جينالعان مول استىق سالاعا اۋىرتپالىق سالماۋى ءتيىس

قولايلى اۋا رايىنان بىتىك شىققان بيىلعى استىق ەلدىڭ قۋانىشىنا عانا ەمەس, ديقانداردىڭ ابىرجۋىنە دە اكەلىپ سوق­تىر­عان. كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ج.كارىبجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا وسى ماسەلە وتكىر كوتە­رىل­دى. سونداي-اق دەپۋتاتتار اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.ما­مىت­بەكوۆتىڭ بايانداماسىن تىڭدادى. بيىلعى كوكتەمگى دالا جانە ەگىن وراعى جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جانە «قازاگرو» حول­دينگى­نىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارى قا­را­جاتىنان 94,4 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. مينيستر سونىڭ 78 ميل­لياردى بيۋدجەتتىك كرەديت بول­سا, ونىڭ جىلدىق ۇستەماقىسى 12-دەن 8 پايىزعا دەيىن تومەن­دە­تىل­گەندىگىن العا تارتتى. جالپى, بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا ءداندى داقىلدار 16,2 ميلليون گەكتار القاپقا سەبىلسە, ونىڭ 13,8 ميل­ليونىن بيداي قۇراعان. قازىر ەگىن وراعى 90 پايىز القاپتا اياقتالسا, استىقتىڭ ورتاشا ءتۇسىمى گەكتا­رى­نا 16,5 تسەنتنەر. ال بيىلعى دالا جۇمىستارىنا ءليترى 68 تەڭگەدەن 354 مىڭ توننا جاعار ماي ءبو­لىن­گەن, دەدى اسىلجان سارىباي ۇلى. سونداي-اق ىلعالدان بىتىك شىق­قان ەگىندى امان الىپ قالۋ ءۇشىن اقمولا, قوستاناي جانە سول­تۇس­تىك قازاقستان وبلىستارىنا قو­سىم­شا ارزانداتىلعان 40 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جونەل­تى­لىپ­تى. بۇدان باسقا, اۋىل شارۋا­شى­لى­عى تەحنيكاسىنىڭ دايىندىعى 98 پايىزعا جەتكەندىگى,  استىقتىڭ 24 ميلليون توننادان اسىپ وتىر­عاندىعى دا قاپەردەن تىس قالعان جوق. ا.مامىتبەكوۆ ەلىمىزدە جال­پى  ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 22,5 ميل­ليون توننا بولاتىن قويما­لار­دىڭ بار ەكەنىن جەتكىزدى. سو­نىڭ ىشىندە ليتسەنزياعا يە استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىندا 13,6 ميلليون توننا, اۋىل شارۋا­شى­لىعى قۇرىلىمدارىنىڭ استىق قويمالارىندا 8,9 ميلليون توننا جانە اشىق الاڭقايلاردا تاعى 2,5 ميلليون توننا استىق ساق­تاۋ­عا مۇمكىندىك بار كورىنەدى. بەلگىلى بولعانىنداي, جالپى 1991 جىل­دان بەرى سىيىمدىلىعى 2,0 ميلليون توننانى قۇرايتىن جاڭادان 58 استىق قابىلداۋ كاسىپورنى سا­لىنعان. بۇدان باسقا, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋ­شى­لەر 651 مىڭ توننالىق 42 اس­تىق قويماسىن سالىپ الىپتى. ال «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگىنىڭ قاتىسۋىمەن جالپى ساقتاۋ سىي­ىم­دىلىعى 327 مىڭ توننانى قۇ­راي­تىن 13 استىق قويماسى قولدا­نىس­قا ەنگىزىلگەن. ۇستىمىزدەگى جىلى تاعى 3 استىق قويماسى پاي­دالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. استىقتى وڭىرلەردىڭ ەلەۆاتور­لىق سىيىمدىلىعىن بوساتۋ ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنىڭ 500 مىڭ توننا استىعىن جىل­جى­تۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە اقمولا وبلىسىنان – 151,4 مىڭ توننا, قوستاناي وب­لىسىنان – 165,5 جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 