ۇلاعات

جاقسىلاردى ارداقتاۋ, جاقسى ادامعا قاراپ بوي تۇزەۋ – ءداستۇرلى قازاق قوعامىنداعى ورنىققان قا­سيەت بولعان. «جاقسىمەن وتكەن ءبىر ءساتىڭ, ءوتىپ كەتكەن جاماننىڭ ءومى­رىندەي» دەپ كەلەتىن ولەڭ جول­دارىن ەستىگەندە, جاقسى ادامنىڭ ونەگەلى ءىسى ءسوز بولعاندا جەكە با­سى­نىڭ قا­سيەتى ەلدىك مۇددەمەن ۇش­تا­سىپ جا­تا­تىن ادامدى ازامات دەپ ارداقتاۋ, قۇرمەتتەۋ ءداستۇرلى قا­زاق قوعا­مىن­دا كىم-كىمگە دە ەڭ مارتەبەلى ابىروي بولىپ ەسەپتەلەدى. مۇنداي تاماشا ءۇردىس ءاربىر ادامنىڭ بو­يى­نا وزىمشىلدىكتى ەمەس, ۇجىم­شىل­دىق­تى تۇبەگەيلى دا­رىتىپ, ءاربىر ۇرپاقتىڭ وتان­شىل سەزىمىن وياتىپ وتى­رادى. قا­زاق حال­قى­نىڭ بولمى­سى­­نا سىڭگەن بۇل قاسيەت باتىستىق وزىمشىلدىكتەن, شى­عىستىق اۋلەت­شىل­دىكتەن دە وق­شاۋ. سوناۋ قيلى زامانداردا قا­زاق حالقىنىڭ رۋحىن جا­سىتپاعان, ەڭسەسىن تۇسىرمەگەن, ءتول­تۋما قا­سيەت­تەرىن سەيىلتپەگەن سە­بەپ­تەردىڭ ەڭ زورى دا وسى سياق­تى ۇجىمشىل سەزىمدەرىنىڭ بەرىكتىگىنەن, ادام ساپاسىن ورتاق يگىلىگىندەي باعالاي بىلگەندىگىنەن بولۋ كەرەك. ارينە, ءومىر ءبىر ورىندا تۇر­ماي­دى. حالقىڭنىڭ عاجايىپ ق­ا­سيەت­تەرىنىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاق ومىردە دە ەش كىناراتسىز قىزمەت ەتە الاتىنىنا كوز جەتكەندىكتەن, ءتولتۋما قاسيەتتەرىمىزدى ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى سول قا­سيەتتەردى جەتىلدىرىپ وتىرۋ ەكەندىگىنە كامىل سەنگەندىكتەن دە ءومىر قۇبىلىستارىنا بەيتاراپ قاراي المايسىڭ. اسىرەسە, جاڭاعى ايتقان وتان­شىل رۋحتاعى تاربيەنىڭ ۋىزىنا جارىعان, ءوز ءىسىن حالىق مۇددە­سى­مەن تەڭدەستىرىپ جۇرگەن دارىندى تۇل­عا­لار ەسكە تۇسكەندە, تاعدىر­دان جال­بارىنىپ سۇراعانىڭ ورىن­دال­عانداي, دۇنيە-تىرشىلىك شىر اينا­لىپ سالا بەرەدى. مىنە, وسىنداي وي-سەزىمدى قوز­عاۋعا سەبەپشى بولىپ وتىرعان, عىلىم جولىنا جول سىلتەپ, باعىت-باعدار بەرگەن ۇستازىم – زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇرلان ءماجيت ۇلى ءابدىروۆ. ارينە, وسىناۋ اتاق-دارەجە­لەر­دىڭ ءبارى ايتۋعا وڭاي بولعانى­مەن, نۇرلان ءماجيت ۇلىنىڭ ازا­مات­تىق تۇلعاسى, كاسىبي ءبىلىم-بىلىگى, ۇلت­جان­دى بولمىسى جالاڭ ءتىز­بەلەۋدىڭ اياسىنا سىيمايدى. ءويت­كەنى, اتاق-ابىرويدىڭ وڭايلىق­پەن كەلمەيتىنى, ول ءۇشىن تالاي ماڭ­داي تەردى توگۋ­­مەن قوسا, قابى­لەت, قا­سيەت, دارىن, كورە­گەندىك سياقتى تا­بي­عاتتىڭ سى­يىن­داي ادامدىق سا­پا­نىڭ دا قاجەت ەكەنى بەلگىلى. نۇرلان ءماجيت ۇلى بولسا شىن مانىندە ساپالى ادام. ولاي دەيتىنىمىز, ەل تاعدىرىنىڭ ەڭ ءبىر شەشۋشى تەتىگى بولىپ سانالاتىن قۇ­قىق قورعاۋ جۇيەسىندە وزىندىك ور­نى مەن جەكە قولتاڭباسى بار. ول بارشا سانالى ءومىرىن مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىنە, ءبىلىم بەرۋگە ارناعان جان. ۇستازىمىز مەم­لەكەتىمىزدە جاۋاپتى قىزمەت­تەر­دى اتقارا ءجۇرىپ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, پروفەسسورلىققا دەيىنگى ءوسۋ جول­دارىنان ءوتتى. ونىمەن قويماي, سوڭىنان قانشاما شاكىرت دايىن­داپ, كانديداتتىق, دوكتورلىق ديس­سەرتاتسيالارعا جەتەكشىلىك جا­سا­دى. ءالى ەسىمدە, 1999 جىلى كۇزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەن قولى تيمەگەنى سونشالىق, مەنىڭ جازعان كان­دي­دات­تىق ديسسەرتاتسيامدى اس­تا­ناعا قاراي ءجۇرىپ بارا جاتقان پويىز ۇستىندە قاراپ تۇزەتىپ بەردى. ۇستازىمىز جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن بىردەن كسرو ءىىم قجم-دە وقىتۋشىلىق جۇ­مىس­قا قالدىرىلىپ, وندا 1982 مەن 1984 جىلدار ارالىعىندا كري­مينولوگيا جانە ەڭبەك-تۇزەتۋ قۇ­قى­عى كافەدراسىنىڭ وقىتۋ­شىسى بو­لىپ جۇمىس ىستەيدى. ءماس­كەۋ قالا­سىندا اديۋنكتۋرادا وقۋىن اياقتا­عاننان كەيىن 10 جىل بويى وسى وقۋ ورنىندا قىلمىستىق قۇ­قىق جانە كريمينولوگيا كۋرس­تارى­نان ساباق بەرەدى, قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا كافەد­را­سى باستى­عى­نىڭ ورىنباسارى بو­لادى. مەنىڭ دە ەلىمىزدەگى ال­دىڭ­عى قاتارلى جو­عارى وقۋ ور­نى­نىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن قا­را­عاندى جوعارى پوليتسيا مەكتەبىندە وقىتۋشى بولىپ قالىپ, عى­لى­مي جۇمىسپەن اينا­لى­سۋىم وسى كىسىنىڭ ۇسىنىسى, تىكەلەي باسشى­لى­عىمەن باستالدى. بىزگە باسشى­لىق ەتە ءجۇرىپ 1997 جى­لى ەسىرتكىنى باقىلاۋ بويىنشا مەم­لەكەتتىك كوميسسيا حاتشىسى لاۋازىمىنا شاقىرىلدى. سودان سوڭ 2000 ج­ا­نە 2001 جىلدار ارا­لى­عىندا نا­شا­قورلىقپەن جانە ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس اگەنتتىگى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى, 2001-2002 جىل­د­ار­دا ادىلەت مينيستر­لى­گىنىڭ ناشا­قورلىقپەن جانە ەسىرت­كى بيزنەسىمەن كۇرەس كوميتەتى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى. 2002 جىلدان باستاپ 7 جىل بويى قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسى اپپاراتىندا: سەكتور مەڭ­گە­رۋشىسى, مەملەكەتتىك ينسپەكتور, ءبو­لىم مەڭگەرۋشىسى, 2005-2009 جىل­دار ارالىعىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتتى. 2009 جىلدان باستاپ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى. نۇرلان ءماجيت ۇلىنىڭ ءبىلىم سالاسىندا ايرىقشا قۇلشىنىس­پەن جەمىستى ەڭبەك ەتكەن جىلدارى – قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل بول­عاننان بەرگى كەزەڭى دەۋگە بولادى. بۇل تۇسىنىكتى دە. ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىزدىك الۋى, الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق سالانىڭ نارىقتىق قاعي­دات­تارعا نەگىزدەلۋى, قوعامدىق ءومىر­دەگى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر, وسىعان بايلانىستى قۇقىق قورعاۋ جۇيە­سىن­دەگى رەفورمالاردىڭ ەلدىك ءمۇد­دە­مەن ۇشتاسقان مازمۇنىن قالىپ­تاس­تىرۋ, ولارعا عىلىمي نەگىزدەلگەن تۇجىرىمدامالار مەن باعدار­لا­مالار جاساۋ – مۇنىڭ ءبارىن الەم­دىك تالعام-تالاپتارمەن وراي­لاس­تىرىپ وتىرۋ قاجەت بول­دى. مىنە, وسىلار­دىڭ قاي-قايسى­سى دا ەل­دىڭ بۇگىنى مەن بولاشاق تاعدىرىنا تىكەلەي ىق­پال ەتەتىن اسا جاۋاپتى ىستەر ەدى. نۇرلان ءماجيت ۇلى وسىنداي جاۋاپتى ىستەردى اتقارۋشىلاردىڭ ساپىندا بولدى. بۇل ىستە ىجدا­عات­تى ورىنداۋشى عانا بولىپ قالۋ جەتكىلىكسىز. قۇقىق قورعاۋ جۇيە­سى­نىڭ بارلىق بۋىندارىندا اتقا­رى­لۋ­عا ءتيىستى ىستەردى تەرەڭ بىلۋمەن قوسا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتول تال­عام-تالابىنان