كينو • 26 شىلدە, 2017

تۇلعا تەگەۋرىنى

450 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇل جا­عى­­نان كامال اعا كينوستۋديانى باسقارعان جىلدار وتە ناتيجەلى بولعانى تۋرالى جوعارىدا قۇلاق­قاعىس ەتتىك. فيلمدەردىڭ ءبىرازىن اتاساق, ءوزى دە بەلگىلى بولادى: «قىز جىبەك», «اتاماننىڭ اقىرى», «اتا­مەكەن», «مانشۇك تۋرالى ءان», «ارتىمىزدا موسكۆا», «تاقيالى پەرىشتە», «قاراش-قاراش وقيعاسى», «كوكسەرەك», «شوق پەن شەر», ت.ب.

تۇلعا تەگەۋرىنى

ماسكەۋدە ۆگيك-ءتىڭ (بۇ­كىل­­­وداق­تىق مەملەكەتتىك كينە­ماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ)  ءبى­رىن­شى كۋرسىندا وقىپ ءجۇرمىز. ينس­تيتۋتقا دەيىن «قازاقفيلمنىڭ» تا­بال­دىرىعىن اتتاپ ۇلگەرگەن ساتىبالدى نارىمبەتوۆ, سا­پار سۇلەيمەنوۆ پەن ىزتولە ىزما­عانبەتوۆا, ءوزىمىزدىڭ وراز رىم­جانوۆ جوعارىراق كۋرستاردا وقي­دى. 1969 جىلدىڭ قازان ايى.  جاتاقحاناعا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرمەن جولىعۋعا «قازاق­فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ ديرەك­تورى كامال اعا سمايىلوۆ پەن كور­كەم­دىك جە­تەكشىسى شاكەن اعا اي­مانوۆ كە­لەدى دەگەن حابار زۋ ەتە قالدى. ابىر-سابىر دايىندالىپ, تومەنگى قاباتتاعى ساباق بولمەسىنە داستارقان ۇيىمداستىرۋعا كىرىسىپ كەتتىك. كىمدىكى ەكەنى ەسىمدە جوق, دومبىرا دايىنداپ قويدىق (شاكەن اعا سۇراپ قالسا دەپ). ول كەزدە ينستيتۋتتىڭ بارلىق كۋرستارىن قوسقاندا قازاقستاننان جيىرمادان استام ستۋدەنت وقيتىنبىز. وسىنشا قاۋىم بولىپ قازاق كينوسىنىڭ تاعدىر-تىزگىنىن قولىنا ۇستاعان ەكى اعامىزدى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدىق. كامال اعا كەشىمىزدىڭ تىزگىنىن بىردەن قولعا الدى دا, ەش­بىر رەسمي  سارىنسىز جايماشۋاق اڭ­گىمەگە اينالدىردى. قازاق كينو­سىنىڭ احۋالى, جاڭالىقتارى تۋ­را­­لى, ستۋدەنتتەردىڭ تەزىرەك بى­تىر­­­­­گەن­­دەرىن قا­لايتىندىقتارىن جا­­­سىرماي ايتتى. ۇلكەن بولمە­نىڭ ەسىگى جابىلمايتىن, باسقا رەس­­پۋب­لي­كادان وقيتىن دوستارىمىز,       كۋ­ر­س­­تاس­تارىمىز  قىزعانىشپەن سى­عا­­لاپ, قاراپ كەتىپ جاتقاندارىن كو­­رىپ وتىردىق. ارينە, شاكەن اعا­مىزدىڭ ايگىلى «جيىرما بەسى» دە شىرقالدى, قىسقاسى, ءبىر تاماشا, كورىكتى ءماجىلىس ءوزىمىزدى مەي­لىن­شە باقىتتى سەزىندىك! كەرەك­تىگىڭدى ءبىلدىرىپ, ءار ستۋدەنتتىڭ اتى-ء­­جو­نىن سۇ­راپ, الىپ جاتقان ما­مان­دىعىنىڭ قانشالىقتى قاجەت­تىلىگىنە توقتالعان اڭگىمە بولسا, قاي­تىپ قۋانباسقا, ماقتانىشقا بو­لەن­بەسكە؟! ەكى زاڭعار اعامنىڭ بىر­گە بولىپ, قاتار جۇرگەندەرىن كور­گەنىمنىڭ العاشقىسى دا, سوڭعىسى دا وسى ەدى! بىراق سول ءبىر كەش ەكەۋى­نىڭ ءبىر-بىرىنە قانشالىقتى ۇق­ساس ەكەندىگىن, قازاق كينوونەرىنە جان­دارىنىڭ قانشالىقتى اشيتىنىن مە­نىڭ ساناما وشپەستەي ءسىڭىرىپ كەت­تى.

