادىق. ءبىز ول كىسىمەن ءۇش اي جۇمىس ىستەدىك. الدىندا دارىگەرلەر باۋىرعا وتا جاساۋ, ياعني ونى اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپتى. ول كىسى بىزدەن كەڭەس العان سوڭ, ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىندا جاتتى. دارىگەرلەر وتا جاساماق بولىپ, باۋىرىن اشقان كەزدە تاڭعالىپتى. ساۋ ادامنىڭ باۋىرىن كورگەن. وتا جاساماي, قايتا جاپقان. «نە ىستەدىڭىز؟» دەپ سۇراپتى اپايدان. ول كىسى «الدىمەن اللانىڭ ارقاسى, ەكىنشى پسيحولوگپەن جۇمىس ىستەدىم» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. مەن ءۇشىن بۇل ۇلكەن جەتىستىك.
ەكىنشى ءبىر مىسال ايتايىن. ءبىر وتباسى كەلدى ماعان. ەر مەن ايەل. ەكى ءتۇرلى كوزقاراس, ەكى ءتۇرلى دۇنيەتانىم. جىگىتتىڭ بۇرىن دا ايەلى بولعان, كەيىننەن اجىراسىپ كەتكەن. ال مىنا ايەلمەن دە ءومىرى ونشا بولماي, ايىرىلىسىپ, قايتا قوسىلىپ, ىرىڭ-جىرىڭ بوپ جۇرگەن شاقتارىندا كەلدى. مەنىڭ الدىمدا دا ءتىل تابىسا الماي, ءبىر-ءبىرىن تىڭداعىسى كەلمەي, ۇرىسا بەرگەن سوڭ, ەكەۋىنە بولەك-بولەك تەراپيا جۇرگىزدىم.
پسيحولوگيادا «كىرپى» دەيتىن ءبىر تۇسىنىك بار. ايەل قيت ەتسە دەرەۋ «تىكەنەكتەرىن» سىرتقا شىعارىپ, ءوزى جابىلىپ قالادى. كيىم-كەشەكتەرىن جيناپ كەتىپ قالۋعا بەيىم. ياعني, ول سول وتباسىنىڭ ءبىر مۇشەسى, سول ەركەكتىڭ ايەلى ەكەنىن سەزىنبەيدى. ءوزى تاپپاعان سوڭ, كەرەمەت ءۇش بولمەلى پاتەردى, كولىكتەردى وزىنىكى كورمەيدى. وسى ۇرىس-كەرىستىڭ بارىسىندا ارالارىنداعى ءۇش جاستاعى قىز بالا قينالدى. ءبىز ايەلدىڭ ساناسىن, ويىن وزگەرتۋگە كۇش سالدىق. «مىناۋ سەنىڭ وتباسىڭ, سەنىڭ ۇرپاعىڭ, بۇل سەنىكى» دەگەن ويمەن جۇمىس ىستەدىك. ال ەر ادامعا ەموتسيالارىن رەتتەۋگە كومەكتەستىك. اقىلدى ادامنىڭ ايەلگە قول كوتەرمەيتىنىن, كەرەك سوزدەردى تاۋىپ ايتىپ, ايتقانىن ورىنداتۋعا بولاتىنىن ۇعىنۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەدىك. ناتيجەلى بولدى.
– ءسىز كەزىندە «انالار ءۇيى» دەگەن قوعامدىق قوردا جۇمىس ىستەدىڭىز عوي. بالا اسىراپ الۋعا قاتىستى ءبىر پورتال اشۋ تۋرالى يدەيالارىڭىز بار ەدى...
– ءيا, ول پورتال ۇلكەن ەڭبەكپەن, ايتىس-تارتىسپەن اشىلدى. ەندى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ جاتقان جەتكىنشەكتەردى پورتال ارقىلى كورۋگە ابدەن مۇمكىندىك بار. وندا ءاربىر بالانىڭ سۋرەتى, ول تۋرالى دەرەكتەر تۇرادى. بىراق تەگى قويىلمايدى. بۇرىن بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن اتا-انا الدىن الا بالانى كورە المايتىن. جالپى, ءبىزدىڭ «انالار ءۇيى» قوعامدىق قورى بۇل باعىتتا كوپ جۇمىس ىستەدى.
– بايقاۋىمشا, مىنا كەڭسەڭىز دە قاراپايىم عانا كليەنت قابىلدايتىن ورىن ەمەس سياقتى؟
– دۇرىس ايتاسىز. بۇل «بيكەشتەر» انا مەن بالا دامۋ ورتالىعى. كليەنتتەرىمدى بارلىق ۋاقىتتا سۇيەمەلدەپ وتىرۋعا ۋاقىتىم بولماعان سوڭ, ۆاتساپ ارقىلى ارنايى توپ اشقانبىز. توپتىڭ تۇپكى ناتيجەسى بولعان وسى ورتالىق انا مەن بالا بىردەي دامۋى ءۇشىن جاقسى جاعداي جاساۋعا قىزمەت ەتەدى. ناتيجەسى ويداعىداي بولىپ جاتسا, باسقا قالالاردا دا اشساق دەگەن جوسپارىمىز بار.
– ەڭبەكتەرىڭىز جەمىستى بولسىن.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل سەيىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
