فوتو: ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»
ەلوردادا جاڭادان اشىلعان «MEGA Silk Way» عيماراتىندا «Qazaq kitaptary 1929-1940» اتتى لاتىن الىپبيىمەن جازىلعان كىتاپتار كورمەسى ءوتتى. ياعني, ۇيىمداستىرۋشىلار قازاق حالقىنىڭ لاتىن ارىپتەرىن قولدانعان 1929-1940 جىلدارعى كىتاپتاردى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىندى.
– بۇگىن ماڭىزى زور ۇلكەن كورمە ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. وتكەنگە كوز جۇگىرتەر بولساق, تۇرىك حالقى ءوز ۋاقىتىندا اراب الىپبيىنەن لاتىنعا كوشىرىلگەن بولاتىن. وسىنىڭ ارقاسىندا انادولى ەلى بۇگىندە دامىعان ەلدەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. الاش ازاماتتارى وتكەن عاسىردا لاتىن ءالىپبيىن پايدالانعان از ۋاقىت ارالىعىندا ۇلكەن جۇمىستار اتقاردى. ەندى مەملەكەت باسشىسى سول لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىپ وتىر. ول بۇگىن, ەرتەڭ نەمەسە ارعى كۇنى ەمەس بىرنەشە جىلعا سوزىلماق, – دەدى عالىم كامال نيزام ۇلى.
ول سونداي-اق, 2007 جىلى مەملەكەت تاراپىنان قارجى ءبولىنىپ, ارنايى عالىمدار توبىن لاتىن الىپبيىنە كوشكەن ەلدەرگە جىبەرگەنىن ايتا كەلىپ, ولاردىڭ اۋىسۋ پروتسەسىن, جىبەرگەن قاتەلىكتەرىنە شولۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەنىن ەسكە الىپ ءوتتى.
شارانى ۇيىمداستىرۋشى «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعالىسى» كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇحتار مانكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كورمە تاريحىمىزعا تەرەڭ ۇڭىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كورمەگە قويىلعان كىتاپتاردىڭ اراسىندا 1939 جىلى شىققان ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تاڭدامالى ولەڭدەرى, 1935 جىلى جاريالانعان قازاقستاننىڭ كوركەم ادەبيەت جيناعى, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ 1939 جىلى جارىق كورگەن ء«سوز – سوۆەتتىك ارميا», ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ 1935 جىلى شىققان «جولداستار», سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ 1933 جىلعى تولىق شىعارمالار جيناعى, مۇحتار اۋەز ۇلىنىڭ 1935 جىلعى «تاس تۇلەك» سەكىلدى كىتاپتارى بار.
سونىمەن قاتار, مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان الىپپە, قازاق ءتىلىنىڭ پروگرامماسى, ءتۇرلى جىلدارى باسىلىپ شىققان قازاق ءتىلىنىڭ ەرەجەلەرى, جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان اريفمەتيكا, الگەبرا, گەومەتريا, فيزيكالىق گەوگرافيا, فيزيكا, استرونوميا, حيميا, گەوگرافيا, ادام اناتومياسى مەن فيزيولوگياسى سياقتى كىتاپتار دا بار. بۇدان بولەك, بۇل كورمەدە ورىس حالقىنىڭ اقىن-جازۋشىلارىنىڭ دا شىعارمالارى ۇسىنىلعان. وسىعان قاراپ-اق, نەبارى 11 جىل ىشىندە الاش ازاماتتارىنىڭ قانشاما جۇمىستار اتقارعانىن بايقاۋعا بولادى. قازاقستان الداعى جىلدارى لاتىن الىپبيىنە اۋىسقان جاعدايدا بۇل كىتاپتاردىڭ ۇلكەن كومەگى تيەرى انىق.
ارنايى ۇيىمداستىرىلعان شارادان كەيىن قوناقتارعا سوڭعى جىلدارى شىققان اقىن-جازۋشىلاردىڭ كىتاپتارى سىيعا تارتىلدى. بۇدان بولەك, لاتىن الىپبيىنە بايلانىستى ارنايى ويىندار دا ويناتىلدى.
ايتا كەتەيىك, قازاق حالقى VIII عاسىردان باستاپ بۇگىنگە دەيىن قولدانىلىپ كەلە جاتقان اراب ءالىپبيىن, 1929-1940 جىلدارى لاتىن ءالىپبيىن قولدانسا, 1940 جىلدان باستاپ قازىرگە دەيىن كيريلليتسا جازۋىن پايدالانىپ كەلەدى.
ايان ءابدۋالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