كامال اعامىزدىڭ اسىل مىنە­زى مەن ادامي قاسيەتتەرى كەيىنگى كەز­­­­دە­­سۋ­لەردە اي­شىقتالا ءتۇستى. ارا­­­لاس­قان كىسىلەر ونىڭ قولىندا (قول­­تىعىندا) ءبىر بۋما گازەت جۇ­رە­تىنىن بىلەدى. ولار «سۆەجي» گا­زەت­تەر. سوندا جىلت ەتكەن جاڭا­لىق بولا قالسا, اعا ونى قاعىپ الىپ جۇمىسىنا پايدالانا قويا­تىن. كوپتەگەن فيلمدەردىڭ تاقى­رىپتارى دا سونداي ساتتەردە تۋىن­دايتىن. كوپ قىرلى قالامگەرلىگى مەن اعىلتا سويلەيتىن شەشەندىگى قو­سامجار. ءبىز 1971 جىلى كينوينس­تيتۋتىن ءبىتىرىپ كەلگەندەر (وعان دە­يىڭگىلەر مەن كەيىنگىلەر دە) كا­مال اعانى ءوزىمىزدىڭ ۇستازىمىز دەپ ەسەپتەيمىز. سەبەبى بۇكىل­وداقتىق كينەماتوگرافيا ينس­تيتۋتىنىڭ تابالدىرىعىنان قا­زاق بالالارى سۇرىنبەي ءوتۋ ءۇشىن كا­مال سەيىتجان ۇلى 1966 جىلى «قا­زاقفيلم» كينوستۋدياسى جانى­نان ارنايى دايىندىق كۋرسىن ۇيىم­داستىردى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاق  ۇمىتكەرلەرىنىڭ كينوونەرى تۋرالى تۇسىنىكتەرى مەن ۇعىمدارىن ماسكەۋلىك, لەنينگرادتىق ابي­تۋريەنتتەر دارەجەسىمەن تەڭەس­تى­رۋ بولدى. وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋشىلار ەتىپ كامال اعا بەلگىلى ونەر تاريحشىسى لەۆ ۆارشاۆسكي مەن ايتىپ وتىرعان ينستيتۋتتىڭ تۇ­لەگى, كينودراماتۋرگ ۆيتالي ستار­كوۆتى تاعايىندادى. ءبىر جىل­­­­­دان كەيىن ولاردىڭ قاتارىنا بمكي-ءدى (ۆگيك-ءتى) جاڭا ءبىتىرىپ كەل­­­گەن كينودراماتۋرگ لاۆرەنتي سون قوسىلدى. بۇل دايىندىق كۋرسى سىرت­كوزدەر ءۇشىن «ستسەناريلەر دايىن­دايتىن شەبەرحانا» دەپ اتال­­دى, ويتكەنى دايىندىق كۋرسى دە­گەن قۇرىلىم قۇرۋ مۇمكىن ەمەس-ءتى.

وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر جاي, سول جىلى (1966 ج) اتالمىش ينس­­تيتۋتتىڭ مۋلتيپليكاتسيا رە­جيس­سۋراسىن 43 جاسىندا ءبىتىرىپ «قا­زاق­فيلمگە» امەن قايداروۆ كە­لەدى. كامال اعا كوپتەن كۇتكەن سۋ­رەت­شى-رەجيسسەردى قۇشاق جايا قار­سى الادى, بىراق  وندىرىسكە ونىڭ ال­عاشقى «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نە­گە ايىر؟» ءفيلمىن قۇراستىرمالى تۇسىرىلىمدەردىڭ جاڭا تۇرلەرىن يگەرۋ ىزدەنىستەرى دەپ جىبەرەدى. نەگە ولاي؟! كەڭەستىك جوسپارلىق جۇيەدە اۋىتقۋ دەگەن بولمايتىن. مىنە, كينوونەرىنىڭ بولاشاعىن تەرەڭ تۇسىنگەن كامال اعا وسى ەكى ما­ڭىزدى ءىستى «استىرتىن» جول­دار­مەن باستاعان بولاتىن! قار­جى­لىق ەرەجەنىڭ بۇزىلعانى 1967 جى­لى قازاقتىڭ العاشقى ءمۋلت­فيلمى «قارلىعاشتىڭ قۇي­رىعى نە­گە ايىر؟» دەگەن فيلم شىق­قان­دا عانا بەلگىلى بولدى. ونەر قۋا­­نىشى رەۆيزوردىڭ دابىلىن ەس­تىرتپەدى! بيىل قازاق ونەرىندەگى بۇل ەلەۋلى وقيعاعا 50 جىل! ەكرانعا شىعا سالا قاناتى قاتايماعان «قارلىعاش...» الەم ەكراندارىنا ۇيا سالۋعا ۇشتى. ءومىرىن قازاق اني­ماتسياسىنا باعىشتاعان امەن اعا­مىز­دىڭ اتىن الەمگە تانىتتى, قا­­­­زاق با­لا­لارىنىڭ اتاسى ەتتى. لە­­نينگراد قالاسىندا وتكەن بۇكىل­وداقتىق كينوفەستيۆالدىڭ ەكىنشى جۇلدەسىن, نيۋ-يورك حالىقارالىق فەس­تيۆالىنىڭ «قولا پراكسينوسكوپ» دە­گەن جۇلدەسىن جەڭىپ قايتتى. فيلم اسيفا (الەم اني­ما­تور­لارى قاۋىمداستىعى) شە­شى­مىمەن الەمنىڭ «ۇزدىك فيلمدەر» تىزىمىنە ەنگىزىلدى. 92 جاستان اسىپ دۇنيە سالعان امەن قايدار اقساقال – ءوزىنىڭ ەڭبەگىن ەمەس, كامال اعانىڭ كينوداعى وسى ەرلىگىن ارقاشان ۇمىتپاڭدار دەپ وسيەت ايتىپ كەت­كەن ەدى.

