باقىتىن ءالى ىزدەپ تاپپاعاندار – دەگەندەي, ءومىرىن عالامتورسىز ەلەستەتە المايتىن جاندار جايلى ءسوز قوزعاماق نيەتتەمىن.ارينە, سونىڭ ىشىندە مەن دە بارمىن! سونىمەن, عالامتور… ەسكى مەن جاڭانىڭ, وتكەن مەن بولاشاقتىڭ, قاتىگەزدىك پەن مەيىرىمنىڭ, بار مەن جوقتىڭ ميداي ارالاسقان ورتاسى. تۇتاسقان الەم. ورمەكشىنىڭ تورى دەرسىز. ەندى شىنايى سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ورنىن, جىلتىرى مول ۆيرتۋالدى ماحاببات, شىنايى ارالاس-قۇرالاس دوستىقتىڭ ورنىن ۆيرتۋالدى سىيلاستىق باسىپ كەلەدى. تەك كوگىلدىر ساعىمدى عالامتورلاردىڭ ىشىندە سان مەن تسيفرلاردىڭ, الدەبىر اتاۋلار مەن وزىڭە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن ەسىمدەردىڭ كوپتىگى جاعدايدى قيىنداتادى. عالامتوردىڭ ارقاسىندا قاسىنداعى دوس-جارانىڭ, قۇربى-قۇرداستارىڭمەن ارالاسپاۋىڭىز ىقتيمال. دەگەنمەن, الەمنىڭ ەكىنشى ءبىر شەتىندەگى مۇلدەم تانىمايتىن ادامىڭىزدى تانىسىڭىزدان دا جاقىن ەتە الاسىز. قىسقاسى, الىستى جاقىنداتاتىن, جاقىندى الىستاتاتىن كەرەمەت دۇنيە. ءسىز ومىردە مۇلدەم قاراپايىم پەندە بولىپ, ال عالامتوردا كەشەگى سوكراتتاردىڭ سوڭعى تۇياعى سەكىلدى ءپالساپانىڭ ءتۇر-ءتۇرىن سوعىپ وتىرا الاسىز. ال جالعىزدىق پەن كۇيزەلىسكە تۇسكەندە شە؟! سىزگە ارنايى پسيحولوگ مامانعا بارىپ, ۋاقىتىڭىزدى تارك ەتۋدىڭ مۇلدەم قاجەتى شامالى. جاي عانا عالامتوردا وتىرىپ, تانىمايتىن ادامعا بار مۇڭىڭ مەن شەرىڭدى جايىپ سالىپ ءبىر سەرپىلىپ قالۋىڭا ابدەن بولادى.تەك بولۋ مەن بورداي توزۋدىڭ اراسىندا شىج-بىج بولىپ ءدۇدامال كۇي كەشپەسەڭىز بولعانى.
بۇل كۇندە ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلار سانى بۇكىل الەم بويىنشا 3, 5 ملرد ادامنان اسىپتى. بۇل كورسەتكىش ايگىلى «ەر توستىك» ەرتەگىسىندەگىدەي كۇن ساناپ ەمەس, مينۋت سايىن, سەكۋند سايىن, تىپتەن ميلليسەكۋند سايىن وسۋدە. 2000-2015 جىلدار ارالىعىندا ولاردىڭ ۇلەسى 6,5 پايىزدان 43 پايىزعا وسكەن. ال سول عالامتوردىڭ الدىندا كۇن-تۇنىنە قاراماي, مەلشيىپ وتىرۋىمىزدىڭ قانشالىقتى زيانى نەمەسە پايداسى بار ەكەن؟
مەنىڭشە, پايداسىنا قاراعاندا زيانى ايتارلىقتاي كوپ سەكىلدى.ماسەلەن, مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قوعامدىق جەلىگە قۇمار جاندار كۇنىنىڭ كوپ بولىگىن كومپيۋتەردىڭ الدىندا وتىرىپ وتكىزەدى. سول سەبەپتى ولار ارتىق سالماق جيناعاندارىن دا بايقاماي قالادى ەكەن. تاعى ءبىر قىزىق جايت, كومپيۋتەر مەن عالامتورعا اۋەس جانداردىڭ بانكروتقا ۇشىراپ, بار جيعاندارىنان ايىرىلۋ مۇمكىندىكتەرى جوعارى ەكەن. سونداي-اق, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, كومپيۋتەر الدىندا بار ۋاقىتىن وتكىزەتىندەردىڭ نەسيەلەرى بويىنشا قارىزدارى جانە باسقا دا اقشالاي قيىندىقتارى كوبىرەك. سونىمەن, عالىمدار عالامتورمەن تىم اۋەستەنۋ ارتىق سالماق جيناۋ مەن كەدەيلىككە الىپ كەلەدى دەيدى.
