– اسىلبەك ەركىمباي ۇلى, قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنان ايىرماشىلىعى كوپ. سوڭعى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جۇرگەنىن كورىپ وتىرمىز.
– مەملەكەتتىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق تۇرعىداعى وڭ وزگەرىستەرى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋىنا ايرىقشا سەرپىن بەرىپ جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. سوڭعى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن كۇشەيتۋ, ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىپ, اباتتاندىرۋدا اۋقىمدى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى. 2013 جىلى 450 ورىندى 9 قاباتتى جاتاقحانا, ونىڭ تومەنگى قاباتىندا مەديتسينالىق جانە پسيحولوگيالىق ورتالىعى بار تاماشا كەشەننىڭ جوباسى جاسالىنىپ, 2015 جىلى ستۋدەنتتەردىڭ تالابىنا ساي عيماراتى بوي تۇزەدى. ودان كەيىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز قارجىسىنا «اققۋ» باسسەيىنى سالىنىپ, ءبىرجارىم جىلدىڭ ىشىندە 1100 ستۋدەنت ءجۇزۋدى ۇيرەندى.
ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە – ءبىلىم ساپاسى. ءبىلىم مەن عىلىم ينتەگراتسياسى, دۋالدى ءبىلىم بەرۋ, ۇشتىلدىلىك, قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ, مامان قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى مولىنان ەنگىزۋ سياقتى ماسەلەلەر ءبىلىم ساپاسىنا وڭ ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. ۋاقىت تالابى قاجەت ەتەتىن ۇلتتىق كودتان اۋىتقىماي وتىرىپ, ۇرپاعىمىزدى وركەنيەتتىڭ كوشىنە قوسۋ ءۇشىن بىزگە وسى زامانعا لايىق پەداگوگ ماماندار دايارلاۋ جۇمىسى جۇكتەلگەن.
– بيىل دا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى 1 مىڭ مامان دايارلادى. ولاردىڭ ارقايسىسى مىڭداعان شاكىرتكە ۇستاز بولادى. ەندىگى ماقسات رۋحاني قۇندىلىقتاردى باعدار ەتە وتىرىپ, ۇلتتى تاربيەلەۋ بولىپ وتىر...
– سۇراعىڭىزدى ءتۇسىندىم. ەلباسىمىز 2009 جىلى ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە كەلگەندە ء«بىر قىزدى تاربيەلەۋ – ءبىر ۇلتتى تاربيەلەۋمەن تەڭ» دەپ ايتقانىن بىلەسىزدەر. بۇل ماسەلەگە قاتىستى بىزدە ارنايى باعدالامالار بار. مىسالى, «قازاق ارۋى» باعدارلاماسىن الايىق. قازىرگى زاماننىڭ ادام تاربيەلەيتىن مامانى – شاكىرتىنە ۇلگى بولاتىنداي جان-جاقتى دامىعان رۋحاني تۇلعا بولۋى كەرەكتىگىن ايتىپ ءجۇرمىز. ول مۇعالىم ونەردەن دە قۇرالاقان ەمەس. اسۇيدە – شەبەر, قولىنا ينە-ءجىپ السا – ىسمەر جانە ءوزىن دە كۇتىپ-باپتاۋدى بىلەدى.
ونىڭ بەر جاعىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «قىز جىبەك» كلۋبى دا قوعامدا ۇلكەن قوزعالىس تۋعىزدى. كلۋب مۇشەلەرى اينالامىزدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەردى تالقىلاپ وتىرادى. «قىز جىبەكتىڭ» قىزدارى ءبىرىنشى بولىپ دارىسكە ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمدەرمەن كەلىپ, بۇل ءۇردىستىڭ ەلدە تارالۋىنا ۇلەس قوستى. وسىدان كەيىن وقىتۋشىلاردىڭ ءوزى دە بۇل باستاماعا ىلەستى. بۇلار بۇرىمدى قىزداردى سانگە اينالدىردى.