كامال سمايىلوۆ «قازاق­فيلم­گە» جەتەكشىلىك ەتكەن جىل­دار­دى «قازاق كينوسىنىڭ التىن ءدا­ۋى­­رى» دەۋگە بولادى. بىرىنشىدەن, «قازاق­فيلمنىڭ» باسشىلىق كومان­داسى ءۇش الىپ ادامنان تۇردى: ولار – كا­پيتاننىڭ ءوزى, جوعارىدا اتاپ وتىل­گەن كوركەمدىك جەتەكشى شا­كەن كەنجەتاي ۇلى ايمانوۆ جا­نە كينو­ستۋديانىڭ باس رەداكتورى ولجاس  ومار ۇلى سۇلەيمەنوۆ! كينو­وندىرىستىڭ باس شتابى دەپ ەسەپتەلەتىن ستسەنارلىق رەداكتسيالىق كول­لەگيادا اسقار سۇلەيمەنوۆ, ءىلياس ەسەن­بەرلين, ءانۋار ءالىمجانوۆ, اكىم تا­رازي, سايىن مۇراتبەكوۆ, قا­لي­­حان ىسقاقوۆ, تەلمان جان­ۇزا­قوۆ, امان­تاي سا­تاەۆ سياقتى جا­زۋ­­­شى­لار, ول­گا بوندارەنكو, لا­ۆ­­رەن­­تي سون سياقتى بىلىكتى كينو­درا­ماتۋرگتەر قىزمەت ەتتى. بۇل جىل­دارى قازاق كينوونەرىنىڭ نەگىزگى كون­تسەپ­تۋالدى ۇلتتىق داستۇرلەرى مەن باعىتتارى قالىپتاستى,  قازاق كينو­ونەرىنىڭ تۇرلەرىنىڭ نەگىزىن قا­لاۋشى رەجيسسەرلەر ەڭبەك ەت­تى: كوركەمسۋرەتتى فيلمدەردىڭ اتالارى – شاكەن ايمانوۆ, سۇلتان قوجىقوۆ, ءماجيت بەگالين, ابدوللا قارساقباەۆ, ءشارىپ بەيسەمباەۆ, دەرەكتى فيلمدەردىڭ اتالارى – وراز ابىشەۆ, گەننادي نوۆوجيلوۆ, ەمير فايك, ت.ب. جانە قازاق انيماتسياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى امەن قايدار.  ال ەندى كينو­ستۋديانىڭ كوركەمدىك كە­ڭەسى دەگەنىڭىز حالقىمىزدىڭ كە­مەڭ­گەرلەرىنىڭ كەڭەسى سياقتى بو­لا­تىن, ونىڭ تورىندە عابيت مۇسى­رەپوۆ, الكەي مارعۇلان سياقتى ۇلى­لار وتىراتىن. وسىنىڭ ءبارىن ۇيىم­داستىرۋشى دا, ۇيلەستىرۋشى دە, باعىت-باعدارلارىن جاساپ, العا قاراي ىلگەرىلەتۋشى دە كامال اعامىز بولاتىن.

1970 جىلى كامال اعا تاعى ءبىر عا­جاپ ويىن ىسكە اسىردى.

الدىمەن بۇكىلوداقتىق كينەما­توگرافيا ينستيتۋتىنىڭ (ۆگيك-ءتىڭ) رەك­تورى گروشەۆ الەكساندر ني­كو­لاەۆيچتىڭ الدىنان ءوتىپ, كەيىن سول كەز­دەگى كسرو كينەماتوگرافيا جو­نىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ توراعاسى رومانوۆ الەكسەي ۆلا­ديميروۆيچپەن كەلىسىپ, بۇكىلوداقتىق كينە­ماتوگرافيا ينستيتۋتىندا ارنايى قازاقستاندىقتارعا ارنالعان كينواكتەرلەر دايارلايتىن كۋرستىڭ اشىلۋىنا سەبەپكەر بولدى. قازاقتىڭ 12 قىز-جىگىتى وقىپ بىتىرگەن ول كۋرستى اتاقتى چاپاەۆ ءرولىن ورىنداعان اندرەي اندرەەۆيچ بابوچكين باسقاردى. بۇل ماسەلە تۋرالى قازاقستاننىڭ باسشىسى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆقا ايتادى. سويتسە ديمەكەڭ اعامىز رومانوۆپەن جاقىن دوس ەكەن, ول كىسى بىردەن تەلەفون شالىپ, الەكسەي ۆلاديميروۆيچتەن وسى ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىكتىڭ بار-جوعىن سۇرايدى. ماسەلە كەلىسىلەدى, تەك «كامال سمايىلوۆ ماعان كىرىپ شىقسىن» – دەيدى ماسكەۋلىك كينو­باسشى. كەيىنىرەك ديمەكەڭ كامال سەيت­جان ۇلىنىڭ وتىنىشىمەن روما­نوۆپەن تاعى سويلەسەدى, بۇل جو­لى اڭگىمە «اتاماننىڭ اقىرى» ءفيلمى­نىڭ ەكى سەريالىق نۇسقاسىن قابىلداۋ تۋرالى بولعان ەكەن. بۇل كۇندەر قازاق كينوسىنىڭ باسىنا قارا بۇلت ءتونىپ كەلە جاتقان كۇندەر ەدى عوي. فيلم جاقسى باعامەن قابىلدانادى... بىراق, بىرنەشە كۇننەن كەيىن شاكەن اعامىزدى ماسكەۋ قالاسىندا ماشينا قاعىپ, قازاق كينوسىنىڭ «اتامانى» مەرت بولدى... 

