2011 جىلعى 22 ءشى, استانا, ۇكىمەت ءۇيى
كەمەلەردىڭ پورتقا كىرۋ جانە پورتتان شىعۋ, كەمەلەردىڭ پورت اكۆاتورياسى مەن پورتتاعى تۇراق شەگىندە ءجۇزۋى قاعيداسىن بەكىتۋ تۋرالى
«ىشكى سۋ كولىگى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2004 جىلعى 6 شىلدەدەگى زاڭىنىڭ 8-بابىنىڭ 17) تارماقشاسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى:
1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان كەمەلەردىڭ پورتقا كىرۋ جانە پورتتان شىعۋ, كەمەلەردىڭ پورت اكۆاتورياسى مەن پورتتاعى تۇراق شەگىندە ءجۇزۋى قاعيداسى بەكىتىلسىن.
2. وسى قاۋلى العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 22 شىلدەدەگى № 847 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن
كەمەلەردىڭ پورتقا كىرۋ جانە پورتتان شىعۋ, كەمەلەردىڭ پورت اكۆاتورياسى مەن پورتتاعى تۇراق شەگىندە ءجۇزۋى قاعيداسى
1. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى كەمەلەردىڭ پورتقا كىرۋ جانە پورتتان شىعۋ, كەمەلەردىڭ پورت اكۆاتورياسى مەن پورتتاعى تۇراق شەگىندە ءجۇزۋى قاعيداسى (بۇدان ءارى – قاعيدا) «ىشكى سۋ كولىگى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2004 جىلعى 6 شىلدەدەگى زاڭىنىڭ 8-بابىنىڭ 17) تارماقشاسىنا سايكەس ازىرلەندى. 2. وسى قاعيدا كەمەلەردىڭ پورتقا كىرۋ جانە پورتتان شىعۋ, كەمەلەردىڭ پورت اكۆاتورياسى مەن پورتتاعى تۇراق شەگىندە ءجۇزۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى. 3. وسى قاعيدا پورتتار مەن ولاردىڭ اكۆاتوريالارى اۋماقتارىندا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا, سونداي-اق پورتتارعا كىرەتىن جانە ولاردان شىعاتىن, پورت اكۆاتورياسى شەگىندە جۇزەتىن جانە تۇراتىن كەمەلەرگە قولدانىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پورتتارىنا شەتەل كەمەلەرىنىڭ كىرۋى جانە ولارعا قىزمەت كورسەتۋ حالىقارالىق شارتتار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.2. كەمەلەردىڭ پورتقا كىرۋ جانە ولاردىڭ پورتتان شىعۋ ءتارتىبى
§ 1. كەمەنىڭ جاقىن كەلۋى تۋرالى اقپارات
4. كەمەنىڭ مەجەلى پورتقا جاقىنداۋى تۋرالى اقپاراتتى كەمە كاپيتانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پورتىنا كەلۋ كەزىندە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنە (بۇدان ءارى – اۋماقتىق بولىمشە) بەرەدى. 5. جاقىنداۋ تۋرالى اقپارات 12 ساعات بۇرىن حابارلانادى جانە جاقىنداۋعا دەيىن 4 ساعات قالعاندا ناقتىلانادى. ءوتۋدىڭ ۇزاقتىعى كەمىندە 12 ساعات بولعاندا – كەمەنىڭ جونەلتۋ پورتىنان شىققانىنان كەيىن 2 ساعات شەگىندە. بالىق اۋلاۋ كاسىپتىك فلوتى كەمەلەرىنىڭ كاپيتاندارى كاسىپتى ءبىتىرۋ ۋاقىتىن, سونداي-اق پورتقا جاقىنداۋ ۋاقىتىن 12 ساعاتتان كەشىكتىرمەي حابارلايدى. 