قويناۋى قۇت, تابيعاتى كوركەم شىعىس قازاقستان ءوڭىرىن ەلباسى «ەلىمىزدىڭ ءىنجۋ-مارجانى, التىن ءتاجى» دەپ بەكەر اتاماعان. ءار تاۋ-تاسىنىڭ ءوزى سان قىرلى تاريحتان سىر شەرتكەن التاي ءوڭىرى ورمانعا دا, كولگە دە, ءارتۇرلى اڭ-قۇستارعا دا باي. سوندىقتان دا مۇندا ءوندىرىس تە, ونەركاسىپ تە, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تۋريزم دە ەرتە دامىعان.
اباي, شاكارىم, مۇحتار اۋەزوۆ سەكىلدى ۇلىلار, امىرە قاشاۋباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا سىندى ونەر مايتالماندارى دۇنيەگە كەلگەن قاسيەتتى مەكەن رۋحانياتتىڭ دا كيەلى ورداسى. شىعىستىقتار ەشكىمگە ۇقسامايتىن وسىنداي مادەني جاۋھارلارى مەن بىرەگەي ونەر تۋىندىلارىن استانالىقتارعا الا كەلىپتى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ استاناداعى كۇندەرى باعدارلاماسىنىڭ باستى قازىعى «ەتنواۋىل» ۇلتتىق-مادەني كەشەنىندە وتكەن اۋقىمدى شارا بولدى. وندا ەلوردالىقتار مەن قالا قوناقتارى شىعىس قازاقستاننىڭ بىرەگەي ارحەولوگيالىق جادىگەرلەرىمەن جانە قۇندى ەكسپوزيتسيالارىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدى.
«اتا-بابالار مۇراسى» اتتى ارحەولوگيالىق كورمەگە كاتونقاراعاي اۋدانىنداعى بەرەل, زايسان اۋدانىنداعى شىلىكتى قورعاندارىنان جəنە ۇلان اۋدانىنداعى ابىلايكيت بەكىنىس-موناسترىنەن تابىلعان 3 مىڭنان استام جəدىگەردىڭ كوشىرمەلەرى قويىلىپتى. قۇندى ەكسپوناتتار قولا, ەرتەدەگى تەمىر داۋىرىندەگى تايپالاردىڭ شارۋاشىلىعىنان جانە ورتاعاسىرلىق مادەنيەتتەن سىر اقتارادى.
سونىمەن قاتار, كورمەگە قازاقستانعا تانىمال عالىمدار – زەينوللا ساماشەۆتىڭ, ابدەش تولەباەۆتىڭ, كارل بايپاقوۆتىڭ وبلىستا جاساعان سوڭعى ەكى جىلداعى ەڭبەكتەرى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى. بۇل عالىمداردىڭ بارلىعى شىعىس قازاقستاندا ءۇش جىلعا جوسپارلانعان ارحەولوگيالىق باعدارلاما اياسىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءلازىم. جۇرتشىلىقتىڭ ەسىندە بولسا, بىلتىردان باستاپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ارحەولوگيا سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋدى ماقسات ەتكەن ۇشجىلدىق باعدارلاما ازىرلەنىپ, ونىڭ العاشقى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلعان بولاتىن. وتكەن جىلى بۇعان وبلىستىق بيۋدجەتتەن 100 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, بەس ارحەولوگيالىق نىسان جان-جاقتى زەرتتەلگەن ەكەن. قازبا-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا اقش, ۇلىبريتانيا, قىتاي, تۇركيا, رەسەي, پولشا, جاپونيا ەلدەرىنىڭ بەلگىلى ارحەولوگتارى دا تارتىلىپتى. باعدارلامانىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ باستى جەتىستىگى – قاتونقاراعايداعى بەرەل كەشەنىندە اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيدىڭ اشىلۋى بولدى. ەندى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋ جوسپارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە ارحەولوگياعا قاتىستى ءبىرتالاي شارۋالاردى ەڭسەرۋ مىندەتى تۇر. بۇعان وبلىستىق بيۋدجەتتەن بيىل قوسىمشا 100 ملن تەڭگە بولىنگەن ەكەن. وسى جىلى عالىمدار بەرەل, شىلىكتى, ابىلايكيت سەكىلدى ەسكەرتكىشتەردى تەرەڭىرەك زەرتتەۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
«ەتنواۋىل» كەشەنىندە وبلىستىڭ قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەسى دە ۇيىمداستىرىلدى. ولار ەلوردا تۇرعىندارىنا تەرىدەن, بىلعارىدان, اعاشتان جاسالعان ەرەكشە تۋىندىلاردى تارتۋ ەتتى. ايمان بوقباساروۆا, ايبىن جۇماتاي, گۇلنار قوجامجاروۆا, ناتاليا جۋكوۆا سىندى ەلىمىزگە تانىمال شەبەرلەر استاناعا وزدەرى جاساعان قولونەر بۇيىمدارىن اكەلىپ قانا قويماي, كورمەگە كەلۋشىلەرگە توقىما توقۋ, اعاشتاردان ءتۇرلى كەسكىندەر جاساۋ بويىنشا شەبەرلىك دارىستەرىن وتكىزدى.
كەشەن اۋماعىنا شىعىس قازاقستاننىڭ تامىلجىعان تابيعاتى مەن شۇرايلى وڭىرلەرىن سيپاتتاعان بىرەگەي فوتوكورمە دە ۇيىمداستىرىلدى. جۇرتشىلىق مۇزتاۋ تاۋى, راحمان قاينارلارى, كين-كيريش, سىبە كولدەرى, الاكول, «جيدەباي-ءبورىلى» كەشەنىن, ايگىلى بۇقتىرما سۋ قويماسىن ۇزدىك فوتوسۋرەتتەر ارقىلى تاماشالاپ, كوركەمدىگىنە ءتانتى بولدى.
«ەتنواۋىل» ۇلتتىق-مادەني كەشەنىنىڭ تورىندە ورنالاسقان ۇلكەن شاتىردا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك فيلارمونياسى كونتسەرت قويدى. وندا وبلىستاعى ءداستۇرلى انشىلەر, ۇلت اسپاپتارى وركەسترى ءان مەن كۇيدەن شاشۋ شاشسا, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى, باسقا دا وبلىستىق تەاترلار ەڭ ۇزدىك تۋىندىلارىمەن جۇرتشىلىقتى رۋحاني الەمگە جەتەلەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى «قازانات» اتشابارىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا كورسەتىلىمدەر دە ۇيىمداستىردى. استانا تورىندە كوكپار, قازاقشا كۇرەس, اۋدارىسپاق سەكىلدى سپورت تۇرلەرى بويىنشا ۇزدىكتەر ونەر كورسەتىپ, بالۋاندار بەلدەستى. ولاردىڭ قۇرامىندا ەلگە تانىمال سپورتشىلار دا بار. اتاپ ايتقاندا, اۋدارىسپاقتان قازاقستاننىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى ەرزات جاپيشەۆ, قازاقشا كۇرەستەن قازاقستان چەمپيوندارى ەرزات ارعىنوۆ, ءادىل توكەشەۆ, فارحات قايىربەكوۆ جانە ايبەك اعىباەۆ بار. ايتپاقشى, ۇلتتىق سپورت ءتۇرى دەسە كوڭىلى بولەك شىعىسقازاقستاندىقتار 30 سپورت اتىن ارنايى دايىنداپ اكەلىپتى.