1971 جىلدىڭ تامىز ايىن­دا التى جىگىت: باۋىرجان نوگەر­بەك, وراز رىمجانوۆ, سەرىك راي­باەۆ, بولات وماروۆ, ماكسيم سما­عۇ­لوۆ جانە مەن بۇكىلوداقتىق كينە­ماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ ديپلومىن «كوتەرىپ» «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا ساۋ ەتە قالدىق. ماكسيم سماعۇلوۆتان باسقا بە­سەۋ­مىز الدىندا سۋرەتشى, كينو­رە­جيسسەر, قازاق انيماتسيالىق كينو­سىنىڭ اتاسى امەن ءابجان ۇلى قايداردىڭ بىزبەن جۇرگىزگەن ناسي­حات جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا مۋل­تي­پليكاتسيالىق بىرلەستىك تو­ڭى­رەگىندە توپتاستىق. ماكسيمنىڭ كامال اعامەن دوستىقتارى ەرەك­شەلەۋ ەدى, وعان, ءتىپتى, ءوندىرىستىڭ ورتا­سىنان «ويىپ» ءبىر بولمە بەرىپ كينوستۋديانىڭ ىشىندە تۇ­رۋعا رۇقسات ەتتى ء(ماجبۇر بولدى دە­گەن ورىندى شىعار). بىزدەر شى­دامدىلاۋ بولدىق پا, الدە ادەپ ساقتادىق پا, كامال اعانىڭ تۇرعىن جاي ماسەلەسى بويىنشا مازاسىن رەسمي تۇردە عانا الاتىن بولىپ, پاتەر جالداپ جۇمىسقا كى­رى­سىپ كەتتىك. كامال اعا – مەنى مۋل­تي­پليكاتسيا بىرلەستىگىنە دي­رەكتور, باۋىرجاندى رەداكتور ەتىپ امەن اعاعا كومەككە جىبەردى. سە­رىك, بولات, وراز كينوستۋديانىڭ ءتۇسى­رۋ توپتارىن جاعالاپ وندىرىسكە ارالاسىپ كەتتى. كادرلار تاپشى كەزدە ءبىزدىڭ توپتىڭ كەلۋىنىڭ ەلەۋلى وقيعا بولعانىن كامال اعا ىلعي دا ماقالالارى مەن باياندامالارىندا اتاپ ايتىپ ءجۇردى.

نەگىزگى كينوستۋديانىڭ جۇ­مى­سى, ارينە, كينووندىرىسى. بۇل جا­عى­­­­نان كامال اعا كينوستۋديانى باس­قارعان جىلدار وتە ناتيجەلى بولعانى تۋرالى جوعارىدا قۇلاق­قاعىس ەتتىك. فيلمدەردىڭ ءبىرازىن اتاساق, ءوزى دە بەلگىلى بولادى: «قىز جى­­بەك», «اتاماننىڭ اقىرى», «اتا­­مەكەن», «مانشۇك تۋرالى ءان», «ار­تى­مىزدا موسكۆا», «تاقيالى پە­رى­شتە», «قاراش-قاراش وقيعا­سى», «كوكسەرەك», «شوق پەن شەر», ت.ب.