6. كەمە كاپيتانى جاقىنداۋ تۋرالى اقپاراتتا مىناداي دەرەكتەردى: 1) كەمەنىڭ اتاۋىن, ونىڭ تۋىن, يەسىنىڭ اتاۋىن; 2) جونەلتۋ پورتىن (سوڭعى كىرۋ پورتى, كاسىپ جاساۋ اۋدانى, بۇرعىلاۋ قوندىرعىسى); 3) كەمەنىڭ ەڭ ۇلكەن ۇزىندىعىن; 4) الدىڭعى جانە ارتقى جاعىمەن كەمەنىڭ شوگۋىن; 5) جولاۋشىلار سانىن; 6) جۇك اتاۋىن, جۇكتىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن, فۋميگانت اتاۋىن (ەگەر جۇك كەمەدە فۋمينگاتسيادا بولسا), جۇكتىڭ سانىن (ماسساسىن), جۇكتىڭ كەمەدە: پالۋبادا, تۆيندەكتە, تريۋمدار بويىنشا (تۋرا وتپەلى تريۋمدار بولعان كەزدە - ءاربىر ليۋك بويىنشا) ورنالاسۋىن, ۇزىن ولشەمدى جۇكتىڭ ءبىر ورنىنىڭ ۇزىندىعى مەن اۋىر سالماقتى جۇكتىڭ ماسساسىن (3 توننادان استام), سونداي-اق جۇك تۇسىرۋگە بارا جاتقان تانكەر ءۇشىن – ايلاق الدىنداعى باللاست ماسساسى مەن باللاستان بوساتۋ ۋاقىتىن, بۇرىن اكەلگەن جۇكتىڭ اتاۋىن; 7) جۇك الۋشىلاردىڭ اتاۋىن; 8) بۋنكەرگە, تۇششى سۋعا, جابدىقتارعا قاجەتتىلىگىن; 9) قوسىمشا تەحنيكالىق جانە جوندەۋ وپەراتسيالارىن ورىنداۋ قاجەتتىلىگىن حابارلايدى, سونداي-اق قاجەت بولعان كەزدە: ليالدى, باللاستىق, شارۋاشىلىق-فەكالدى اعىن سۋلارىن تاپسىرۋ ءۇشىن بارجاعا جانە قوقىسقا ارنالعان كونتەينەرلەرگە; تىركەپ سۇيرەۋ كەمەلەرى مەن تىركەپ سۇيرەۋ قىزمەتتەرىنە; لوتسمانعا ءوتىنىم بەرەدى. 7. كەمەنى باسقا مەكەنجايعا جىبەرۋ جاعدايىندا كاپيتان راديوگراممامەن باستاپقى مەجەلى پورتقا بۇرىن بەرىلگەن ءوتىنىمدى جويادى. 8. كەمە كاپيتانى ءوزىنىڭ جاقىنداۋ تۋرالى اقپاراتىندا كەمەنىڭ بارلىق جۇك قۇرىلعىلارىنىڭ (مەحانيزمدەرىنىڭ) اقاۋلىقتارى تۋرالى حابارلايدى. 9. اقپارات بولماۋ نەمەسە كەمە انىقتامالعان اقپاراتتى نە ۋاقىتىندا اقپارات بەرمەۋ جاعدايلارىندا, سونىڭ سالدارىنان كەمەنى وڭدەۋ كىدىرىپ قالعاندا, ونىڭ بوس تۇرعان ۋاقىتى كەمە ەسەبىنە جاتقىزىلادى. 10. اۋماقتىق بولىمشە كەمەنى ونىڭ زاكىرلىك تۇرۋ, ارقانداپ بايلاۋ ورنى جانە تيەۋ-ءتۇسىرۋ نەمەسە باسقا جۇمىستاردى ورىنداۋ ءتاسىلى تۋرالى كەمەنىڭ پورتقا كەلۋىنە دەيىن 2 ساعاتتان كەشىكتىرمەي حاباردار ەتەدى.§ 2 كەمەنىڭ كەلۋىن رەسىمدەۋ
11. كەمەنىڭ پورتقا كەلۋىن اۋماقتىق بولىمشە ول كەلگەن ساتتەن باستاپ 12 ساعات ىشىندە رەسىمدەيدى. كەمەنىڭ كەلۋى كەمە كاپيتانى كەمە قۇجاتتارىن, كەمە ءرولىن جانە جولاۋشىلار ءتىزىمىن بەرۋى بويىنشا رەسىمدەلەدى. 12. ەگەر رەيستە اۋماقتىق بولىمشە تەحنيكالىق جاي-كۇيىن باقىلاۋعا جاۋاپ بەرەتىن قۇرىلعىلاردىڭ نەمەسە توراپتار مەن مەحانيزمدەردىڭ قانداي دا ءبىر سىنۋلارى بولسا, كەمە كاپيتانى پورتقا كەلۋى بويىنشا بۇل تۋرالى اۋماقتىق بولىمشەگە جازباشا حابارلايدى. 13. كەمەلەر ءوز كەمەسىنەن نەمەسە كەز كەلگەن باسقا كەمەدەن كەز كەلگەن زياندى زاتتاردىڭ تاستالۋ جاعدايلارى تۋرالى, سونداي-اق بايقالعان لاستانۋ تۋرالى اۋماقتىق بولىمشەگە جانە كىرۋ پورتىنىڭ كەزەكشى ديسپەتچەرىنە دەرەۋ حابارلايدى. 14. پورت كەمەدە جينالىپ قالعان لاستانعان سۋلاردىڭ جانە تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتەدى. 15. قاتتى سەپاراتوردان وتكىزىلگەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ قالدىقتارى, مايلانعان شۇبەرەك, قوقىس, ۇساق ىدىس, تەحنيكالىق, تاعام جانە باسقا دا تۇرمىستىق قالدىقتار كەمەدەن ءوتىنىش بويىنشا پورت ۇسىناتىن ارنايى ىدىسپەن شىعارىلادى.16. پورتتا ايلاق ماڭىندا تۇرعان كەمەدە سالقىنداتۋ سۋىنىڭ قۇيۋ شپيگاتتارىن ارنايى قالقاندارمەن جابۋ, ال بورت سىرتىنا شىعارىلاتىن بۋدى قوسىمشا قۇبىرلارمەن سۋعا جىبەرۋ قاجەت. قالقاندار كەمە ايلاققا كەلگەنگە دەيىن ورناتىلادى.
