بۇل قاعيداتتاردى وڭىرلىك دەڭگەيدە ىسكە اسىرۋعا ارنالعان تەتىكتەر مەن قۇرالدارعا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەقىۇ), شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ), ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) سەكىلدى بىرلەستىكتەر جاتادى.
بۇگىن ءبىز ەلىمىزدىڭ جوعارىدا اتالعان ۇيىمداردىڭ ىشىندەگى ۇقشۇ-مەن قاتىناسىنا از-كەم توقتالىپ ءوتۋدى ءجون كوردىك. ويتكەنى, بيىل ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىنا 25 جىل, ال وسى شارت نەگىزىندە ۇقشۇ-نىڭ حالىقارالىق ۇيىم رەتىندە قۇرىلعانىنا 15 جىل تولىپ وتىر.
ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا تاشكەنت قالاسىندا 1992 جىلعى 15 مامىردا, ياعني وسىدان 25 جىل بۇرىن, التى مەملەكەت قول قويدى. ولار: قازاقستان, ارمەنيا, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان جانە وزبەكستان. ال 2002 جىلعى 14 مامىردا, ناقتىلاي ايتقاندا 15 جىل بۇرىن, شارتقا قاتىسۋشى ەلدەر بۇل كوپجاقتى قۇجاتتىڭ نەگىزىندە ناقتى حالىقارالىق ۇيىم قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇگىندە ۇقشۇ-عا التى مەملەكەت مۇشە ( ۇيىمنان شىعىپ كەتكەن وزبەكستاننىڭ ورنىن بەلارۋس تولتىردى).
ۇقشۇ-نىڭ تاريحىندا ونىڭ ارەكەتتەرىنە ءتۇرلى باعالار بەرىلگەن. ماسەلەن, 2010 جىلى ورىن العان قىرعىزستانداعى جاپپاي قاقتىعىستاردى توقتاتۋ ءۇشىن ەلدىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا ۇقشۇ-نىڭ جەدەل ىقپال ەتۋ كۇشتەرىن پايدالانۋ تۋرالى ءوتىنىش جاساعان. الايدا, ۇيىم باسشىلىعى قىرعىزستانعا اسكەرلەردى جىبەرۋدەن باس تارتتى. ۋاقىتىندا بۇل شەشىم «وندا ۇقشۇ نەگە كەرەك؟» دەگەن سۇراقتى تۋىنداتىپ, ۇيىم قاتاڭ سىنعا ۇشىراعان. بىراق جىلدار وتە كەلە, اتالعان شەشىمدى قابىلداعانداردىڭ كورەگەندىگى ايقىن بولدى. ويتكەنى, ەل ىشىندەگى قاقتىعىسقا شەتەلدىك اسكەرلەردىڭ قاتىسۋى شيەلەنىستى باسەندەتۋدىڭ ورنىنا كەرى ناتيجەگە الىپ كەلۋى ابدەن ىقتيمال ەدى.
ال قازاقستانعا ۇقشۇ-نىڭ نەندەي پايداسى بار دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەسەك, بىرىنشىدەن, بۇل ۇيىم شەتەلدىك قارۋ-جاراقتاردى, اسكەري جانە ارنايى تەحنيكالاردى جەڭىلدىكپەن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ اسكەري كۇشتەرىمىزدى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى قىزمەتتەرىمىزدى بيۋدجەت قاراجاتتارىن ۇنەمدەي وتىرىپ, زاماناۋي قارۋ-جاراقتارمەن جانە تەحنيكامەن جابدىقتاۋعا جول اشادى.
سونىمەن قاتار, ۇقشۇ شەڭبەرىندە كوپجىلدىق اسكەري-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى بەكىتىلدى. وسى قۇجاتتىڭ ءبىر تالابى رەتىندە قارۋ-جاراقتار مەن اسكەري تەحنيكا سالاسىندا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان ورتالىقتاردىڭ جۇيەسىن قۇرۋ ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل وتاندىق اسكەري ونەركاسىپتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا, قازاقستان ءوز اسكەري قىزمەتشىلەرىن رەسەي مەن بەلارۋستىڭ اسكەري جوعارى وقۋ ورىندارىندا اقىسىز نەمەسە جەڭىلدىكپەن وقىتا الادى. ەلىمىز, ءوز كەزەگىندە, ارمەنيا, قىرعىزستان جانە تاجىكستاننان كەلگەن اسكەريلەرگە ءدال وسىنداي مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
ۇيىم شەڭبەرىندە كواليتسيالىق جانە وڭىرلىك نەگىزدەگى توپتاسۋلاردى, بىتىمگەرشىلىك كۇشتەردى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن, سونداي-اق, تجم ورگاندارىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەرىن قامتيتىن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى قۇرىلعان. اتالعان بولىمشەلەردىڭ اسكەري دايىندىعىن جەتىلدىرۋ جانە دامىتۋ ءارى اسكەري رەتتىلىك تەتىكتەرىن پىسىقتاۋ ماقساتىندا ۇنەمى ءارتۇرلى جاتتىعۋلار وتكىزىلەدى.
جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە توقتالاتىن بولساق, قازىرگى تاڭدا ۇقشۇ حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. قازاقستان وكىلدەرىنىڭ بەلسەندى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە 2016 جىلعى قازاندا وتكەن ۇقشۇ وتىرىسىندا حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەسكە قاتىستى ءىس-شارالاردىڭ تىزبەسى قابىلدانىپ, ۇقشۇ پىشىمىندە تەرروريستىك دەپ تانىلعان ۇيىمداردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىمى بەكىتىلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ 2012 جىلى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى كەزەڭىندەگى باسىمدىقتارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇقشۇ-نىڭ ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگياسى قابىلداندى.
جالپى, ۇقشۇ شەڭبەرىندە وتكىزىلەتىن ءىس-شارالار قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن, سونداي-اق, وڭىرلىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوسۋدا. بۇل ارادا ۇيىمنىڭ حالىقارالىق ارەناداعا بەدەلىنىڭ وسۋىنە, ونىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ايرىقشا ەكەنىن ايتقانىمىز ءجون.
جانبولات ۇسەنوۆ,
حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى ەۋرازيالىق كەڭەستىڭ ديرەكتورى