بۇدان بولەك, ساحنادا قىز قۋ, جامبى اتۋ, توعىزقۇمالاقتان دا جارىس ءوتىپ, وعان استانالىقتار بەلسەنە قاتىسقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
جالپى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كۇندەرى «ەتنواۋىل» كەشەنىندەگى كورمەلەرمەن, ۇلتتىق سپورت جارىستارمەن, كونتسەرتتەرمەن عانا شەكتەلىپ قالعان جوق. 21-25 شىلدە ارالىعىندا كۇن سايىن «بايتەرەك» مونۋمەنتىنىڭ الاڭىندا, «عاشىقتار» ساياباعىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنان شىققان ەلىمىزگە بەلگىلى ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋىمەن ويىن-ساۋىق ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كۇندەرى كەشە ەكسپو-2017 كەشەنىندەگى امفيتەاتردا وتكەن «شىرايلى شىعىستان – اتاعى اسقاق استاناعا» اتتى گالا-كونتسەرتپەن قورىتىندىلاندى. كونتسەرتتىك باعدارلاما اياسىندا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆا ءان شىرقاپ, كورەرمەننىڭ قوشەمەتىنە بولەندى. سونداي-اق, جاستاردىڭ سۇيىكتى ءانشىسى ءالي وقاپوۆ تا ادەمى اندەرىمەن جۇرتشىلىقتىڭ جۇرەگىن باۋرادى. شىعىس قازاقستاننىڭ ۇزدىك شىعارماشىلىق ۇجىمدارى دا جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىققانى انىق.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ استاناداعى كۇندەرى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى اياسىندا وتكىزىلگەنىن اتاپ وتتىك. جالپى, وسى وبلىستىڭ تۇرعىندارى جاھاندىق كورمەگە بەلسەنە قاتىسۋىمەن ەرەكشەلەنىپ كەلەدى. ەكسپو باستالعالى كورمەنى 36 700-دەن استام شىعىسقازاقستاندىق تاماشالاعان ەكەن. بيىلعى 23 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا, وبلىستا ەكسپو-2017 كورمەسىنە 89 700 بيلەت ساتىلىپ الىنعان. بۇل الدىن الا جوسپارلانعان 100 مىڭ ادامنىڭ 90 پايىزىن قۇرايدى. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق كورمەنى وبلىستاعى 26 000 بالا, ونىڭ ىشىندە از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان 15 500 جەتكىنشەك, 905 جەتىم بالا, 3 750 دارىندى بالا جانە 4 595 كوللەدج ستۋدەنتى تاماشالاۋعا كەلگەلى وتىر.
دەرەك پەن دايەك
• شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 2017 جىلعى قاڭتار-ماۋسىم ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جونىندە ءسوز قوزعاساق, وبلىستا ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمى 720,2 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 113,4 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 83,5 مىڭ بىرلىككە جەتكەن.
• 2017 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى (كەدەن وداعىن قوسپاعاندا) 1323,6 ملن اقش دوللارىن قۇراسا, ونىڭ ىشىندە تاۋارلار ەكسپورتى – 951,0 ملن اقش دوللارى (133,2%), يمپورت – 372,6 ملن اقش دوللارى (163,8%) بولعان. سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ سالدوسى دا وڭ – 578,4 ملن اقش دوللارى.
• 2017 جىلعى قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 164,5 ملرد تەڭگە نەمەسە بولجامدى 111,9% سالىقتار مەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر ءتۇستى, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە – 114,6 ملرد تەڭگە (بولجامنىڭ 108%-ى), جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە – 49,8 ملرد تەڭگە (بولجامنىڭ 122,2%-ى) كەلىپ تۇسكەن.
• الەۋمەتتىك سالادا دا ءوسىم بايقالادى. بيىلعى قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا ورتاشا ايلىق جالاقى 116013 تەڭگەنى قۇراپ, بىلتىرعىدان 7%-عا استى.
• دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا 2017 جىلعا بارلىعى 37,6 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە 14,7 ملرد تەڭگە يگەرىلدى, بۇل قارجىلاندىرۋ جوسپارىنىڭ 97,2%-ىن قۇرايدى.
• 2017 جىلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋعا 104,3 ملرد تەڭگە قاراستىرىلسا, 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاعداي بويىنشا 54,0 ملرد تەڭگە يگەرىلدى, بۇل قارجىلاندىرۋ جوسپارىنىڭ 99,9%-ىن قۇرايدى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