183,2 مىڭ توننا استىق جىلجىتىلعان. بۇل ماقساتقا ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 1,7 ميلليارد تەڭگە باعىتتالعانى بەل­گىلى بولدى. سونداي-اق, توننا­سى­نا 40 اقش دوللارى ەسەبىمەن 2,5 ميلليون توننا ەكسپورت­تاۋ­شىلاردىڭ كولىك شىعىندارىن جابۋعا قارجى قاراستىرىلىپ وتىر ەكەن. ەلىمىزدە قازىرگى تاڭدا استىق تاسىمالىنا قاجەتتى 5169 ۆاگون بولسا, وعان قوسىمشا جالعا الۋ جولىمەن «رۋساگروترانس» جاق-تان 4000 ۆاگون, «تەحنوترانس» جشق-تان 1400 ۆاگون جانە «بالتىق استىق ءۇيى» جشق-تان 300 ۆاگون تارتىلارى بەلگىلى بولدى. ەگەر تاسىمال ۆاگوندارى قاناعاتتاندىرىلسا, وندا ايىنا 1-1,2 ميلليون توننا استىقتى ەكسپورتتاۋعا بولاتىندىعىمەن ءبو­لىسكەن مينيستر ازىق-ت ۇلىك كور­پوراتسياسى تونناسى 25 مىڭ تەڭگەدەن 5 ميلليون توننا بيداي ساتىپ الۋعا قابىلەتتى ەكەنىن دە ورتاعا سالدى. ا.مامىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا, اۋعانستان, يران سياقتى ەلدەردە ءداستۇرلى استىق تۇتىنۋ 6 ميلليون توننانى قۇ­را­سا, ەلىمىزدىڭ ىشكى تۇتىنۋى 8,5-9 ميلليون توننانى قۇرايدى ەكەن. وسى ورايدا مينيستر سوڭعى التى جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونى­مى­نىڭ باعاسى ەش وزگەرمەسە, تيىسىنشە جانار-جاعارماي باعاسى 2005 جىلدان بەرى 2,8 ەسەگە, ال تىڭايتقىشتار باعاسى 2-3 ەسەگە كوتەرىلگەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتە كەتتى. ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسە­لە­لەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومين ءمادينوۆ ءوزىنىڭ قىسقاشا بايان­دا­ماسىندا مەملەكەت جىل سايىن ءتيىستى مولشەردە استىقتى ساتىپ الۋ مىندەتىن اتقارۋى قاجەتتىگى ماسەلەسىن كوتەردى. دەپۋتاتتىڭ پايىمىنشا, شارۋا ءوز استىعىن مەملەكەتكە قانشا ۇسىنسا دا, سونىڭ بارلىعى ساتىپ الىنۋى قاجەت نەمەسە شارۋا ءوز استىعىن ەركىن ساۋداعا شىعارسا دا ەركى بولۋعا ءتيىس. قازىرگى تاڭدا كوپ­تە­گەن شارۋالار ءوز ونىمدەرىن وتكىزە الماي دال. وسىعان بايلانىستى كوميتەت توراعاسى ونى ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر شەشۋى قاجەتتىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ول ەلىمىزدەگى بارلىق شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن تەحنيكا ساتىپ الىنۋى قاجەتتىگىن العا تارتا وتىرىپ, وعان مەملەكەت قارجىسى جۇم­سال­سا دەگەن ويىن دا جاسىرمادى نەمەسە مەملەكەت 4 پايىزدىق ۇستە­مەمەن 15 جىلعا دەيىن ساتىپ الۋ تەتىگىن قاراستىرعانى ءجون, دەيدى. بۇدان كەيىن  دەپۋتاتتار رو­زاقۇل حالمۇرادوۆ, قۇرمانعالي ءۋالي, باۋىرجان سمايىلوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ, قۇتتىقوجا ىدىرىسوۆ, ەگور كاپپەل, بەكەن ءالىمجانوۆ ءسوز سويلەپ, استىق ءونىمىن ءتيىمدى جيناپ الۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. سونىمەن قاتار, دەپۋتاتتار استىقتى ءوندىرىپ قانا قويماي, ونى تەرەڭ وندەۋ جايىنا دا نازار اۋدارتتى. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كادر ماسەلەسىن شەشۋ, شارۋالاردى قولداۋ جايى كوتەرىلدى. ۇكىمەت ساعاتىن جانىبەك كارىبجانوۆ قورىتىندىلادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.