§ 3. كەمەنىڭ شىعۋىن رەسىمدەۋ
17. كەمەنىڭ رەيسكە شىعۋىن رەسىمدەۋدى اۋماقتىق بولىمشە جۇزەگە اسىرادى. رەسىمدەۋ كەمەنىڭ قاناعاتتانارلىق تەحنيكالىق جاي-كۇيىن راستايتىن ۋاكىلەتتى ورگان بەرگەن كەمە قۇجاتتارى بولعان كەزدە جۇرگىزىلەدى. 18. كەمەنىڭ پورتتان شىعۋعا دايىندىعىن اۋماقتىق بولىمشە جانە پورتتىڭ سانيتارلىق-كارانتيندىك قىزمەتى تەكسەرەدى. 19. اۋماقتىق بولىمشە مىناداي جاعدايلاردا: 1) كەمەنىڭ جۇزۋگە جارامسىزدىعى, ونى تيەۋ, جابدىقتاۋ, ەكيپاجدى جيناقتاۋ تۋرالى تالاپتار بۇزىلعاندا جانە ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگىنە نەمەسە كەمەدەگى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن كەمەدەگى باسقا دا كەمشىلىكتەر, سونداي-اق كەمە قۇجاتتارىن رەسىمدەۋ تالاپتارى بۇزىلعان جاعدايلاردا; 2) بەلگىلەنگەن الىمدار مەن ايىپپۇلدار تولەنبەگەندە پورتتان شىعۋعا رۇقساتتى بەرۋدەن باس تارتادى. 20. سونداي-اق كەمە مەن جۇك اۋماقتىق بولىمشەدە اۆاريا, قۇتقارۋ تۋىنداعان, كەمەلەر سوقتىعىسقان نەمەسە وزگە دە زيان كەلتىرىلگەن جاعدايلاردا, سونداي-اق پورتتىق قۇرىلىستاردىڭ, پورتتاعى وزگە دە م ۇلىكتىڭ جانە ناۆيگاتسيالىق قۇرالدار جاعدايىنىڭ بۇزىلۋىنان تۋىنداعان پورتتىڭ تالابى بويىنشا كەمە يەسىنىڭ نەمەسە جۇك يەسىنىڭ جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنۋىنا دەيىن ۇستالادى. 21. تەكسەرۋ كەزىندە انىقتالعان كەمەلەردى پورتتان شىعۋعا دايىنداۋداعى بارلىق بۇزۋشىلىقتار مەن كەمشىلىكتەر تۋرالى اۋماقتىق بولىمشە ەسكەرتۋلەر جۋرنالىنا جازبا جاسايدى جانە اكت جاسايدى. كەمەنىڭ ءجۇرۋىن رەسىمدەۋ كەزىندە پورت يەسىنە ەسكەرتۋلەردىڭ جويىلعانى تۋرالى بەلگىلەرى بار اكتىنىڭ داناسىن كورسەتەدى. 22. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەمەسىنىڭ كاپيتانى وزەن ساعاسىندا ورنالاسقان پورتتان شىعۋدى رەسىمدەۋ ءۇشىن اۋماقتىق بولىمشەگە مىنالاردى ۇسىنادى: 1) جالپى دەكلاراتسيانى نەمەسە كەتۋ قۇقىعىنا ارنالعان ءوتىنىشتى; 2) كەمە ءرولىن; 3) ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ ديپلومدارى مەن بىلىكتىلىك كۋالىكتەرىن; 4) جولاۋشىلار ءتىزىمىن; 5) پورتتان شىعۋعا ارنالعان سانيتارلىق-كارانتيندىك قىزمەتتىڭ رۇقساتىن; 6) اۋىتقىماۋشىلىق ەسەبىن; 7) پالۋبالىق اۋىر سالماقتى جۇكتەردى قابىلداۋ كەزىندە – ولاردىڭ كەمەدە بەكىتىلۋ ەسەبى نەمەسە كەمەدەگى اۋىر سالماقتى جانە ءىرى گاباريتتى جۇكتەردى بەكىتۋدىڭ قولدانىستاعى تەحنيكالىق شارتتارىنىڭ (قاعيدالارىنىڭ) ۇلگى سحەمالارىنا سايكەس بەكىتۋ تۋرالى اكتىنى; 8) سۋسىمالى جۇكتەردى قابىلداۋ كەزىندە – تەحنولوگيالىق رەجيمدەردىڭ كارتالارىن جانە تيەۋدىڭ ۇلگى جوسپارلارىن نەمەسە جۇكتىڭ دىمقىلدىعى مەن تابيعي ەڭىس بۇرىشى كورسەتىلگەن جۇككە ارنالعان سەرتيفيكاتتى; 9) كونۆەرسيا كىتابىن; 10) شەتەل كەمەسىنىڭ كاپيتانى كەتۋدى رەسىمدەۋ كەزىندە اۋماقتىق بولىمشەگە جالپى دەكلاراتسيانى جانە كونۆەنتسيالىق قۇجاتتاردى ۇسىنادى. 23. كەمەدە كاپيتان باسقاراتىن ەكيپاج بولعان كەزدە تىركەپ سۇيرەتىلەتىن كەمەنىڭ شىعۋى وسى قاعيدانىڭ 24-تارماعىنا سايكەس رەسىمدەلەدى. تىركەپ سۇيرەتىلەتىن كەرۋەننىڭ شىعۋى تىركەپ سۇيرەتەتىن كەمە كاپيتانى رەسىمدەيدى. 24. تىركەپ سۇيرەتىلەتىن كەمەنىڭ شىعۋىن رەسىمدەۋ كەزىندە اۋماقتىق بولىمشەگە: 1) تىركەپ سۇيرەۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق; 2) ءوتۋ جوسپارى; 3) تىركەپ سۇيرەۋ جەلىسىنىڭ سحەماسى مەن ەسەبى ۇسىنىلادى. 25. تىركەپ سۇيرەۋدى رەسىمدەۋ كەزىندە تىركەپ سۇيرەتكىشتىڭ دە جانە تىركەپ سۇيرەتىلەتىن كەمەنىڭ دە تىركەپ سۇيرەتۋگە رۇقسات بەرەتىن جازبامەن بىرگە كەمە قاتىناسى جاي-كۇيىن تەكسەرۋ اكتىسى ۇسىنىلادى. 26. ەگەر كەمە تابيعي قۇبىلىستارعا بايلانىستى نەمەسە اۆاريالىق-قۇتقارۋ وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن اۋماقتىق بولىمشەنىڭ وكىمى بويىنشا پورتتان شىققان كەزدە, شىعۋدى رەسىمدەۋ تالاپ ەتىلمەيدى. وسىنداي كەمەنىڭ كاپيتانى مۇمكىندىگىنشە اۋماقتىق بولىمشەگە ءوزىنىڭ قولدا بار قۇرالدارىمەن شىعاتىنى تۋرالى حابارلايدى. 27. شىعۋعا رۇقسات 24 ساعات ىشىندە كۇشىندە بولادى. 28. شەكتەۋلى ءجۇزۋ اۋدانىنىڭ كەمەلەرى شىعۋدى پورتتان ءاربىر شىعۋ كەزىندە اۋماقتىق بولىمشەدەن رۇقسات الۋ شارتىمەن سانيتارلىق كۋالىكتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمىنە رەسىمدەيدى. 29. ەگەر قانداي دا ءبىر سەبەپپەن كەمە پورتتا بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن ارتىق كىدىرىپ قالسا, كەمە كاپيتانى بۇل تۋرالى اۋماقتىق بولىمشەگە حابارلايدى جانە شىعۋدى قايتادان رەسىمدەيدى.30. شىعۋدى رەسىمدەۋدەن كەيىن ەكيپاج قۇرامى نەمەسە كەمەنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى وزگەرگەن جاعدايدا كەمە كاپيتانى بۇل تۋرالى اۋماقتىق بولىمشەگە حابارلايدى جانە شىعۋدى قايتادان رەسىمدەيدى.
