تارازىم – تاريح اق تاڭى, استانام – ەلدىڭ ماقتانى!

ال ەلىمىز دامۋدىڭ داڭ­عىل جولىنا تۇسكەن شاقتا وز­گە­لەرگە تاريحىمىزدى تانىتۋ دا تاعىلىمدى ءىس بولماق. وسى ورايدا, استانا قالاسىندا ءوتىپ جات­قان ەكسپو-2017 حالىق­ارا­لىق كورمەسىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە ايتارلىقتاي ماڭىزى زور. الەم الدىندا ءاربىر قازاق ازاماتىنىڭ ماقتانىش سەزىمىن وياتقان كورمە ەكونوميكالىق, يننوۆاتسيالىق الەۋەتىمىزدى كورسەتىپ قانا قوي­ماي, تاريحىمىزدى تانىتۋعا دا كەڭ جول اشادى. اتالعان كورمە ايا­سىندا ەلوردا تورىندە جامبىل وب­لىسىنىڭ مادەنيەت كۇندەرى ءوتىپ, استانا تۇرعىندارى مەن قوناق­تارى يگى ءىستىڭ كۋاسى بولدى.

 جالپى, ەكسپو حالىقارالىق كورمەسىن تاماشالاۋشى قوناقتار ءۇشىن اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ تاريحىن تانىتۋ ماقساتىندا ۇيىم­داس­تىرىلعان ءىس-شاراعا جام­بىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكى­رەكباەۆ باستاعان جامبىل­دىق­تار كەلدى. انشىلەر, اقىن-جازۋ­شىلار مەن سۋرەتشىلەر ءوز ونەرلەرىن كورسەتىپ, ءوڭىردىڭ تاريحىمەن دە تانىستىردى.

 ەل مەرەيىن اسىرىپ وتىرعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كور­مە­سىنىڭ قۇرمەتىنە وراي, مامىر ايىندا تاراز قالاسىنان « ۇلى جىبەك جولى. كونە تارازدان اس­قاق استاناعا تارتۋ» كەرۋەنى جول­عا شىققان ەدى. اراعا ەكى ايعا جۋىق ۋاقىت سالىپ, اۋليەاتانىڭ باي­زاق, قۇلان, مەركى, مويىنقۇم جەر­لەرىن جانە قاراعاندى وبلى­سىنىڭ بالقاش قالاسىن باسىپ ءوتىپ, استانا قالاسىنا جەتكەن كەرۋەن استانا تۇرعىندارى مەن قوناق­تارىنىڭ شىنايى ىقى­لا­سىنا يە بولدى. اتالعان كەر­ۋەن­دى كوپشىلىك «عاشىقتار سايا­با­عىندا» ورنالاسقان اشىق اسپان استىنداعى «كونە تاراز الەمى» تاريحي-مادەني ەكسپو­زيتسيالىق كەشەنىندە كۇتىپ الدى. شارا بارىسىندا قولونەر شە­بەر­لەرىنىڭ ونەرىنەن سىر شەر­تەتىن «شەبەرلەر» اۋىلى, ۇلتتىق ورتا­لىق­تاردىڭ «دوستىق» اۋى­لى, اق­جاۋلىقتى اجەلەردىڭ ءان تار­تۋى, «قاراحان مەن ايشا ءبيبى» كورىنىسى, «ناز» بي ءانسامبلى, تاراز قالاسى, جۋالى اۋدا­نى قازاقستان حالقى اسسامب­لەيا­سى جانە م.ح.دۋلاتي اتىن­داعى تاراز مەملەكەتتىك ۋني­ۆە­ر­سيتەتىنىڭ جانە تاراز يننو­ۆا­تسيالىق ۋنيۆەرسيتەتى كوركە­م­­­ونەر­پازدارىنىڭ كونتسەرتتىك باع­دارلامالارى مەن سالت-ءداستۇر كورى­نىستەرى ۇيىمداستىرىلدى.

استانا قالاسىندا وتكەن جام­بىل وبلىسىنىڭ مادەنيەت كۇن­دەرى اياسىندا وبلىستىق تاري­حي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ «تاراز – تاريح­تىڭ التىن دىڭگەگى» اتتى كوش­­پەلى كورمەسى قويىلدى. كۇنى بويى تاريحى عاسىرلار قوي­ناۋىنان باستاۋ الاتىن شاھار تۋرا­لى مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ تانىس­تىرى­لى­مى دا قاتار ءورىلىپ, مادەني ءىس-شارا­نىڭ ماڭىزىن اشا ءتۇستى. «كورمەدە وبلىستىڭ جانە ەكى مىڭ جىلدان اسا باي, مازمۇندى تاريحى بار قالانىڭ ساق كەزەڭىنەن قازاق حاندىعىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنە دەيىنگى تاريحى قامتىلدى. سونداي-اق, كورمەگە ءۇش جۇزدەن استام جادىگەر قويىلدى», دەيدى وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجات­تاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى دۇيسەنالى بىقىباەۆ.