ءبىز «قازاقفيلمدە» ەڭبەك ەتە باس­­تا­عاندا كامال اعانى پار­تيا­نىڭ ورتالىق كوميتەتىنە ءبو­لىم مەڭ­گە­رۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىنە اۋىستىردى. كوپ ۇزاماي, 1973 جىلى قازاق كسر مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا كوميتەتىنە توراعا بولىپ كامال اعامىز كينوعا قايتا كەلدى. سول كەزدە اسكەردەن ورالعان مەنى بىردەن مەملەكەتتىك كوميتەت اپپاراتىنا ءبولىم جەتەكشىسى ەتىپ اۋىس­تىردى (بولاشاقتا كينوستۋديا باس­شىلىعىنا جىبەرۋ ماقساتى بار ەكەن). بۇل جەردەگى قىزمەت تە وتە قى­زىقتى بولدى. كوللەگيا مۇ­شەسى – كوميتەتتىڭ باس رەداكتورى قال­تاي اعا مۇحامەدجانوۆپەن, بەل­گىلى سىنشى سايلاۋبەك جۇما­بەك­پەن, بەلگىلى جۋرناليست, بۇگىنگى ءما­جى­لىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك اب­دراحمانوۆپەن قىزمەتتە جۇر­دىك. بۇل كەزدە قازاقستان كينە­ماتو­گرافيستەر وداعىنىڭ ءبىرىنشى حات­شىسى, كوميتەتتىڭ كوللەگيا مۇ­شەسى – اكىم اعا ءاشىموۆ (تارا­زي). شىنىندا, «قازاقفيلم» كينو­ستۋدياسىنىڭ ماسەلەلەرىنىڭ مەم­لەكەتتىك  (رەسپۋبليكالىق) دەڭ­گەيىندەگىلەرى وسى جەردە شەشىلىپ وتى­ردى دەسەم قاتەلەسپەسپىن. كامال اعا­نىڭ تۇلعالىق قاسيەتتەرىنىڭ تاماشا ءبىر تۇعىرى – ول كىسىنىڭ شەكسىز وپتيميستىگىندە بولاتىن. قال­تاي مەن اكىم اعالاردىڭ درا­ماتۋرگيالىق شەبەرلىكتەرى مەن كامال اعامەن دوستىق قارىم-قاتى­ناستارى قازاق كينوسىن كوتەرۋگە بارى­ن­شا جۇمىلدىرىلعاندىعىنىڭ كۋا­گەرلەرى ءارى سول مادەني ماي­دان­نىڭ ساربازدارى بولدىق.

ول كەزدە لەگيونەر دەيتىن ءسوز قول­دا­نىستا جوق ەدى عوي, بىراق قا­زاق كينو تولقىنىن ۇدەتۋگە شاقى­­رىل­عاندار ىشىندە اندرەي ميحالكوۆ-كون­چالوۆسكي («مانشۇكتىڭ ءانى» ءفيلمى ستسەناريىنىڭ اۆتورى), بولات مانسۇروۆ («قۇلاگەر») بولدى, ءتىپتى قىرعىز باۋىرلارىمىزدىڭ وزدەرىنە دە سۇيەنگەن كۇندەر ەستە عوي: تولومۋش وكەەۆ («كوكسەرەك»), بولوت شامشيەۆ («قاراش-قاراش وقيعاسى»). ستسەنارلىق رەداكتسيالىق كوللەگياعا دا بەلگىلى جازۋشىلار تارتىلدى: ولجاس اعامىز جازۋ­شىلار وداعىنا, اكىم اعامىز كينەماتوگرافيستەر وداعىنا  كەت­كەندە ءابىش كەكىلباەۆ, كەيىنىرەك تولەن ابدىكوۆ شاقىرىلدى. «قا­زاق­­فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ باس­­شىلىعىن جاڭارتۋ ماسەلەلەرى دە وقتىن-وقتىن كۇن تارتىبىنە قو­يى­­لىپ وتىردى, كامال اعا ءوزى دي­رەك­تورلىقتان كەتكەندە تولەۋ­حان كەنجەباەۆ, كەيىن عابدوللا قا­سە­نوۆ, ءازىربايجان مامبەتوۆ ستۋ­ديانى باسقاردى. سونداي ءبىر لەپ كەزىندە مەنى دە عابدوللا قا­سەنوۆكە ءبىرىنشى ورىنباسار ەتىپ تاعايىندادى. بۇل 1974 جىل بو­لا­تىن, جاسىم 26-عا جاڭا تول­عان! بۇل دا كامال اعانىڭ ءبىر تاۋە­كەلشىلدىگىنىڭ كورىنىسى. «فا­مي­لياڭ تا­ۋە­كەل عوي, تاۋەكەل! با­راسىڭ!» دەپ بۇيرىققا قول قويدى. سول كۇن­نەن باستاپ «قازاقفيلم» ستۋ­ديا­سىنىڭ باسشىلىعىندا 17 جىل ىس­تەپپىن.

