كەلگەن ادام كەتكىسى كەلمەيتىن لەپسىنىڭ جاعاسىندا باتىردىڭ رۋحىنا ارنالعان اس ءوتتى. كۇنى وكتەمدەۋ كورشىسىنە قاراپ قالعان سوناۋ ءبىر زامانداردا دا قازاق قول ۇزە قويماعان – بايگە مەن كوكپار, كۇرەس پەن ايتىس توڭىرەگىندەگى قىزىقتىڭ ءبارى سوندا. قاي اۋىزعا قۇلاق توسەسەڭ دە باتىردىڭ ىرىلىگىن ايتادى, ەرلىگىن ايتادى. كۇرەس فينالعا جاقىنداعان سايىن كەزەگى جيىلەپ كەتكەن بالۋاندارعا جاناشىرلىق تانىتىپ, ء«سال ءۇزىلىس جاساپ دەم الدىرماي ما», دەگەن سوزدەر ءار تۇستان ەستىلىپ قاپ جاتتى. سوندا, ءبىزدىڭ قاپتالىمىزدا وتىرعان كۇنقاقتى قوڭىر قازاق: «بۇل كۇرەسىڭ قابانباي اتاڭنىڭ 103 جەكپە-جەگىنىڭ جانىندا نە دەيسىڭ, شىدايدى ەشتەڭە جوق», دەپ كەسىپ تاستادى. كۇن استىندا كولەڭكە ىزدەپ كەتكەن تۇرىمىزدەن ىڭعايسىزدانعانداي «مىناداي كۇننىڭ استىندا كۇرەستىرىپ قويعانى وبال-اق بولدى-اۋ» دەپ تۇر ەدىك, مىنا سوزدەن كەيىن كۇرەسكە ءتۇسۋ دە اناۋ ايتقانداي قيىن شارۋا ەمەستەي كورىنە باستادى. ەندى كەلىپ اتتاردى ويلادىق. قاپىرىق ىستىقتا وكپەسى كۇيىپ... اعامىزدىڭ ءسوزى ەسىمىزگە تاعى ءتۇستى. 103 جەكپە جەك وتكىزگەن باتىر قانشا جورىققا قاتىسۋى مۇمكىن؟! ات شىداتپاعان الىپ باتىردى كوتەرىپ كۇن-ءتۇن دەمەي, ىستىق-سۋىق دەمەي جورتىپ باققان ايگىلى قۋباس اتتى ويلادىق. ونىڭ جانىندا... راس, باتىردىڭ سوڭىنان ەرگەن اڭىز بەن دەرەكپەن سالىستىرا بەرسەڭ بۇگىنگى تىرشىلىگىڭ تىم سۇيىق, تىم قارابايىر كورىنە باستايدى ەكەن...
لەپسىنىڭ جاعاسىنداعى توي ارىراقتاعى اقشاڭقان ۇيلەرىمەن, بەرىدەگى 3 شاقىرىمدىق بايگە اينالماسىمەن, ونىڭ ىشىندەگى كوكپار ويىندارى وتەتىن الاڭىمەن كوز تارتادى. ءبارى كوز الدىڭدا. تاي جارىستان باستاپ الامانعا دەيىنگى بايگە تۇرلەرى ءار اينالىم سايىن جينالعان جۇرتتى ءبىر قيقۋلاتىپ وتە شىعادى. ارىراقتا كوكپار ول قىزىپ جاتىر. كورەرمەندەر وتىرعان اق شاتىرلارعا ەڭ جاقىن ورنالاسقان كۇرەس كىلەمىندە بالۋانداردىڭ جاعالاسى ءجۇرىپ جاتىر. و باستا ويلادىق, بايگەنىڭ 6 ءتۇرى, كوكپار, كۇرەس, كونتسەرتتىك باعدارلاما.., ءبارى قوسىلىپ, كەش باتا ءبىر-اق اياقتالار دەپ. سويتسەك, وتە جيناقى ۇيىمداستىرىلعان تويدى ءتۇس اۋا اياقتاۋعا بولادى ەكەن.
تويدىڭ سالتاناتتى اشىلۋى – الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق وماردىڭ العىسوزىمەن باستالدى. ودان سوڭ تويدى ۇيىمداستىرۋشى اۋدان – الاكولدىڭ اكىمى الىبەك جاقانباەۆ توي قوناقتارىن قۇتتىقتادى. تويدىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىسى «Zhersu» كورپوراتسياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, مەتسەنات باۋىرجان وسپانوۆ, ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, كاسىپقوي بوكستان الەم چەمپيونى قانات يسلام, ايتىسكەر اقىن بالعىنبەك يماشەۆ باستاعان بىرقاتار اقىندار ءدۇبىرلى تويدىڭ قۇرمەتتى قوناعى رەتىندە قاتىستى.
جەڭىمپازى الدىمەن انىقتالعان سپورت ءتۇرى – قازاقشا كۇرەس بولدى. سالماق دارەجەلەرى دە ءار تەكتەس. 90 كەلىنى توڭىرەكتەپ جۇرگەن جىگىتتەردەن باستاپ 140 كەلىدەن اسىپ جىعىلاتىن بالۋانداردىڭ اراسىنان تۇيە بالۋان بولعان – ۇشتوبەلىك جىگەر ساكەن ۇلى. سالماعى 100 كەلىگە جەتە قويمايتىن بالۋان ۇيىنە كولىك ءمىنىپ قايتتى. فينالدا جىگەرگە جول بەرىپ قويعان الماتىدان ءالىمجان جۇماحمەتوۆ ەكىنشى ورىن, قابانباي اۋىلىنىڭ بالۋانى توقتار قاراقاتەروۆ ءۇشىنشى ورىن الدى.