بۇدان كەيىن ەكسپو اۋماعىن­داعى «امفيتەاتردا» جامبىل وبلىسى ونەرپاز­دارى­نىڭ «اۋەنى اسەم اۋليەاتا» اتتى مەرەكەلىك كون­تسەرتى ۇيىم­داستىرىلىپ, اتال­عان مادەني شارا استانا اسپا­نىن اسەم كۇيگە بولەدى. مەرەكە­لىك كون­­تسەرتتە كوپشىلىككە تانىمال «تاراز» تريوسى, باعدات سامە­دينوۆا, اسەل ۋاشەۆا, ءمادي­نا ساعىن­­بەكوۆا, جاننا اسان­قۇلوۆا جانە وزگە دە ونەر­پاز­دار ونەر كور­سە­تىپ, كوپتىڭ ىقى­لاسىنا يە بولدى. جال­پى, ەكسپو كورمەسى اياسىندا وت­­كەن جامبىل وبلىسىنىڭ كۇن­د­ەرىن­دە وبلىستىڭ بارلىق اۋدان­­­­دارى ونەرپازدارىنىڭ دا كون­­­تسەرت­­تىك باعدارلامالارى ۇيىم­داس­تىرىلدى.

جامبىل وبلىسىنىڭ مادە­نيەت كۇندەرى اياسىندا اس­تانالىق قاۋىم استانا قالا­سى­نىڭ «جاس­تار» تەاترىندا جام­بىل وب­لىستىق قازاق دراما تەاترى­نىڭ ساحنالاۋى­مەن قويىلعان ارعىنباي بەكبوسىننىڭ «دومالاق ەنە» تاريحي دراماسىن تاماشالادى. سونىمەن قاتار, ءسۇلتانالى بالعاباەۆتىڭ «ەڭ جاق­سى ەركەك» سپەكتاكلى دە كوپ­­تىڭ كو­ڭىلى­نەن شىقتى. ال «قازانات» قا­لا­لىق يپپودرومى اۋما­عىنداعى «ەتنو­اۋىلدا» جام­بىل وبلىسى قولدانبالى قول­ونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەسى ءوتتى.

جالپى, ەجەلگى شىعىس ادە­بيەتىندە تاراز تۋرالى كوپ­تەگەن دەرەكتەر بار. شىعىستىق پوەتيكادا دا تاراز جايلى ءجيى ايتىلادى. سوندىقتان دا تاراز شاھارى ەجەلگى شايىرلاردىڭ مەكەنى رەتىن­دە دە كوپشىلىككە بەلگىلى. وت­كەن مەن بۇگىندى ساباقتاستىرۋ ماق­ساتىندا جانە وڭىردەن شىق­قان شى­عار­ماشىلىق يەلەرىن قول­داۋ ورا­يىن­دا استانا تورىندە بەل­گىلى اقىن­دار مەن انشىلەردىڭ بىر­لەسكەن ء«بىر ولەڭ – ءبىر اۋەن!» ءان-جىر كەشى ءوتتى. وعان استانا تۇرعىن­دارى دا كوپ­تەپ قاتىسىپ, قازاق پوەزيا­سى­نىڭ جانە ءان ونەرى­نىڭ قۇدىرەتىنە سۋ­سىن­­دادى. قازاق­ستان جازۋشىلار ودا­عى تور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى, اقىن مارال­­تاي رايىمبەك ۇلى جانە حا­لىق­ارا­لىق «الاش» ادەبي سىي­­لى­­عىنىڭ يەگەرى, اقىن عالىم قالي­­بەك الماتى قالاسىنان ارنايى كەلىپ, جاس اقىندارعا قولداۋ ءبىلدىردى.

استانا تورىندە وتكەن جام­بىل وبلىسىنىڭ مادەنيەت كۇن­دەرى ءان مەن جىرعا تولى بولدى. استانالىق جۇرتشىلىق ءىس-شارا اياسىندا جامبىل وڭىرىنەن شىق­قان ەسترادا جۇلدىزدارى قۇرماش ماحانوۆ, دوسىمجان تاڭاتاروۆ, ينديرا راسىلحان جانە وزگە دە ونەرپازداردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «تارازىم – تاريح اق تاڭى, استانام – ەلدىڭ ماقتانى!» اتتى گالا-كونتسەرتتى تاماشالادى. سونداي-اق, «كونە تارازدان تاع­زىم» حورەوگرافيالىق كومپوزيتسياسى, جامبىل وبلىسىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارىنىڭ «جامبىلىم قانداي تاماشا!» اتتى شىعارماشىلىق كونتسەرتى, جامبىل وبلىسى ونەرپازدارىنىڭ «كۇي كەرۋەنى», «الاتاۋ سازى», «دۋماندى ەلىم» اتتى كونتسەرتتىك باعدارلامالارى دا قازاق ونەرىن تانىتقان تاڭداۋلى دۇنيەلەر قاتارىنان كورىندى.

جامبىلدىقتار اپتا بويى ەكسپو كورمەسى اياسىندا استانا ءتورىن ۇلى دۇبىرگە بولەپ قايتتى. ناتيجەسىندە ءوڭىر تاريحى تەرەڭ تانىلىپ, بۇل ساپار ەلىمىز عانا ەمەس, شەتەلدىك كەلۋشىلەردىڭ دە قىزىعۋ­شىلىعىن تۋدىردى. ء«موپ-ءمول­دىر كوزدىڭ قاراسىن, تاراز­­دان عانا تاباسىڭ» دەپ ۇلى فيردوۋسي جىرلاعانداي, تاراز­دىڭ تاريحى, اۋليەاتانىڭ اسەم­دىگى, جامبىلدىڭ جىلىلىعى استانا اسپانىندا وشپەستەي بولىپ قالدى.

حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»

جامبىل وبلىسى

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن

اقادىل رىسماحان