تۋىندايتىن تۇ­جى­رىمدامالىق ۇستانىمدارعا دا جۇيرىك بولۋىڭ قاجەت. ول – ۇسىن­عانىڭدى ءتيىستى ورىنداردىڭ ال­دىن­دا قورعاي ءبىلۋ دەگەن دە ءسوز. نۇرلان ءماجيت ۇلى وسىنداي باستاۋلى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا بولدى جانە ءوزىن بىلىكتى دە ءبىلىمدى, تاباندى دا تالعامدى مامان رەتىندە تانىتا ءبىلدى. دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا ماتەريالدارىنىڭ نە­گىزىندە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز تارا­لۋى­نا قارسى ارەكەت ەتۋ سالاسىندا رەس­پۋبليكا­مىز­داعى العاشقى ست­را­تەگيالىق ءجا­نە باعدارلامالىق قۇ­جات­تاردى ءازىر­لەدى. ءسوز جوق, مۇنداي اۋقىمدى مىندەتتەردى ءجۇ­زەگە اسىرۋ بارى­سىندا عىلىمعا تابان تىرەپ, عىلى­مي ساراپتامالىق زەردەنى باسشى­لىق­قا الۋدىڭ قاجەت بولاتىنى بەلگىلى. زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى باعىت­تارى كريمينولوگيا جانە قىل­مىس­تىق قۇقىقتىڭ ءار ءتۇرلى سالا­لارى­مەن, ەڭ الدىمەن, ناشاقور­لىق پەن ەسىرتكى بيزنەسىنىڭ الدىن الۋ سترا­تەگياسى مەن تاكتيكاسىن ءازىر­لەۋ­مەن, ەسىرتكىگە قارسى زاڭنا­مانى جەتىلدىرۋمەن, ۇيىمداسقان قىل­مىس­پەن جانە جەمقورلىقپەن, لاڭكەس­تىكپەن جانە ەكسترەميزم­مەن كۇرەسپەن بايلانىستى. پارلامەنتتەگى نەگىزگى جۇمى­سى­نان باسقا, «نۇر وتان» حدپ جا­نىن­داعى قۇقىقتىق كەڭەستىڭ ءتور­اعاسى بولىپ تابىلادى, دوك­تور­لىق, كانديداتتىق جانە ماگيسترلىك ديسسەرتاتسيالارعا جەتەكشىلىكتى ءجۇ­زەگە اسىرادى. نۇرلان ءماجيت ۇلىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن 2 دوكتورلىق جانە 13 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالار دايىندالىپ, قورعالدى. مەن دە وسى كىسىنىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن اۋەلى كانديداتتىق, سونان سوڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيامدى قور­عا­دىم. مۇنى دا ماعان قاتىستى ارداقتى ۇستازىم­نىڭ دۇرىس ءجون سىلتەپ, جوعارى تالاپ قويعانىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. ول – جارىق كورگەن 3 مونو­گرا­فيانىڭ, 4 وقۋ­لىق پەن وقۋ-ءادى­س­تە­مە­لىك قۇرال­دار­دىڭ اۆتورى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­دەنتىنىڭ جارلىقتارىمەن «قۇر­مەت» (2006 ج.) وردەنىمەن, 3 مە­رەي­تويلىق مە­د­الدارمەن مارا­پات­تالعان. ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسى­نىڭ بۇيرىعىمەن «ۇلت­­تىق قاۋىپ­سىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ۇلەسى ءۇشىن» مەدالىمەن ماداقت­ال­عان. ونىڭ جەمىستى جۇ­مى­سى ادىلەت مينيسترلىگى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لى­گى­نىڭ قۇر­مەت گراموتا­لارىمەن اتاپ ءوتىل­­گەن. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرا­لى شارت ۇيىمىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشى­لارى­نىڭ كەڭەسى شەشىمىمەن ۇيىم­نىڭ 15 جىلدىعى قارسا­ڭىن­دا ۇقشۇ مەدالىمەن ماداقتال­عان (2008 ج.) مىنە, ەڭبەگى ەلەۋلى, ارمانى بيىك, جانى جايساڭ, ۇلاعاتتى ۇس­تازى­مىز نۇرلان ءابدىروۆ وسىن­داي ازامات. اسىلبەك سماعۇلوۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى. سۋرەتتە: نۇرلان ءابدىروۆ.