قازاقستان • 28 شىلدە, 2017

اسەم تال جانە ءجۇز جەمىس اعاشى

810 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

بايقاعانىمىز, ادام ءوزىنىڭ ساۋاپتى ىسىنەن ءلاز­زات السا, كەرى ىسىنەن قىنجىلىسقا ۇرى­­نا­دى. ءيا, جاق­سى ءىستىڭ اۋىرى مەن جە­­ڭى­لى ءبى­لىنبەيدى, قايتا شارشاتپايتىن جە­لى­گى بولادى. ءبىز بىلەتىن الەكەڭ ەتەك-جە­ڭى كەڭ پىشىلگەن, كونتەرلى دە, مىنەزى اۋىر, سال­ماق­تى كىسى. ات ۇستىنە مىنە قال­سا, ەكى تىزەسى ات­تىڭ قۇلاعىن قاعار, ەرتەدەگى باتىرلارداي الىپ ادام. وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىنەن بو­لار, ءالىمباي اعامىز قۋانعانىن دا, ءبىر ءنار­سەگە رەنجىپ, قاباق شىتقانىن دا اسا بايقاتا قويمايدى. الايدا جا­قىن ءاڭ­گىمەلەسۋدىڭ ءساتى كەلە قالعان ءبىر كەز­دەسكەنىمىزدە: «اۋلاداعى جەمىس اعا­شى مەن سايالى اعاشتار سانىن 151-گە جەت­كىزدىم», دەپ حاباردار ەتتى. قۋانىپ تۇر­عان­­دىعى جۇزىنەن ءبىلىندى: – جاڭا جەرگە قو­نىس­تانعان 5-6 جىل ارالىعىندا جىلما-جىل 15-20 شىبىقتان وتىرعىزا بەردىم. مى­نا جەردىڭ جوعارعى قاباتى قۇنارى جوق كە­رىش توپىراق بولعان سوڭ, تىزەدەن كەلەر قا­زان شۇقىر قازىپ, بىلەتىندەردىڭ اقى­لىمەن ەڭ استىنا شاقپا تاس سالسام, ونىڭ ۇستىنە اعاش جاڭقاسىن توكتىم. سونان سوڭ توپىراقتىڭ تورتتەن بىرىندەي كولەمىنە كوڭ ارالاستىرامىن, – دەيدى باعباندىقتى كاسىپ ەتە باستاعان الەكەڭ.

اسەم تال جانە ءجۇز جەمىس اعاشى

«جاقسىنى كورمەك ءۇشىن» دەپ جۋىر­دا ءالىمباي شەرۋباەۆتىڭ اۋلاسىن با­رىپ كورۋ­گە دە جول ءتۇستى. راسىندا اتشاپتى­رىم­­داي كەڭ اۋلا جەمىس اعاشى مەن سايا­لى اعاشقا تولى ەكەن. كىرەبەرىس ماڭدا جا­پى­­راعى جايقالعان كوكتال قويۋ كو­لەڭ­كەسىمەن بۇر­كەپ, شاتىرلى ۇيگە ىستىقتى جىبەرمەي تۇرسا, ونان بەرى جاعالاي ءبىزدىڭ وڭىرگە ەندى جەرسىنە باستاعان ونشاقتى تۋيا اعاشى اۋلانىڭ ءسانىن كىر­گىزىپ تۇر.

– ال مىنا اعاش – اسەم تال دەپ ايتىلادى ەكەن, ەر­­تە كوكتەمدە ادەمى گۇل شىعارادى دا, سونان سوڭ با­­يىز تابادى. ءپىلدىڭ قۇلاعىنداي ۇلكەن جاپى­راق­تارىن كوردىڭ بە, اۋانى جەلپىپ, تازالاپ تۇ­رادى, – دەيدى باعباندىققا مويىن بۇرعان وتاعاسى.

ءوزىمىز مەكەن ەتەتىن سىر ءوڭىرى راسىن­دا شولەيت جانە جارتىلاي شولەيت اي­ماق ەكەن­­دىگىن جا­سىرا المايمىز عوي, كۇ­نى­نىڭ كوزى وتكىر, شاڭ سۋىراتىن جە­لى دە وقتىن-وقتىن بار ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ قويادى. سون­دىقتان دا ءار ءۇي يەسى­نىڭ ءوز اۋلاسىنا ءتۇرلى جەمىس پەن سايا­لى اعاش­تار ەگۋى وتە قاجەتتىلىك دەپ تۇ­سىنگەن ءجون. استا­نا قالاسىنىڭ ماڭىنا قان­شا­ما گەك­تار جەرگە ءتۇرلى اعاشتار وتىرعىزۋعا پارمەن بە­رىپ, جاسىل بەلدەۋ ورنات­قىزعان پرەزيدەنتىمىزدىڭ يگى ءىسى ەلگە قانشاما شاراپات شاشىپ تۇر ەمەس پە؟! ۋا­قىتى قانشا تىعىز بولسا دا, ونى نازارىنان تىس قال­دىرماعان ەلبا­سى ءار ءوڭىردىڭ ءوسىپ وركەندەۋى جالپى ەل­دىڭ كوركەيۋىنە اپاراتىنىن ءار جيىندا قاداپ ايتىپ, اتقارۋشى ورىندارعا تاپسىرىپ, ەلگە ۇلگى كورسەتۋمەن كەلەدى. مىنە, وسى وراي­دا بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ ىسىنە ءسۇيسىنىس بىلدىرەمىز. ەندى شامالى ۋاقىت­تا جەتپىس جاستىڭ جالىنا قول ارتاتىن اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ ارداگەرى ءالىمباي شەرۋباەۆ زەينەتكەرلىككە شىقتىم دەپ, ءتوردىڭ توبەسىندە شالجيىپ­ جاتۋدى ادەت قىلماعان ادام. تاڭعى ساعات 6-دان ورنىنا تۇرادى دا, باۋ-باقشا­سى­نىڭ كۇتىمىنە كىرىسەدى. سوناۋ 9-عا دەيىن تى­نىم جوق, ەرتەڭگىلىك ءشايلانىپ ال­عان سوڭ, تاعى دا كەتپەن-كۇرەگىن الىپ, قالىپتى شارۋاسىنا كىرىسەدى. «جاڭا ءوزىڭ ارالاپ كورگەن اۋلاداعى 151 اعاش پەن 33 اتىز جوڭىشقانى ءبىرسىپىرا سۋارۋ ءۇشىن 11 كۇن ۋاقىتىم كەتەدى. سوندا ايىنا ءۇش رەتتەن سۋارادى ەكەنمىن. ونىڭ اراسىندا وتاق شابۋ, جەتىل­گەن جوڭىشقانى ورىپ جيناۋ سەكىل­دى شارۋالارىم باستان اسادى, – دەيدى ول شات­تانا سويلەپ. مىنە, ءسوز با­سىن­دا ادام قۇمارتقان ءىسى قانشا اۋىر, قيىن بولسا دا ءلاززات الادى ەكەن دەپ جات­قاندىعىمىز سوندىقتان ەدى.