– ال ەندى ادام تاربيەلەيتىن مامانعا وسى زاماندا كىم ۇلگى بولا الادى؟
– ستۋدەنتتەرىمىزگە كىم ۇلگى بولا الادى, قانداي جانداردىڭ تاعىلىمىنا ەلىكتەۋ كەرەك دەگەن سۇراقتى ءبىز دە وزىمىزگە قويامىز. قوعام قايراتكەرلەرى مەن كورنەكتى پەداگوگتار, بەلگىلى عالىمدار مەن اقىن-جازۋشىلار, ىسكەر تۇلعالار مەن ونەر ادامدارىمەن تاعىلىمدى كەزدەسۋلەر جوسپارلى تۇردە وتكىزىلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتە اكادەميك, قوعام قايراتكەرى رابيعا سىزدىقوۆا اتىنداعى ءدارىسحانا اشتىق. ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن قىزدار عيبراتتى انا بولۋمەن بىرگە, عىلىم جولىندا دا ۇزدىكسىز ىزدەنىپ, وسىنداي دارەجەگە جەتۋگە بولادى دەگەندەي تۇرعىدا باستاما كوتەرگەنبىز. كورنەكتى عالىم قازىنا ايماعامبەتقىزى اتىنداعى ءدارىسحانا مەن ول كىسىنىڭ اتىندا گۇلزار اشىلدى. وسىنداي ءار فاكۋلتەتتە ونەگەلى ادامداردىڭ اتىنداعى زاماناۋي كابينەتتەر بار.
– ال ەندى قىزدار ۋنيۆەرسيەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى 100 پايىز جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىلگەنى راس پا؟ ءتىپتى اقىلى بولىمدە وقيتىن قىزدار دا...
– وندا بىلاي دەپ ايتايىن. ەگەر ۋنيۆەرسيتەتتە 5 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وقيتىن بولسا, ونىڭ 3 مىڭى جاتاقحانادا تۇرادى. الدىمەن شالعاي وڭىرلەردەن كەلگەن, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلار مەن جەتىم بالالارعا جاتاقحانا بولىنەدى.
– ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى تالاپتارىن ورىنداۋ قانشالىقتى كۇردەلى؟
– ءبارىمىز دە ءبىلىپ وتىرمىز. دامىعان ەلدەرمەن تەرەزەمىز تەڭ بولۋ ءۇشىن, ءوزىمىزدى تانىتىپ, تاجىريبە الماسۋ ءبىرىنشى كەزەكتە – ءتىل تۇر. ۇشتىلدىلىك قوعامدا بىراق پىكىرتالاس تۋدىرسا دا, كوپ ءتىل بىلگەن ماماننىڭ اتى وزعان زامان.
سوندىقتان دا ءۇش ءتىلدى پەداگوگتار دايارلاۋعا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرمىز. ۋنيۆەرسيتەتتە قازىر بىرنەشە ماماندىق بويىنشا اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم الاتىن توپتار بار. كوپتىلدىلىكتى دامىتۋ ورتالىعى ارقىلى بىرنەشە ءتىلدى قاتار مەڭگەرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ونىڭ ۇستىنە جاستارىمىز دا ءتىل ۇيرەنۋگە بەيىم. ناتيجەسى دە جامان ەمەس. بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەي الاتىن ستۋدەنتەر قاتارى تولىعىپ كەلەدى. وعان قوسا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وزىق تاجىريبەلەردى يگەرۋ ماقساتىندا شەتەلدىك عىلىمي تاعىلىمدامالار, اكادەميالىق ۇتقىرلىق بويىنشا ستۋدەنتتەر الماسۋ دا وڭ ناتيجە بەرۋدە.
قازىر ءبىز لوندون مەنەدجمەنت جانە عىلىمدار اكادەمياسى مەن اقش-تاعى ميسسيسيپي ۋنيۆەرسيتەتىمەن قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن تابىستى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىمىزدى ايتا الامىز.
سول سياقتى جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ اياسىندا 23 ماماندىق بويىنشا ماگيسترانتتار دايارلانىپ, ولار جىل سايىن رەسەي, تۇركيا, قىتاي, وزبەستان, پولشا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, سينگاپۋر, فرانتسيا ەلدەرىندە قىسقا مەرزىمدى تاعلىمدامادان ءوتىپ تۇرادى.