3. پورت اكۆاتورياسى شەگىندە كەمەلەردىڭ ءجۇزۋ ءتارتىبى
31. پورت اكۆاتورياسى شەگىندە جانە وعان كىرەبەرىستە ءجۇزۋ كەزىندە بەلگىلەنگەن قوزعالىس جولدارىن ۇستانۋ, ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ كەمەلەرىمەن ايىرماشىلىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ جانە كەمەلەردىڭ, براندۆاحتالاردىڭ جانە ءجۇزۋ رەجيمى تۋرالى كەمەلەرگە حابارلاندىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن جاعالاۋ پوستتارىنىڭ ايىرماشىلىق سيگنالدارىن ءبىلۋ كەرەك. 32. شەتەل كەمەسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى سۋ كولىگى سالاسىنداعى زاڭناماسىندا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتاردا بەلگىلەنگەن قۇجاتتار بولعان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماقتىق سۋلارىنا كىرۋ جانە ولاردا ءجۇزۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. 33. پورتقا كىرەتىن كەمە پورتتان شىعاتىن كەمەگە جول بەرەدى. پورتقا كىرەتىن كەمە: 1) جول بەرۋگە مۇمكىندىگىنەن شەكتەۋلى بولعاندا جانە ىشكى سۋ جولدارىندا ءجۇزۋ قاعيداسىنا سايكەس وتتار مەن بەلگىلەردى الىپ جۇرگەندە; 2) ءوزى شوگۋىنەن قىسىلعان جانە ىشكى سۋ جولدارىندا ءجۇزۋ قاعيداسىنا سايكەس سيگنالدار الىپ جۇرگەن جاعدايلارى ەرەكشەلىكتى قۇرايدى. 34. قارسى باعىتتاردان تار ورىنعا, بۇرىلىسقا نەمەسە ءبىر قاقپاقتان ەكىنشى قاقپاققا اۋىسقان ورىنعا ەكى كەمە جاقىنداعان كەزدە وسىنداي جەردەن ەكى كەمە ءبىر مەزگىلدە ءوتۋ مۇمكىن بولماعاندا نەمەسە قاۋىپتى بولعاندا, وندا باسقا كەمەگە جول بەرۋگە مىندەتتى كەمە, سوڭعىسىنىڭ قاۋىپسىز قاشىقتىقتا تۇرىپ, ونىڭ بۇرىلۋدى اياقتاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. 35. تار جەرلەردە ارنايى جانە ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن كەمەلەردەن الشاقتاۋ ولاردان ەركىن ءوتۋ مۇمكىندىگى تۋرالى راستاۋدى العاننان كەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. 36. ارنايى جۇمىستارمەن اينالىسقان كەمەگە جاقىنداعان كەزدە ونىمەن ۋلتراقىسقا تولقىندى راديوبايلانىستا ونىڭ جانىنان ءوتۋ مۇمكىندىگى تۋرالى الدىن الا ۋاعدالاسۋ نە جىلدامدىقتى الدىن الا ازايتۋ جانە ودان كەمىندە 5 كابەلتەر قاشىقتىقتا ءبىر ۇزاق سيگنال بەرۋ قاجەت. ارنايى جۇمىستارمەن اينالىسقان كەمە وسى سيگنال بويىنشا جۇمىسىن توقتاتادى جانە ول كوتەرگەن وتتارىن (بەلگىلەرىن) تۇسىرەدى. وتتاردى (بەلگىلەردى) ءتۇسىرۋ وتەتىن جولدىڭ بوساعانىن بىلدىرەدى. 37. قاۋىپتى تولقىن كوبەيۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن كاپيتان مىناداي جاعدايلاردا: 1) تىركەپ سۇيرەۋ كەرۋەندەرى مەن شاعىن كولەمدى كەمەلەردەن الشاقتاعاندا; 2) جۇمىس ىستەگەن كراندارىنىڭ, ەكسكاۆاتورلارىنىڭ, دەباركادەرلەرىنىڭ, ايلاقتاردىڭ, ايلاقتا ارقانداپ بايلاۋدان بوساتىلعان مۇناي قۇيۋ كەمەلەرىنىڭ جانىنان وتكەندە; 3) زاكىردە نەمەسە قايراڭدا تۇرعان كەمەلەردى اينالىپ وتكەندە; 4) سۋ استى, گيدروتەحنيكالىق جانە باسقا دا ارنايى جۇمىس ورىندالاتىن جەردەن وتكەندە; 5) ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ كەمەلەرىن اينالىپ وتكەندە; 6) ايلاقتا, كەمە بورتىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدارى بار سالدار مەن شليۋپكالاردىڭ ماڭىنان وتكەندە الدىن الا كەمە جىلدامدىعىن ازايتادى. 