ۇنەمشىلدىككە ۇيرەنەيىك

تۇتىنۋشىلاردى سۋ, جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋگە, ال وسى كوممۋنالدىق قىزمەت ءتۇرىن ءون­دى­رۋ­شىلەر مەن تاراتۋشىلاردى نورماتيۆتىك شىعىنداردى تومەندەتۋگە جانە ءوز جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ۇيرەتۋ باستى ماقساتىمىز بەن مىندەتىمىز, دەپ ءتۇي­ىندەدى تابيعي مونوپوليا­لار­دى رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى نۇرلان ال­دابەرگەنوۆ ءوزىنىڭ جا­قىن­دا بولعان اقتاۋ قالاسىنا سا­پارى تۋرالى باق وكىلدەرىنە ايتقان اڭگىمەسىن. ەلىمىزدىڭ مونوپولياعا قارسى كۇ­رەس اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى مۇندا «تكش-نى تاريف ساياساتى ارقىلى مودەرنيزاتسيالاۋ» دەگەن تاقىرىپ­تا كەڭەس وتكىزدى. وسى كەڭەستە ادام­دار­دى كوممۋنالدىق رەسۋرستاردى ۇق­ىپ­تىلىقپەن پايدالانۋ رۋحىندا ءتار­بيەلەۋ تۋرالى عانا ءسوز بولعان جوق, سونىمەن بىرگە سالاعا قاتىستى باسقا دا ماسەلەلەر تىلگە تيەك ەتىلدى. تۇتىنۋشىلارعا كەلەتىن بولساق, ولاردى ۇنەمشىلدىككە ۇيرەتۋدىڭ باس­­تى ماسەلەسى كوممۋنالدىق قىز­مەت­تەرگە ەكى ساتىلى, ال كەيىننەن ءۇش ساتىلى تاريفتەر ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. ياعني, بۇل قىزمەت ءتۇر­لە­رىن تۇتىنۋدىڭ نورماتيۆتىك شى­عىن­­دا­رىن, ونىمەن قوسا بۇل شى­عىن­دار­دى تاراتۋ جۇيەلەرىنىڭ جۇك­تەمەلەرى وسى كەتكەن ۋاقىتتا ءوسى­رىپ جىبەرگەن تۇتىنۋشىلار ۇنەم­شىل­دىك جا­سايتىن ازاماتتاردان ءال­دەقايدا كوپ تولەم تولەيتىن بولا­دى. ال تابيعي مونوپوليستەر تارا­پىنا تابيعي مو­نو­پوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى (تمرا) نەگىزسىز وزدەرى كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ باعا­سىن ارتتىرۋعا توس­قاۋىل قويۋ بولىپ تابىلادى. نەگىزىنەن بۇل وزدەرىنىڭ ءوندىرىستى قايتا قۇرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ ءجونىن­دەگى باعدارلامالا­رىن ورىنداماعان كوممۋنالدىق مو­نوپوليا سۋبەكتى­لە­رىنە قاتىستى. نۇرلان الدابەرگەنوۆ ءوزىنىڭ بايان­داماسىندا اقتاۋ قالاسىنىڭ ءتيىستى كاسىپورىندارىندا قايتا قۇرۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلا­ما­لا­رى, سونىمەن بىرگە كوممۋنالدىق قىزمەت تۇرلەرىنە سارالانعان تاريفتەر ەنگىزۋ جۇمىستارى ويداعى­داي جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەپ اتاپ كور­­سەتتى. ماسەلەن, اقتاۋ قالاسىن­دا بي­ىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى وس­ىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 21 ميلليون تەڭگەدەن استام ەلەكتر ەن­ەرگياسى, 8 ميلليون تەڭگەگە جۋىق نەمەسە 50 مىڭ تەكشە مەتر سۋ ءۇن­ەم­دەلگەن. سۋ ۇنەمدەۋ ماڭعىستاۋ ءوڭى­رى ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تا­بىلادى. سەبەبى, مۇندا سۋدىڭ ءتاريفى جوعارى, ءاربىر تەكشە مەترى 190 تەڭ­گەگە جەتەدى. قازىردىڭ وزىندە ەكى ساتىلى تاريف ەنگىزۋ ناتيجەسىندە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ تيىمدىلىگى ەلىمىز بويىنشا 2 ميلليارد تەڭگەدەن استى. بولاشاقتا ءۇش ساتى­لى تاريفكە كوشۋ جوسپارلانۋدا. تمرا باس­شىسى اسىرەسە «ماڭ­عىس­تاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تا­راتۋشى كوم­پا­نياسى» اق-نىڭ جۇ­مىسىنا جوعارى باعا بەردى. جىل­دان جىلعا بۇل كا­سىپورىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ نورماتيۆتىك-تەحني­كالىق شىعىندارىن ازايتىپ, ءوزىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قۋا­تىن جانە جۇمىس سەنىمدىلىگىن ارت­تى­رىپ كەلەدى. ەگەر 2006 جىلى نورماتيۆتىك-تەح­نيكالىق شىعىندار 9,52 پايىز بولسا, 2010 جىلى ول 8,4 پايىزعا تومەندەتىلدى. بۇگىندە «ماڭعىستاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق-نىڭ تاراتۋ جەلىلەرىندەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شى­عىنى ەلىمىزدەگى اقمولا ەلەكتر جەلىلەرى بويىنشا تاراتۋشى كومپا­نياسىنان باسقا 14 ەنەرگەتيكالىق كوم­پانيانىڭ ىشىندە ەڭ تومەن بو­لىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, «ماڭ­­عىس­تاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بوي­ىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق-نىڭ تاريفتارى ەلىمىزدەگى ەڭ تومەن تاريفتەرىنىڭ بىرىنەن سانا­لادى. ودان تەك شىعىس قازاقستان جانە جەزقازعان ەلەكتر جەلىلەرى بوي­ىن­شا تاراتۋشى كومپانيالارى تيىسىنشە 3,85 پايىز تومەن. «ماڭعىستاۋ ەلەكتر جەلىلەرى بوي­ىنشا تاراتۋشى كومپانياسى» اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان قوسالقى ستانسالاردى قايتا قۇرۋ جانە جاڭا ستانسالار سالۋ جونىندەگى باعدار­لا­مانى ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدا. 2005 جىلدان 2010 جىلعا دەيىن بۇل وڭىردە 9 ەنەرگەتيكالىق نىسان سا­لىن­دى جانە قايتا قۇرىلدى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە كومپانيانىڭ ەل­ەكتر جەلىلەرىنىڭ قۋاتى ءوسىپ, 395,5 مۆا جەتتى. بۇل جەردە ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە, بۇل باع­دارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كومپانيا ءوز قارجىلارى ار­قىلى ينۆەستيتسيا سالىپ كەلدى جانە بۇل ءۇردىستى ودان ءارى جالعاستىرۋدا. نۇرلان الدابەرگەنوۆ ءوز ءسو­زىندە ءتاريفتى ءوسىرۋدى جاقتاماي­تىن­دىعىن ايتا كەلىپ, بۇل ماسەلەدە وبەكتيۆتى ەكونوميكالىق فاكتور­لار­دىڭ بار ەكەندىگىن, ونى نازارعا الماۋعا بول­مايتىندىعىن اتاپ كور­سەتتى. تمرا تابيعي مونوپولي­س­تەر­دىڭ تاريفتىك ساياساتىنىڭ بارىنشا اشىق بولۋى­نا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇ­رەسۋدە. سولاي بولا تۇرسا دا, كوم­مۋنالدىق تاريفتەرگە تولەنەتىن شى­عىنداردى ازايتۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى – بۇل بارلىق تۇتىنۋشىلار­دىڭ وزدەرى پاي­دالاناتىن كوممۋ­نالدىق رە­سۋرس­تارىن ۇنەمدەۋى جانە وندىرۋشىلەر مەن تاسىمالداۋشى­لار­دىڭ نورماتيۆتىك شىعىنداردى تۇ­راق­تى تۇردە ازايتۋى بولىپ تابىلادى. ۆيكتور گۋمنيكوۆ. اقتاۋ.