كامال اعانىڭ قىزمەتى اۋىسىپ تۇردى. بىراق كينوونەرمەن بايلا­نىسىن ۇزبەدى. ۇكىمەت اپپارا­تىنىڭ مادەنيەت بولىمىندە, تەلەرا­ديوكومي­تەت توراعالىعىندا, پار­تيا­نىڭ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ما­دە­­نيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بول­­عاندا دا. ءبىر عاجابى, كامال اعا  قان­داي جوعارى لاۋازىمدا جۇرسە دە, قانداي كابينەتتە وتىرسا دا كىشى­پەيىلدىلىگىنەن, كىسى­گە جۇعىس­تىعىنان جاڭىلعان ەمەس. ول كىسىگە ورىنتاقتا شىرەنىپ وتىرىپ الىپ شەشىم قابىلداۋ جات بولاتىن. قاشاندا قىزمەتتەستەرىمەن اقىل­داسىپ, ماسەلەنى كوپ تالقىسىنا سا­لىپ شەشەتىن. ارقاشان قارا­ماعىنداعىلارعا كومەكتەسۋدىڭ جو­لىن ىزدەيتىن. ءبىر ايتقان ءوتىنىشىڭ ول كىسىنىڭ ارقاشان ويىندا جۇرەتىنى تاڭىر­قاتاتىن. كەزدەسىپ قالساڭ, سەنىڭ سول ماسەلەڭنەن باستايتىن!

كامال سمايىلوۆ ديماش اعا قوناەۆتىڭ ونەرگە دەگەن ەرەكشە قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ويىنا العان ماقساتتارىنا قول جەتكىزىپ وتىردى دەۋگە بولادى. وقۋدى ءبىتى­رىپ كەلەتىن جاس ماماندار ءۇشىن وت­باسىلىق جاتاقحانا, ماماندار تۇراتىن بىرنەشە كوپقاباتتى ۇيلەر سالدىردى. «قازاقفيلم» شاعىن اۋدانىنداعى ش.ايمانوۆ اتىنداعى ستۋديانىڭ ورنىن دا د.قوناەۆ, ش.ايمانوۆ, يۋ.برەۋس (كينو­ستۋديانىڭ باس ينجەنەرى)  تورتەۋى تاڭداپتى.  ديمەكەڭ سما­يىلوۆقا: – كامال, سەن بىلەسىڭ بە, اباي­دان (كوشە) جوعارى 5 قا­باتتان ارتىق عيمارات كوتەرۋگە بول­مايدى. ءوزىڭ قاداعالاپ وتىر, ال­ماتىدا جەر سىلكىنىسى بولۋى مۇمكىن عوي, ساق بولىڭدار. وسى اۋ­داندى كينوعا بەرەيىك,– دەگەن ەكەن كەزىندە... مىنە, بۇگىنگى «قا­زاقفيلم» (شاكەن ايمانوۆ اتىن­داعى دەپ اتىن الىپ بەرگەن دە كا­مال اعا) كينوستۋدياسىنىڭ  كوز تۇن­دىراتىن عيماراتتارىنىڭ جو­­با­لارىن جاساتىپ, بەكىتكەن دە وسى اعامىز! جوعارىدا اتى اتال­­عان يۋري ۆاسيلەۆيچ برەۋس­پەن بىرگە نيكفي-ءدىڭ (ماس­كەۋ­دەگى كينوستۋديالار مەن كي­نو­­تەحنولوگيالاردى دامىتۋ عى­لى­مي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى) دە تا­بالدىرىعىن توزدىرعان. كە­يىنگى جىلدارى ماعان كامال اعا وسى يۋري برەۋسكە ءبىر اتاق الىپ بە­رە المادىم, ونىڭ قازاق كينووندىرىسى الدىنداعى ەڭبەگى تولىققاندى باعالانبادى دەيتىن. مىنە, بۇل دا كامال  اعانىڭ ادام­گەر­شى­لى­گى مەن جاقسىلىقتى ۇمىت­پاي­تىن­دىعىنىڭ تاماشا بەل­گىسى. راس! يۋري ۆاسيلەۆيچ برەۋس­تىڭ ەسىمى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن العانى دۇرىس.