38. سۋ استى قاناتتارى بار كەمەلەرگە كوزبەن شولىپ قاراۋ 5 كابەلت جانە ودان تومەن بولعاندا فارۆاتەرلەر مەن ارنالار بويىنشا تەك سۋ ىعىستىرعىشتىق جاعدايلارىندا قوزعالۋعا رۇقسات ەتىلەدى. 39. ارنادا نەمەسە فارۆاتەردە كەمەنى زاكىرگە قويۋ مىناداي جاعدايلاردى قوسپاعاندا جۇزەگە اسىرىلادى: 1) ودان ءارى قوزعالۋ انىق قاۋىپ توندىرگەندە; 2) تەحنيكالىق بۇزىلۋ سالدارىنان كەمە توقتاۋعا ءماجبۇر بولسا; 3) ءوتۋ جولى باسقا كەمەلەرگە جابىق بولسا. 40. فارۆاتەردە نەمەسە ارنادا زاكىرگە تۇرۋعا (نەمەسە ايلاقتىق باعانالارعا ارقانداپ بايلاۋعا) ءماجبۇر بولعان كەمەنىڭ كاپيتانى ۋاكىلەتتى ورگانعا بۇل تۋرالى قولدا بار بايلانىس قۇرالدارىمەن جەدەل حابارلايدى. حابارلامادا كەمەنىڭ اتاۋى, كەمەنىڭ زاكىرگە قويىلعان (ارقانداپ بايلاۋ) ۋاقىتى, ورنى مەن سەبەپتەرى, سونداي-اق تۇرۋ اۋدانىندا قوزعالىستىڭ قانشالىقتى دارەجەدە قيىنداعانى تۋرالى مالىمەتتەر كورسەتىلەدى. 41. پورت سۋلارىندا كەمەلەردى تىركەپ سۇيرەۋگە باسشىلىق ەتۋدى پورت يەسى جۇزەگە اسىرادى. 42. تىركەپ سۇيرەۋ باستالعانعا دەيىن پورت يەسى تىركەپ سۇيرەۋ وپەراتسياسىنا قاتىساتىن كەمەلەر كاپيتاندارىمەن ونى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن كەلىسەدى. ەگەر تىركەپ سۇيرەۋ لوتسماندىق قامتاماسىز ەتۋمەن جۇزەگە اسىرىلسا, وندا ونى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن كەلىسۋگە لوتسمان دا قاتىسادى. بارلىق تۋىنداعان ماسەلەلەر مەن كەلىسپەۋشىلىكتەردى پورت كاپيتانى شەشەدى. 43. تىركەپ سۇيرەۋ كەمەلەرى قوزعالتقىشتارىنىڭ قۋاتى مەن مانەۆرلىك ساپاسىن, ءجۇزۋ كەرۋەنىنىڭ سەنىمدى باسقارىلۋىن قامتاماسىز ەتپەسە (جەل مەن اعىستى ەسكەرگەندە) تىركەپ سۇيرەۋ جۇرگىزىلمەيدى. 44. كەمەلەر تەز تۇتاناتىن مۇناي ونىمدەرى قۇيىلمالى جۇكتەلگەن جاعدايدا لاگپەن تىركەپ سۇيرەۋ جۇرگىزىلمەيدى, سونداي-اق ءبىر تىركەپ سۇيرەگىشپەن ءبىر ۋاقىتتا مۇناي ونىمدەرى قۇيىلمالى جۇكتەلگەن بىرنەشە كەمەلەر تىركەپ سۇيرەتىلگەن بولسا, تىركەپ سۇيرەۋ جۇرگىزىلمەيدى. 45. زاۋىت اكۆاتورياسىنان ءجۇرىس سىناعىنا كەلە جاتقان كەمە پورت اكۆاتورياسى ارقىلى تىركەپ سۇيرەتۋمەن جۇرگىزىلەدى. 46. وزدىگىنەن جۇزەتىن كەمەنى ونىڭ بورتىنان ارقانداپ بايلانعان ءجۇزۋ قۇرالدارىمەن تىركەپ سۇيرەۋ جۇرگىزىلمەيدى. 47. تىركەپ سۇيرەيتىن كەمە تىركەپ سۇيرەيتىن كەمەدەگى جۇمىستان تەك تىركەپ سۇيرەۋ باسشىلىعىنىڭ كومانداسى بويىنشا بوساتىلادى. 48. تىركەپ سۇيرەتەتىن كەمەنىڭ توڭكەرىلىپ كەتۋ قاۋپى بار تىكەلەي تونگەن جاعدايدا عانا تىركەپ سۇيرەيتىن كەمەدەن كوماندا تۇسپەي-اق تىركەپ سۇيرەۋ ارقانى تاستالادى.4. كەمەلەردىڭ پورتتا تۇرۋى
§ 1. كەمەلەردىڭ رەيدتە تۇرۋى
49. كەمەلەردى زاكىرگە قويۋ نەمەسە تۇراق ورنىن اۋىستىرۋ ءاربىر جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنىڭ رۇقساتىمەن (نۇسقاۋىمەن) ورىندالادى. 50. كەمەلەر مەن سالداردا جانە وزگە دە ءجۇزۋ وبەكتىلەرىندە ناۆيگاتسيالىق بەلگى بولىپ كورىنۋى مۇمكىن ءارتۇرلى وتتاردى كوتەرۋگە رۇقسات ەتىلمەيدى. 51. زاكىردە تۇرعان كەمەدە تاۋلىكتىڭ قاراڭعى ۋاقىتىندا شتاتتىق سىرتقى جارىقتاندىرۋ قوسىلادى. 52. ارتقى جاعىندا زاكىرمەن (ۆەرپتەرمەن) بەكىتىلىپ, رەيدتە تۇرعان كەمە تاۋلىكتىڭ قاراڭعى ۋاقىتىندا اق وت, ال كۇندىز كەمەنىڭ ارتقى جاعىندا بورت بيىكتىگىنىڭ جارىمىنا دەيىن زاكىر شىنجىرىنىڭ قاسىندا تومەن تۇسىرىلگەن قىزىل جالاۋ بەكىتىلەدى. 53. تىركەپ سۇيرەۋى جوق وزدىگىنەن جۇرمەيتىن ءجۇزۋ قۇرالدارىن زاكىردە ەكيپاجسىز قالدىرۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى. 54. كەمە كاپيتانى بوتەن ادامداردى بورتقا قابىلداعاندا نەمەسە كەمەدە بايقاعاندا بۇل تۋرالى اۋماقتىق بولىمشەگە حابارلايدى جانە وسى ادامداردى ىشكى ىستەر ورگاندارىنا تاپسىرادى. 55. كاتەرلەر مەن شليۋپكالاردى سۋعا ءتۇسىرۋ اۋماقتىق بولىمشەنىڭ رۇقساتىمەن عانا رۇقسات ەتىلەدى. وسى تالاپ سۋعا باتۋشىلارعا كومەك كورسەتۋ جانە اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىن ورىنداۋ ءۇشiن كەمەدەگi ءجۇزۋ قۇرالدارىن جەدەل پايدالانۋ قاجەت بولعان جاعدايلاردا قولدانىلمايدى.§2. كەمەلەردى ارقانداپ بايلاۋعا ايلاقتاردى دايىنداۋ جانە كەمەلەردى ارقانداپ بايلاۋ
56. ايلاق يەسى كەمەلەردىڭ كىرۋى مەن شىعۋىنا ايلاق دايىندىعىن قامتاماسىز ەتەدى. 57. ايلاقتى دايىنداۋ كەزىندە: 1) كىرەتىن كەمەنى ارقانداپ بايلاۋ ءۇشىن ايلاقتىڭ جەتكىلىكتى بوس ۇزىندىعى قامتاماسىز ەتىلەدى; 2) قالىپتى ارقانداپ بايلاۋعا (ارقاننان بوساتۋعا) كەدەرگى بولاتىن جۇكتەر مەن باسقا زاتتاردان ايلاق كوردونى بوساتىلادى; 3) ارقانداۋ (ارقاننان بوساتۋ) بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن ايلاقتىڭ كوردون ماڭىنىڭ بولىگى مۇز بەن قاردان تازارتىلادى جانە بارلىق ۇزىندىعى بويى قۇم شاشىلادى; 4) ارقانداپ بايلاۋ ايلاعىندا بارلىق كولىك تۇرلەرىنىڭ جۇمىستارى مەن قوزعالىسى توقتاتىلادى; 5) تاۋلىكتىڭ قاراڭعى ۋاقىتىندا ايلاقتىڭ تولىق جارىقتاندىرۋ جۇيەسى قوسىلادى. كەمەنىڭ ارقانداپ بايلاناتىن ورنى (فورشتەۆەن تۇرعان جەرى) ايلاق يەسىنىڭ وكىلى بىلاي كورسەتەدى: كۇندىز - قىزىل جالاۋمەن, تۇندە - قىزىل وت جارىعىمەن. 58. كەمە كاپيتانى ارقانداپ بايلاۋعا دەيىن اۋماقتىق بولىمشەدەن نەمەسە لوتسماننان ايلاقتىڭ جاي-كۇيى, بوس كىرەبەرىس مولشەرى تۋرالى, ايلاققا كىرەبەرىستەگى جانە ونىڭ بويىنداعى تەرەڭدىك تۋرالى اقپارات الادى. 59. كەمەنى ايلاققا ارقانداپ بايلاۋ ءۇشىن ايلاق يەسى ولاردىڭ سانى كەمەنىڭ جالپى سىيىمدىلىعىنا بايلانىستى بولاتىن ارقانداپ بايلاۋشىلاردى بولەدى. 60. كەمەنى ايلاقتا تۇرعان كەمە بورتىنا ارقانداپ بايلاۋ كەزىندە سوڭعى كەمە ءوز ەكيپاجىنىڭ كۇشىمەن ءوز بورتىنىڭ كرانتستى قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدى جانە كەمەگە لاقتىرىلاتىن ارقان ۇشتارىن قاعىپ الادى. جاعادا ارقان ۇشتارىن قاعىپ الۋدى ايلاق يەسى قامتاماسىز ەتەدى. 61. شاعىن كولەمدى كەمە ايلاققا اۋماقتىق بولىمشەنىڭ رۇقساتىمەن عانا ارقانداپ بايلانادى.§3. كەمەلەردىڭ ايلاقتا تۇرۋى