بۇگىنگى كۇيىم جۇتاپ تۇر مەنىڭ,
ءبىلىمنىڭ كەسىپ بۇتاق-بۇرلەرىن.
«ينەمەن قۇدىق قازعان» كۇن قايدا؟
ينتەرنەت قازدى-اۋ كىتاپتىڭ كورىن! – دەپ قالقامان اعامىز ايتپاقشى, كىتاپ وقيتىن جاستاردىڭ قاراسى ازايدى. مالىمەتتىڭ وتىرىك-شىندىعىنا كوز جەتكىزبەي جاتىپ, جاستار جاعى بار كورەر قىزىق, كەشەر قۋانىشىم, وقيتىن كىتابىم, بار باقىتىم – عالامتورىم دەپ تاپتى. ياعني, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ويلاۋ قابىلەتىن تەجەپ تاستادى. بۇرىندارى جاستار قولدارىنا تيىن تۇسە قالسا, وزدەرى ۇناتاتىن كوركەم شىعارمالاردى ساتىپ الۋعا ۇمتىلاتىن. سوسىن جاقسى شىعارمالاردى قولدان-قولعا وتكىزىپ وقيتىن. ال قازىر كەرىسىنشە, جاستار اقشاسىن تەلەفون بىرلىكتەرىن ساتىپ الۋعا, ينتەرنەت قىزمەتتەرىن تولەۋگە جۇمسايدى. وسىنىڭ سوڭى رۋحاني جۇتاڭدىققا اكەلىپ سوقتىراتىنى ءسوزسىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە, عالىمداردىڭ الەۋمەتتىك جەلى تۋرالى زەرتتەۋلەرىندە, «ينستاگرام» جەلىسى دەپرەسسياعا ۇشىراتاتىن جەلى دەپ اتالعان. «ۆكونتاكتە», مامانداردىڭ پىكىرىنشە, سۋيتسيدكە اپاراتىن جەلى بولىپ شىققان. مۇمكىن, ونىڭ ەلىمىزدەگى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ءسۋيتسيدتىڭ بەلەڭ الىپ تۇرعانىنا دا ىقپالى بار شىعار. بۇعان دالەل رەتىندە جاقىندا عانا عالامتوردى ءدۇر سىلكىندىرگەن «سيني كيت», «تيحي دوم» ويىندارى جايلى ايتسا دا جەتكىلىكتى.
قىسقاسى, كومپيۋتەر مەن عالامتوردى قانداي وي-تالعامدا قالاي پايدالانۋ, ءار ازاماتتىڭ ءوز ءبىلىم دەڭگەيىنە, ەركىنە, ادامدىق ارىنا, كىسىلىك ۇستانىمىنا بايلانىستى. ەگەر پايدالانۋشى كومپيۋتەر مەن عالامتوردىڭ جەتەگىنە ورىنسىز ەرىك بەرسە, قاجەتىن الىپ, قابىلەتىن وسىرە الماي, ماعىناسىز قىسىر كەڭەس, بۇرالقى ويدىڭ بۇيدالاۋىمەن ءوز ءومىرىن ءوزى ويىنشىق ەتىپ ازىپ-توزاتىن, سانالى عۇمىرىن, التىن ۋاقىتىن قۇر ساندالىسپەن قور ەتىپ وتكىزەتىن, دەنساۋلىعىنان ايىرىلىپ ايىقپاس دەرتكە دۋشار بولادى. ال دۇرىس ماقساتتا پايدالانا بىلسە, كومپيۋتەر مەن عالامتور – ادام ءومىرىن ارلەندىرىپ, كىسىلىك قۇنىن جوعارىلاتىپ, عىلىم تورىنە جەتەلەيتىن عالامات قۇرال. سوندىقتان مەن ءوزىمدى عالامتوردى ورنىمەن پايدالانۋعا داعدىلاندىرىپ ءجۇرمىن.
اقگۇل ايداربەكوۆا,
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