– دۇنيە جۇزىندە تەك قانا قىزدار وقيتىن قانداي ۋنيۆەرسيتەتتەر بار؟ ولارمەن بايلانىس ورناتىلعان با؟
– مۇنداي ۋنيۆەرسيتەت ءتورت مەملەكەتتە بار. قىرعىزستانداعى قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيەتى جابىلىپ قالدى. وزبەكستاندا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى, لوندونداعى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزدار كوللەدجى بار. كورەيادا بار. بۇلاردىڭ بارلىعىمەن بايلانىس بار. اسىرەسە, كورەياداعى قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارى, ءۇردىسى, مادەنيەتى تۋرالى ايتا كەتكەنىم ءجون. كورەي ەلىندەگى بۇل ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرۋشى قىزدار ءبىلىمى مەن تاربيەسى, سالت-ءداستۇر مەن ەتيكەت تالاپتارىن تەرەڭ مەڭگەرگەندىكتەن, زيالى قاۋىم وسى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىمەن باس قوسۋعا ۇمتىلادى ەكەن. وسىعان وراي, ءبىز ورتا ءبىلىم بەرەتىن مۇعالىمدەر دايارلايتىندىقتان, جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن يگەرۋگە باعىتتالعان پاندەر وقۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلىپ جاتىر.
– ال ەندى اتاجۇرتقا ورالىپ جاتقان ارۋلار بار. ءۇش ءتىلدى باعدارلامالاردى مەڭگەرۋ ورالمان ستۋدەنتتەرگە قيىندىقتار تۋعىزباي ما؟ ويتكەنى قىزدار ۋنيۆەرسيەتىندە قازاقستاندا ءبىلىم الامىز دەپ كەلگەن بويجەتكەندەر سانى ءبىر قاۋىم.
– بيىل ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە التى جىلدان بەرى ءوتىپ كەلە جاتقان ى.التىنسارين پاندىك وليمپياداسى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوشتى. مەكتەپ بىتىرۋشىلەرگە تەگىن ءبىلىم گرانتتارىن ۇتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بايقاۋ 17 ناۋرىزدا 5 مەملەكەتتە, ياعني وزبەكستان, قىرعىزستان, موڭعوليا, قىتاي مەن رەسەيدە ءوتتى. وعان 3,5 مىڭ قىز قاتىسىپ, ونىڭ 600-ءى جاقسى بالل جيناپ, 10 پايىزدى جەڭىلدىك الدى. 24 مەكتەپ تۇلەگى ۋنيۆەرسيتەتتە رەكتورلىق گرانتپەن تەگىن ءبىلىم الاتىن بولدى.
كەرىسىنشە, سىرتتان كەلىپ جاتقان ستۋ-
دەنتتەرىمىز بىرنەشە تىلگە جەتىك. موڭعوليادان كەلگەن ستۋدەنتتەر ورىس تىلىنە جەتىك. قىتايدان كەلگەن قىزدار اعىلشىن ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن.
– مەملەكەتىمىز عىلىمي ىزدەنىستەر جولىندا جۇرگەن جاستارعا قولداۋ كورسەتۋدى كۇن تارتىبىنە شىعارىپ وتىر عوي؟..
– عىلىمي ىزدەنىستەرگە دەن قويعان, باكالاۆرياتتار, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار ءبىرىنشى كەزەكتە ۋنيۆەرسيتەت تاعايىنداعان ىنتالاندىرۋ سىيلىقتارىن يەمدەنىپ, جۇمىستارىن جالعاستىرىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق عىلىمي جوبالار جارىستارىنا قاتىسىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرىمىز بار. جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ جۇرگەن جاستارىمىزدى ودان ءارى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن رەكتوردىڭ العىس حاتى مەن قارجىلاي سىيلىقتار تاعايىندالىپ جاتادى.