بايگە 6 ءتۇر بويىنشا ءوتتى: تاي جارىس, قۇنان جارىس, قۇنان جورعا, جورعا, توپ بايگە, الامان. تاي جارىس – 3 شاقىرىم. باس بايگە – قوردايدان كەلگەن بولاشاق سايگ ۇلىك ارابەللانىڭ يەسى سەرىك ءساتىبادينوۆتىڭ قانجىعاسىندا كەتتى. 7,5 شاقىرىمدىق قاشىقتىققا جۇگىرگەن قۇناندار اراسىنان اقسۋلىق اقسۋ (يەسى قانات ءابدىراحمانوۆ) اتتى جۇيرىك مارەنى ءبىرىنشى كەستى. قۇنان جورعاعا 4 ۇمىتكەر قاتىسىپ, باس بايگەنى اسىلبەك سەيىتجامالوۆتىڭ فرانتسۋز اتتى قۇنانى الدى. بۇل شاعىن بايگەلەرگە اقشالاي جۇلدە تىگىلىپتى. ال بايگەتوبەنىڭ ءسانىن كەلتىرىپ, قيقۋىن قوزدىرعان جورعا, توپ بايگە, الاماننىڭ باس بايگەسى – كولىك. توپ بايگەنى سورەگە قاراگوز اتتى جۇيرىك باستاپ كەلدى. قاراسايلىق ارتىعالي ميراسوۆ باپتاپتى. 26 اتتىڭ ىشىنەن مارەگە ۇشەۋى عانا جەتتى. جورعا جارىستىڭ باس جۇلدەسىن رۇستەم جەكسەنباەۆتىڭ قاراكوز اتتى تۇلپارى الدى. 21 شاقىرىمدىق الاماندا توپ جارعان – الاكول اۋدانىنىڭ اتىنان دوداعا تۇسكەن كەڭەسبەك وسپانوۆتىڭ بارانى. ەكىنشى, ءۇشىنشى بولىپ كەلگەن جۇيرىكتەر اقشالاي سىيلىقپەن ماراپاتتالدى.
انىعىندا, قابانبايدىڭ تويى ءبىر كۇن بۇرىن لەپسى قالاسىندا باستالدى. قابانباي اۋىلىندا كەشقۇرىم وتكەن اقىندار ايتىسىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. سوڭعى كەزدەرى رەسپۋبليكالىق ايتىس الامانىنان كوپ كورىنبەي كەتتى دەپ جۇرت ءجيى ىزدەيتىن ايتاقىن بۇلعاقوۆ, بالعىنبەك يماشەۆ, جانداربەك بۇلعاقوۆ, اينۇر تۇرسىنباەۆا, سارا توقتامىسوۆا, تالعات مىقي, سىرىم اۋەزحان, مۇرادىم ميرلان سەكىلدى اقىندار ونەر كورسەتكەن. تاقىرىپ شارتتى تۇردە باتىردىڭ 325 جىلدىعى بولعانمەن, اقىندار ەركىن كوسىلدى. ءبىز جوعارىدا كەلتىرگەن تىزىمدەگى قۇرمەتتى قوناقتار مۇندا دا قاتارىن بۇزباي قاتىسىپ وتىردى. نەگىزگى تىلگە تيەك ەتكەن ماسەلە – «كەلگەن ادام كەتكىسى كەلمەيتىن» الاكولدىڭ جولى. ايتىلماي جۇرگەن كەپ ەمەس, بىراق, ويناتىپ ايتاتىن اقىنداردىڭ اۋزىنان ەستىگەندە مۇلدە باسقاشا اسەر ەتەدى ەكەن. قابانباي ايماعىن قايتادان دەربەس اۋدان جاساۋ جونىندە دە ۇسىنىستان گورى, تىلەككە كەلىڭكىرەيتىن سوزدەر ايتىلىپ قالىپ جاتتى. راسىندا, ورتالىققا بارۋ ءۇشىن ءبىراز جەر شالىپ قايتۋعا ءماجبۇر اۋىل تۇرعىندارىن ءبىر قيقۋلاتقان ءسوز دە وسى بولدى. ءتورت جۇپقا ءبولىنىپ ايتىسقان اقىندار ەشقانداي جۇلدەگە تالاسقان جوق. تويدىڭ قوناعى رەتىندە قاتىسىپ, «اقىندارعا كورسەتكەن قۇرمەتىڭدى, وتىز تىسپەن ەلىمە تاراتامىن», دەپ, العىس ايتىپ, العىس ارقالاپ قايتتى.
ەكى كۇنىمىز وتكەن الاكول اۋدانى جەرىنىڭ قاسيەتىن سونشاما ات قانشا اينالسا دا شوكىمدەي شاڭ ۇشپاعان بار بولعانى 3 شاقىرىمدىق بايگە الاڭىنا قاراپ-اق تانىعاندايسىڭ. كيىزدەي ۇيىسقان ءشوبى, كوك-جاسىل تاۋى, تاۋدان عانا باستاۋ الاتىن اساۋ وزەنى... ەكەن عوي بابالاردى اتقا مىنگىزىپ, جاننان كەشتىرگەن. ەنتەلەگەن دۇشپانمەن قىسقا كۇندە قىرىق شابىسقان, الاقانداي جەر ءۇشىن قانىن توككەن, جانىن قيعان باتىردىڭ تويى – قازاق دالاسىندا, اتامەكەندە ءوتتى.
الماس ءنۇسىپ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
اسلان قاجەكە