الە­كەڭنىڭ اۋلاسىندا الگىندە ءوزىمىز تىلگە تيەك ەت­كەن اعاش تۇرلەرىنە تاعى اينالىپ سو­عار بولساق, 20 ءتۇپ ءجۇزىم بيىل العاشقى جەمىستىڭ نىشانىن كورسەتتى. الما­نىڭ سانى – 24, شابدالى – 2, ورىك 8 ءتۇپ بول­سا, مۇنان وزگە ونشاقتى ءتۇپ شيە تالى بار. ايتپاقشى, اۋلانىڭ سىرتقى قا­با­تىن­داعى 14 ءتۇپ كوكجيدەنىڭ ءيىسى بۇر­قى­راپ, اينا­لانى كورىكتەندىرىپ تۇر­عانى بار. باتىر تۇلعالى اعامىزدىڭ جەڭگەمىزگە دەگەن قۇرمەتى دە ەرەكشە ەكەن: «مى­نا گۇلدەردى ساۋ­لە جەڭگەڭ ەك­كەن, مى­نا قيار مەن قىزاناق تا سول كى­سى­نىڭ ەڭ­بەگى», دەپ قويادى. تاعى ءبىر اتىزدا قى­­زىل­شا قاپتاپ تۇر ەكەن, ونى دا جەڭگە­مىزدىڭ قىز­مەتىنە جاتقىزدى الەكەڭ.

جاڭاقورعاندىقتار جاقسى بىلەدى كەزىندە ءالىم­باي شەرۋباەۆ سوۆحوزعا باس­شىلىق جاساعان ەڭ جاس دي­رەك­توردىڭ ءبىرى بول­دى. نەبارى 32 جاسىن­دا قيىر شەت­تەگى قارا­توبە اۋى­لىنا, كپسس-ءتىڭ ءححىV سەزى اتىن­داعى سوۆ­حوز­عا ديرەكتور بو­لىپ تا­­عا­يىن­­دالدى. جانىنا بىلىكتى ما­مان­دار اگ­­رونوم اسان ناقىشپانوۆ, گيدرو­تەحنيك ءابجاپ­­پار قۇدايبەرگەنوۆ, مال شارۋا­شىلىعىنىڭ بري­گاديرى قۇلماعانبەت يساحانوۆ سىندى جاستاردى توپ­تاس­تىرعان ديرەكتور كەڭشاردى 1994 جىلى 1 ملن 200 مىڭ تەڭگە پايداعا شىعاردى. ونان كەيىن­گى ۋاقىتتاردا قىركەڭسە اۋىلىندا اۋىل اكىمى, كە­لىن­توبە كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى, اۋداندىق جەر بو­لى­مىندە باس مامان قىزمەتتەرىن اتقارعان ول 2014 جىلى زەينەتكەرلىككە شىقتى. سونان بەرى باۋ-باقشانىڭ باعباندىعىمەن شۇ­عىل­دانىپ ءجۇر. ايتپاقشى, اۋدان ورتالى­عىنا ورنىققان سوڭعى ونشاقتى جىل كولەمىندە جاس كەزىندەگى ءوزى سۇيەتىن ۆولەيبول سپورتىنا دەن قويدى. اۋداندىق ارداگەرلەر كومانداسىنىڭ بەلدى مۇشەسى. جاز ايىندا الماتىعا ارقالى اقىنىمىز ولجاس سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى تۋرنيرگە قاتى­سىپ, وزىمەن دە جۇزدەسىپ قايتتى.

ءيا, ءومىردى ءماندى دە, ماعىنالى وت­كىزۋ ءار ادام­­نىڭ ءوز قو­لىندا. سونىڭ جارقىن ۇل­گى­سىن جاڭا­­قور­عان­دىق ءالىم­باي شەرۋ­باەۆتىڭ ءومىر جولىنان باي­قار ەدىك.

 نۇرماحان ەلتاي

قىزىلوردا وبلىسى,
جاڭاقورعان اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار