دەگەنمەن, الىپپەن كورشىلىكتىڭ كەيدە پايداسى دا مول بولاتىندىعىن الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىنىڭ ءساتتى تاجىريبەلەرى دالەلدەيدى. سونداي ەلدەردىڭ ءبىرى – كانادا. جالپى, قازاقستان مەن كانادا اراسىندا ۇقساستىقتار از ەمەس. بىرىنشىدەن, كانادا دا قازاقستان سەكىلدى جەرگە باي, ال سول جەر كولەمىمەن ەسەپتەگەندە حالقىنىڭ سانى شاعىن مەملەكەت. ەل اۋماعى 9976 شارشى شاقىرىمدى (بىزدەن ءۇش ەسە ۇلكەن), حالقىنىڭ سانى 30 ميلليون ادامدى (بىزدەن ەكى ەسەدەي كوپ) قۇرايدى. قازاقستاندا 1 شارشى شاقىرىمعا 5,5 ادامنان كەلسە, كانادادا 3 ادامنان كەلەدى.
تاعى ءبىر ۇقساستىق جاعى, كانادا دا تابيعي شيكىزات كوزدەرىنە وتە باي. تەمىر, مەتالل, مۇناي, تاعى باسقا پايدالى كەن ورىندارى وزىنە مولىنان جەتەدى.
كانادا دا ءبىز سەكىلدى ءىرى اگرارلىق ەل. سىرتقا بيداي جانە باسقا دا ونىمدەر ەكسپورتتاۋمەن اينالىسادى. سونداي-اق, تابيعي كليماتتىق جاعدايىندا دا ۇقساستىقتار جوق ەمەس. كليماتى ءبىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرگە كەلىڭكىرەيدى.
ەندى ورنالاسقان گەوگرافيالىق ورنى مەن ەكونوميكالىق ساياساتتا ەسەپكە الۋعا بولاتىنداي تاعى ءبىر ۇلكەن ۇقساستىعى, ەگەر قازاقستان قىتاي مەن رەسەي سەكىلدى ەكى الىپ ەلدىڭ ورتاسىنا ورنالاسسا, كانادا الەمدىك دەرجاۆا اقش-پەن كورشى. ارينە, مۇنداي كورشىلىكتىڭ جاقسىلىقتارىمەن قاتار قولايسىزدىقتارى دا از ەمەس. سوندىقتان كانادالىق ساياساتكەر پەر تريۋدونىڭ ء«بىز ءوز ساياساتىمىزدا پىلمەن قاتار ۇيىقتاعان تىشقان سەكىلدىمىز. ۇلكەن كورشىمىزدىڭ ءاربىر قيمىلى مەن قوزعالىسىن ۇنەمى باعىپ وتىرۋعا ءماجبۇرمىز. ويتكەنى ءپىل قانشالىقتى بەيبىتسۇيگىش ءارى كەڭپەيىلدى بولسا دا, ونىڭ ۇيقىداعى كۇيىندە بىزگە قاراي اۋناپ تۇسۋىنەن قۇداي ساقتاسىن», دەگەن ءسوزىن ۇرپاقتارى ەستەن شىعارعان ەمەس.
كانادا وسى قيىن كورشىلىكتىڭ ءوزىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى اقش-تاي الىپتىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىنان ءوز تىرشىلىگى ءۇشىن ۇلكەن ءنار الىپ كەلەدى. كانادانىڭ الەمدەگى باي ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا اقش-پەن كورشىلىگىنىڭ اتقارىپ وتىرعان ءرولى وتە زور. ويتكەنى نە وندىرسەڭ دە, سونىڭ ءبارىن سىڭىرە بەرەتىن الەمنىڭ ەڭ ۇلكەن رىنوگى كانادانىڭ ءدال قاسىندا تۇر. سونىڭ ناتيجەسىندە ول الەمدەگى ەڭ دامىعان يندۋستريالىق-اگرارلىق ەلگە اينالدى.
وسىدان ون جىلداي ۋاقىت بۇرىن «قازاقستان: باتىسپەن ۇنقاتىسۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسقان كانادانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى جان كرەتەن ءوزىنىڭ قازاقستاننىڭ دامۋ بارىسىنا ايرىقشا نازار اۋدارتىنىن ايتا كەلە, مۇنىڭ سەبەبىن بىلاي دەپ تۇسىندىرگەن بولاتىن: «بۇگىن سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ الدىنان كەشەگى بىزدەر سەكىلدى ۇلكەن مۇمكىندىكتەر اشىلىپ وتىر. سىزدەردىڭ تابيعي رەسۋرستارىڭىز بۇكىل الەمنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. سىزدەردىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋلارىڭىز دا ەل ەكونوميكاسىن نارلەندىرەتىندەي وتە ءبىر ۇرىمتال تۇستا تۇر. مەنىڭ ەلىم كانادا ءوزىنىڭ اقش-پەن كورشىلىگىن باستى ەكونوميكالىق ارتىقشىلىعىنا اينالدىرا ءبىلدى. ارينە, الىپپەن كورشى بولۋ وڭاي ەمەس. دەگەنمەن, بۇگىنگى جاھاندىق ەكونوميكادا حالىقارالىق ساۋدا مەن ونىڭ بارلىق ءتيىمدى جاقتارى تۋرالى اڭگىمە قوزعالىپ جاتقاندا گەوگرافيالىق ورنالاسۋ جونىندە اداسۋلارعا ورىن بولماۋى ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە سىزدەردىڭ گەوساياساتتاعى ماڭىزدىلىقتارىڭىز ەكى كورشىلەرىڭىزدەن دە ارىدە جاتىر. قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تاعى ءبىر الىپ ەل ۇندىستانمەن, رەسۋرسقا باي تاياۋ شىعىسپەن جاقىن ورنالاسۋلارىڭىز, ورتالىق ازيامەن كورشىلىكتەرىڭىز الەمنىڭ كوز تىككەن وسى ءبىر نۇكتەسىندە وتە ماڭىزدى ءرول ويناي الاتىندىقتارىڭىزدى بىلدىرەدى», دەگەن ەدى.
ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 26 جىلىن بەيبىت تە قارقىندى دامۋ جاعدايىندا وتكەرگەن قازاقستان ەندى مىنە, ءوزىنىڭ گەوگرافيالىق ورنىن ءساتتى پايدالاناتىنداي ۇرىمتال شاققا دا كەلىپ جەتتى. قازاقستان مۇشە بولىپ تابىلاتىن كەدەن وداعى سەكىلدى ۇلكەن ەكونوميكالىق رىنوك قۇرىلىپ, قالىپتاستى. ەكىنشى جاعىنان قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» حالىقارالىق جوباسى ىسكە كىرىستى. قازاقستان بۇعان ءوزىنىڭ «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىمەن كەلىپ قوسىلدى. الىپتار قۋاتىنان ءنار الاتىن كەز ەندى كەلدى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