كامال اعانىڭ تاعى دا ءبىر ەر­لىگى: ۇلى وتان سوعىسىنداعى ۇلى جەڭىستىڭ 40 جىلدىعى قار­سا­ڭىندا (1984-1985 جج), قازاق كسر تەلەۆيزيا مەن راديوحابارلار تا­را­تۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كو­مي­­تەت­تىڭ توراعاسى بولىپ جۇر­گەن­دە, ءبارىمىزدى جۇمىلدىرىپ, قازاق­­ستاندىقتاردىڭ سوعىس ماي­دا­نىنداعى جانە تىلداعى ەڭ­بەك ەرلىكتەرى تۋرالى 40 سە­ريا­لى دەرەكتى تەلەفيلم جا­ساۋدى ۇيىمداستىرعاندىعى. «قا­زاق­فيلم» مەن «قازاقتەلەفيلم» ستۋديالارىنىڭ 20 رەجيسسەرى جۇ­مىل­دىرىلىپ وسىنداي قوماقتى جۇمىسقا اتسالىستى.

ءومىرىنىڭ اقىرعى جىلدارى كينو مەن تە­لەۆيزيا سالالارىنداعى كادر­لار جەتىسپەۋشىلىگىن ءوز باسىنان كە­شى­رگەن كامال اعا ت.جۇرگەنوۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكا­دەمياسىندا شەبەرحانا اشىپ, جاس­تارعا راحاتتانىپ ءدارىس بەردى. بۇل ماماندىقتار بويىنشا كەزىندە تەك وداق دەڭگەيىندە عانا ءبىلىم بە­رىلەتىن.

بۇگىن ورتامىزدا بولسا 85-كە كەلگەن مەرەيتوي يەسى بولاتىن كا­مال اعا ءجونى دە, جولى دا بولەك كوپ قىرلى قالامگەر, ءبىر سىرلى قاي­رات­كەر ەدى عوي. ءبىز ەگجەي-تەگ­جەيىن بىلە بەرمەيتىن جالپى جۋر­ناليستيكا سالاسىنىڭ, اسىرەسە پۋب­ليتسيستيكا باعىتىندا جازعان ەڭ­بەكتەرى قانشا! قازاقستان جۋر­ناليستەر وداعىنىڭ توراعاسى بو­لا جۇرە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءتور­تىنشى بيلىك سالاسىنا قوسقان ۇلەسى مەن ونىڭ دامۋ جولدارى تۋ­رالى تۇجىرىمدارى قىرۋار مۇرا. ەلىمىزدە وسى اعالارىمىز  سىندى پەرزەنتتەر كوپ تۋعاي دەپ تىلەيمىز!

سلامبەك تاۋەكەل,
كينورەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

سوڭعى جاڭالىقتار