62. كەمەلەردى ايلاق جانىندا ورنالاستىرۋدى اۋماقتىق بولىمشە جۇزەگە اسىرادى. كەمەلەر اراسىنداعى قاشىقتىق كەمىندە 10 مەتر بولۋى ءتيىس. 63. ايلاق جانىندا بورتى بورتقا تىرەلىپ (لاگىمەن) تۇراتىن كەمەلەردىڭ جەتكىلىكتى سانىن ءاربىر ناقتى جاعدايدا اۋماقتىق بولىمشە بەلگىلەيدى. 64. ءبىرىنىڭ بورتىندا قاۋىپتى جۇكتەر بار, ءبىر-بىرىنە لاگىمەن ارقانداپ بايلانعان ەكى كەمەنىڭ تۇرۋىنا رۇقسات ەتىلمەيدى. 65. ايلاق جانىندا ارقانعا بايلانعان كەمەنىڭ كاپيتانى سۋ بەتىنىڭ, ايلاق پەن سۋ ءتۇبىنىڭ لاستانۋىن بولدىرماۋ, سونداي-اق تراپتار اۋدانىنداعى جەرلەردى قار مەن كىردەن تۇراقتا تازالاۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن شارالار قابىلدايدى. 66. ايلاققا كەمەدەن بەرiلەتiن تۇسكiشتەر مەن باسقىشتار تۇتقالارمەن نەمەسە قورشاۋلارمەن جابدىقتالادى. تۇسكiش اۋدانىندا ۇزىندىعى كەمiندە 30 مەتر بولاتىن قۇتقارۋ شەڭبەرi بولۋى مىندەتتى. باسقىشتار مەن تۇسكiشتەر الاڭىندا ادامداردىڭ سۋعا قۇلاۋىن بولدىرمايتىن قورعاعىش تور تارتىلادى. تاۋلiكتiڭ قاراڭعى ۋاقىتىندا باسقىشتار (تۇسكiشتەر) جارىقتاندىرىلادى. 67. كەمە جوندەۋ كاسىپورنىنىڭ يەسى جوندەلەتىن كەمەلەردىڭ جانە وزگە دە ءجۇزۋ وبەكتىلەرىنىڭ قاۋىپسىز تۇرۋىن ۇيىمداستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. 68. ايلاقتا تۇرعان كەمەدە تاۋلىكتىڭ قاراڭعى ۋاقىتىندا سىرتقى جارىقتاندىرۋ قوسىلادى, ال باگى مەن ارتىندا كەمەنىڭ شەتتەرىن بىلدىرەتىن وتتار قويىلادى. 69. سۇيىق وتىنى بار تانكەر نەمەسە بۋنكەرلەۋشى, ەگەر ونىڭ جۇك تانكەرى جۇك قالدىعى مەن گازدان تازالانباسا, جوعارىدا اتالعان وتتاردان باسقا, نەعۇرلىم كورىنەتىن جەردە قازاقستان رەسپۋليكاسىنىڭ ىشكى سۋ جولدارىندا ءجۇزۋ قاعيداسىنا سايكەس بۇكىل كوكجيەك بويىنشا كورىنەتىن ءبىر قىزىل وتتى كوتەرەدى. 70. ايلاقتا تۇرعان كەمەدە ونىڭ مولشەرى مەن تيەسىلىگىنە قاراماستان باسقىش الدىندا ۆاحتا قويىلادى. ۆاحتالىق قىزمەت اۋماقتىق بولىمشە تەلەفوندارىنىڭ نومىرلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. 71. باس قوزعالتقىشتاردىڭ, رۋل, زاكىر جانە ارقاندى قوندىرعىلاردىڭ ىستەن شىعۋىنا بايلانىستى كەمە جۇمىستارى, سونداي-اق بورت سىرتىندا شليۋپكادا نەمەسە باسقا ءجۇزۋ قۇرالدارىنداعى جۇمىستار تەك اۋماقتىق بولىمشەسىنىڭ جازباشا رۇقساتىمەن ورىندالادى. 72. اۆاريالىق كەمەگە قاسىندا تۇرعان نەمەسە ونىڭ جانىنان وتەتىن كەمەلەر ادامداردى, كەمەنى, جۇك جانە باسقا م ۇلىكتەردى قۇتقارۋ بويىنشا كومەك كورسەتۋ شارالارىن قابىلدايدى. 73. تۇراقتى ەكيپاج ۇستاۋعا جابدىقتالماعان شاعىن كولەمدi كەمەلەردiڭ يەلەرi ءوز كەمەلەرiنiڭ تاۋلiك بويى كۇزەتىلۋىن جانە ولاردىڭ تۇراقتارىن قاداعالاۋدى قامتاماسىز ەتەدi. 74. جۇك وپەراتسيالارى كەزىندە كەمەنىڭ قيسايۋى 50 گرادۋستان اسپايدى.ءاربىر قايتا تيەۋ مەحانيزمدەرى ءۇشىن جەل جىلدامدىعى پاسپورت دەرەكتەرىنەن ارتىق بولعان كەزدە جۇك جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە تىيىم سالىنادى.