سول سياقتى رەسپۋبليكالىق ىرگەلى عىلىمي جوبالار بايقاۋىنا گرانتتىق قارجىلاندىرۋدى جەڭىپ العان عالىمدارىمىز دا بار. مىسالى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اجىمۇقان جامالوۆتىڭ «اۆتونومدى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ميكروگيدروەلەكترستانسالار جاساۋ» دەپ اتالاتىن جوباسى «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق ۇيىمداستىرعان ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى «ەنەرگەتيكا چەمپيوندارى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا ۇزدىك 10 جوبانىڭ قاتارىنان تابىلدى. اتالعان جوبا ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋدا. وعان قوسا ەۋروپالىق وداقتىڭ «ەرازمۋس+» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ جۇرگەن وقىتۋشىلارىمىز دا جەتەرلىك.
– ەندى ءوزى سۇلۋ, ءوزى ءبىلىمدى دەگەندەي, حالىقارالىق سپورت دودالارىندا توپ جارىپ جۇرگەن سپورتشى قىزدارىڭىز بار ما؟
– كەزىندە لوندون وليمپياداسىنان التىن جۇلدەمەن ورالعان مايا مانەزا, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتتەتتىڭ ستۋدەنتى بولدى. بيىل ساۋىردە ءى ۇلتتىق فۋتزالدان ستۋدەنتتىك ليگادا ءبىزدىڭ قۇراما كوماندا 3-ورىن الدى. ال ماۋسىم ايىندا سينگاپۋردە (مما) اۋەسقويلار اراسىندا ارالاس جەكپە-جەكتەن وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا 2-كۋرس ستۋدەنتى ايان تۇرسىن كۇمىس مەدالمەن ورالدى. ودان كەيىن ىلە-شالا ماۋسىمدا بوكستان وتكەن رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتتا مەرۋەرت تۇرسىنقىزى 1-ورىن الىپ كەلدى. سپورتتا توپ جارعان تالانتتى قىزدارىمىز كوپ.
– جىل سايىن وندىردەي جاس مۇعالىمدەر ديپلوم الىپ, مامان اتانىپ جاتىر. ەندى سولاردىڭ اۋىلدىق جەرلەردەگى مەكتەپتەرگە بەت بۇرعاندارى قانشا؟
– ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن تۇلەكتەرىمىزدىڭ 80 پايىزى ءوز مامانداعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسادى. اۋىلدىق جەرلەرگە بارادى. ءوز اۋىلدارىنا ورالادى.
بۇرىن «جەنپي»-ءدى بىتىرگەندەر قالا مەكتەپتەرىندە ساباق بەرە المايدى دەگەن تۇسىنىك بولدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ 90 پايىزى – اۋىلدان ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن جاستار. تۇلەكتەرىمىز ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەردە, الماتى مەن استاناداعى, وبلىس ورتالىقتارىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە, ماقتاۋلى ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە ءدارىس بەرەدى. حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم بەرىپ جۇرگەن شاكىرتتەرىمىز بار.
– وسى كۇيەۋ تاڭداۋ ماماندىق تاڭداۋدان دا ماڭىزدىراق قوي. بۇرىن كەڭەس وكىمەتى كەزىندە «جەنپي» قىزدارى مەن اۋىل شاۋراشىلىعى, مال دارىگەرلىك ينستيتۋتتاردىڭ ستۋدەنتتەرى بىرىگىپ, ءتۇرلى مادەني شارالار ۇيىمداستىرۋشى ەدى. وسى ءۇردىس قازىر بار ما؟
– جاقسى ايەل ازاماتتى وسىرەتىندىگى تۋرالى ءتامسىل بۇرىننان بار عوي. «الماتىدا كوشەسى بار گوگولدىڭ...» دەپ جىر جازعان عافۋ قايىربەكوۆ اعامىزدان باستاپ, قازىرگى ەلگە تانىمال بىرقاتار تۇلعالاردىڭ جارى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇلەكتەرى ەكەن. قازىر دە باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ءتۇرلى كەشتەر ۇيىمداستىرىپ جاتامىز. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ مەرەيتويىنا وراي وتكەن بالعا راديوەلەكترونيكا مەن بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك ينستيتۋتىمەن بىرگە باسقا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى دە قاتىستى. قىسقاسى, كۇيەۋ بالالارىمىز كوپ.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن,
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