§4. تۇراق ورنىن اۋىستىرۋ
75. كەزەكشى ديسپەتچەر كەمەنىڭ تۇراق ورنىنان الداعى اۋىسۋى تۋرالى كەمە كاپيتانىنا جۇمىس ۋاقىتىندا 2 ساعات بۇرىن كەشىكتىرمەي حابارلايدى. 76. ەگەر كەمەنى قايتا ارقانداپ بايلاۋ, تارتۋ جانە ورنىن اۋىستىرۋ الداعى تاۋلىكتىڭ ساعات 17.00-دەن باستاپ 8.00-گە دەيىن جوسپارلانسا, وندا پورت يەسى بۇل تۋرالى كاپيتانعا 15 ساعات بۇرىن حابارلايدى. 77. ەگەر تۇراق ورنىن اۋىستىراتىن كەمە ايلاقتا تۇرعان باسقا كەمەنىڭ بورتىنا لاگپەن قويىلسا, وندا سوڭعى كەمەگە بۇل تۋرالى قايتا اۋىستىرۋ باستالعانعا دەيىن كەمىندە 1 ساعات بۇرىن ەسكەرتىلەدى. 78. كەمەنi بiر ايلاقتان باسقاسىنا اۋىستىرۋ نەمەسە ونى ايلاقتان رەيدكە اپارۋ تەك كەمەدە كاپيتان نەمەسە اعا كومەكشi بولعان كەزدە عانا رۇقسات ەتىلەدى. 79. كەمەنi الداعى ايلاقتىڭ ۇزىنا بويى تارتقان جاعدايدا وعان باسقا كەمەدەن اكەلiنگەن ارقاندار, بۇل جونiندە باسقا كەمە كاپيتانىنىڭ ۆاحتا كومەكشiسiنە حابارلانعاننان كەيiن عانا بەرiلەدi. ەگەر ارقانداردى بەرۋ كەزiندە ولار باسقا كەمە ارقاندارىمەن قىستىرىلىپ قالسا, باسقا كەمەنiڭ ۆاحتا قىزمەتi ءوزiنiڭ ارقان باۋلارىن بەرۋ كەزىندە بوساتادى.§5. داۋىل كەزىندەگى ءىس-قيمىلدار
80. اۋماقتىق بولىمشە اۋا رايىنىڭ تەز بۇزىلاتىنى تۋرالى دەرەكتەر العاننان باستاپ پورت ايلاقتارىندا تۇرعان بارلىق كەمەلەردىڭ كاپيتاندارىنا دەرەۋ حابارلايدى. 81. كەمە كاپيتانى داۋىل تۋرالى ەسكەرتۋ العان كەزدە نەمەسە اۋا رايى ناشارلاۋىنىڭ انىق بەلگىلەرى بولعان كەزدە كەمە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلدايدى. 82 اۋماقتىق بولىمشە داۋىل تۋرالى ەسكەرتۋ العاننان باستاپ پورتتىڭ ديسپەتچەرلىك قىزمەتىنە داۋىل كەزىندە پورتتان شىعۋى ءتيىس كەمەلەردىڭ ءتىزىمىن, سونداي-اق پورتتا قالاتىن كەمەلەردىڭ قولايلى جابىق جەرلەردە ورنالاسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇرۋعا جىلجۋىن حابارلايدى. سونىمەن بىرگە كەمە كاپيتاندارىنا پورتتا قالعان كەمەلەر مەن ءجۇزۋ قۇرالدارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە قاجەتتى ءىس-شارالار جۇرگىزۋ تۋرالى نۇسقاۋلار بەرەدى. 83. كەز كەلگەن تەحنيكالىق جارامدى كەمە اۋماقتىق بولىمشەنىڭ تالابى بويىنشا داۋىل كەزىندە پورتتان شىعادى.§6. پورتتا قىستاۋ جانە قازىقتا تۇرۋ
84. كەمەلەردىڭ مەنشىك يەلەرى نەمەسە كەمە يەسىنىڭ نەمەسە كەمە كاپيتانىنىڭ ءوتىنىمى بويىنشا كەمەنىڭ قىسقى تۇراعىنىڭ, جوندەۋدە تۇرۋ نەمەسە قازىقتا تۇرۋ مۇمكىندىگى تۋرالى شەشىمدى ءاربىر جاعدايدا پورت يەسى قابىلدايدى, وندا ءاربىر كەمە بويىنشا مىنالار كورسەتىلەدى: 1) ۇلگىسى, اتاۋى, تىركەۋ ءنومىرى, ۇزىندىعى, ەنى جانە شوگۋى; 2) تىركەلگەن پورتى; 3) پورتتا قالاعان تۇراق ورنى; 4) كاپيتاننىڭ نەمەسە وزگە دە جاۋاپتى ادامنىڭ تەگى; 5) كەمەدە قىستاپ قالاتىن ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ نەمەسە كەمەدە تۇراتىن كۇزەتشىنىڭ تەگى; 6) كوماندانىڭ ۆاحتا قىزمەتىن جۇرگىزۋ ءتارتىبى جانە كەزەكشىلىك كەستەسى; 7) كەمەنىڭ مەنشىك يەسىنىڭ نەمەسە كەمە يەسىنىڭ جانە كەمە كاپيتانىنىنڭ مەكەنجايلارى; 8) كەمەلەردى ورنالاستىرۋ سىزباسى. 85. بىرنەشە كەمەلەر قىستاعان كەزدە كەمەنىڭ مەنشىك يەسى نەمەسە كەمە يەسى كەرۋەن قالىپتاستىرادى, كەرۋەندەگى بارلىق كەمەلەردىڭ تۇرۋ قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتى كەرۋەن كاپيتانىن تاعايىندايدى. 86. كەمە كاپيتانى قىستاۋ پورتىنان شىققان جاعدايدا اۋماقتىق بولىمشەنى ول بولماعان كەزدە كەمەگە جانە ەكيپاجعا جاۋاپتى ادام تۋرالى حاباردار ەتەدى. 87. قىستاۋعا قويىلعان كەمەلەردە كەمە يەسى ازىرلەپ, بەكىتكەن جانە اۋماقتىق بولىمشەمەن كەلىسىلگەن كەمەنىڭ تۇراقتا تۇرعان كەزەڭىندە كەمە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى بولادى. 88. قۇيىلما كەمەلەرىن تۇراققا قويۋ الدىندا تانكىلەرى مەن سورعى بولىمشەلەرىن تولىق تازالاۋ جانە گازسىزداندىرۋ ورىندالادى. 89. قىستايتىن كەمەدە سۇيىق وتىن قورى تەك اۋماقتىق بولىمشەنىڭ رۇقساتىمەن عانا قالدىرىلادى. 90. تۇرۋ كەزىندە كەمەلەر اۋماقتىق بولىمشەمەن بايلانىسپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سوڭى
