سوناۋ جەتىسۋدان ارتىنىپ-تارتىنىپ جەتكەن قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كوشى استانانىڭ ىرگەسىندەگى «شىعىس بازارى» ەتنواۋىلىنا ايالدادى. ەرتەلەتىپ جەتسەك كيىز ءۇي جابدىعىنان تارتىپ, كەبەجە, ساندىق, كىلەم, سىرماق, الاشانىڭ ءتۇر-ءتۇرى مەن قولدان شىققان ءار الۋان ىدىس-اياقتاردى سامساتىپ جايىپ تاستاپتى.
قازاق ۇلتتىق مادەنيەتىنە ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن, جەتىسۋ وڭىرىنە اتى ءمالىم ۇستا داركەنباي شوقپار ۇلى قالىپتاستىرعان مەكتەپ بۇگىندە ءبىر قاۋىم ەل بولىپتى. شوقتىعى بيىك قولونەردىڭ قۇپيا سىرىن مەڭگەرگەن بىرەگەي تۇلعا – داركەمباي شوقپار ۇلى اسىرەسە, ەر قارۋى – ساداق, قىلىش, نايزا, ايبالتا, شوقپار جاساپ تانىلعانىن ايتىپ وتكىمىز كەلەدى. سۋرەتشى-ەتنوديزاينەر ء«ورىم ءورۋ» (1994), «دومبىرا جاساۋ» (1996), «بەسىككە بولەۋ» (2001), «قازاقتىڭ قولدانبالى ونەرى» (2007), «قازاقتىڭ قولونەرى» (2005) سىندى عىلىمي-تانىمدىق 20-دان استام ەڭبەك جازىپ قالدىرعان-تۇعىن. اكە اماناتىنا ابىرويمەن قاراپ كەلە جاتقان داۋلەت داركەمباي ۇلى حالىقتىق ساندىك-قولدانبالى ونەردى ەل اۋماعىندا عانا ەمەس, شەت ەلدەرگە دە ناسيحاتتاپ جۇرگەن جان. تەمىرمەن دە, اعاش پەن باعالى مەتاللدارمەن دە جۇمىس ىستەي بەرەتىن بەس اسپاپ داۋلەت داركەمباي ۇلى بىلگەنىن وزگەگە ۇيرەتۋدەن جالىققان ەمەس.
– قازىر قولونەرگە قىزعاتىن ادام كوپ ەمەس. دەگەنمەن تالاپتى, تالانتتى وقۋشىلاردى قابىلەتىنە قاراي قولونەردىڭ ءتۇرلى سالاسىنا باعىتتاپ, ۇيرەتىپ كەلەمىن. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان قازاق مالدىڭ تۇياعىن دا, سۇيەگىن دە تاستاماعان. قازىرگى تىلمەن ايتساق ەكولوگيالىق تازا, قالدىقسىز تۇرمىس, – دەيدى ۇستا.
كورمەدە ايەلدەردىڭ اشەكەي توپتاماسىن جاساپ جۇرگەن نۇردانبەك بەكبولات, زەرگەر سايلاۋ بوتابەكوۆ, ەتنوديزاينەر ەسەن مۇحتار ۇلى سىندى شەبەرلەر اعاش پەن تەرى وڭدەۋ, تابان استىندا بىلەزىك, ساقينا سوعۋدان شەبەرلىك سىنىپتارىن كورسەتتى. زەرگەرلەردىڭ سوزىنەن ۇققانىمىز – اشەكەي بۇيىمدارعا قوندىرىلاتىن مەرۋەرت, ءىنجۋ تاستارى حالىق ۇعىمىندا ايعا تەڭەۋمەن بايلانىستىرىلادى ەكەن. بۇل تاستارعا كۇمىس سەكىلدى اي ساۋلەسىنىڭ ءبىر بولشەگى بار دەپ ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. ءىنجۋ مەن مەرۋەرت باقىتتى, بايلىقتى بىلدىرەتىندىكتەن وسى تاستارمەن كيىمدى ساندەۋدە كوپ قولدانىلاتىن بولسا كەرەك. شەبەرلىك سىنىپتارىن ۇيىمداستىرىپ جاتقان توپتىڭ ورتاسىندا ءجۇن ءتۇتىپ, ۇرشىق ءيىرىپ, ءبىز كەستەمەن ءىس تىگۋدىڭ قىر-سىرى تۋرالى ءتۇسىندىرىپ جاتقان ىسمەر كەلىنشەك سالعان جەردەن كوزىمىزگە جىلى ۇشىرادى. ءوزىن ءامينا ماپەز دەپ تانىستىرعان ول 2005 جىلى قىتايدان ەلگە ورالعان سوڭ كەستە ونەرىمەن شۇعىلدانىپ, كاسىپكە اينالدىرعان. كەستەلەۋدىڭ 10-نان استام ءتۇرىن بىلەتىن ءامينا اشەكەي كەستەنىڭ بارلىق حالىققا ورتاق ونەر ەكەنىن ايتادى. «كەستە ونەرىنىڭ قازاق حالقىنا ءتان – ءبىز كەستە, ايقاس تىگۋ, ايقىش-ۇيقىش تىگۋ, باسىپ تىگۋ, قايىپ تىگۋ سياقتى بايىرعىدان كەلە جاتقان تۇرلەرى بار. شىم كەستە كوبىنە تۇس كيىز, ساندىققاپ, ماقپال شاپان, ورامالدىڭ الاقانى, جاستىق جاپقىش, كەجىم, ساۋكەلە سياقتى باسقا دا كوپتەگەن زاتتارعا توگىلەدى», دەيدى ىسمەر.
ەتنوديزاينەر قۇرمانعازى قادىروۆتىڭ تەرى مەن سۇيەكتەن جاسالعان تۋىندىلارى تاقىرىپتىق مازمۇنىمەن ەرەكشەلەنەدى. مىسالى, «قۇدا مىڭجىلدىق» اتتى قولادان قۇيىلعان جامباس ءمۇسىندى تۇعىردىڭ استارلى ءمانى زور. سالماعى ءۇش كيلو بولاتىن تۇعىرعا زەر سالا قارايتىن بولساڭىز ءۇش قىرىنان قوبىز, سىلەۋسىن, ق ۇلىن سۇلباسى شالىنادى. «جامباس ادەتتە سىيلى قوناققا تارتىلاتىن تاباققا سالىناتىن كادەلى مۇشە سانالادى. اتاۋلى كۇندەردە تاپتىرمايتىن سىيلىق», دەيدى شەبەر. وسى تۇستا قاسىمىزعا كەلىپ قالعان انسيس ەسىمدى لاتۆيالىقپەن ءتىل قاتىسىپ قالدىق. ەكسپو-2017 كورمەسىنە ارنايى كەلگەنىن ايتقان ول, قازاق ۇلتتىق اسحاناسىنان ءدام تاتقانىن ايتىپ, جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى.
بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا ساي ساندىك-قولدانبالى ونەر تۇرلەرى سان الۋان بوپ قۇلپىرىپ كەلەدى. تال بويىنا قازاقتىڭ مىڭداعان جىلعى شىعارماشىلىق ىزدەنىسىن جيناقتاعان ۇلتتىق بۇيىمدارىمىزدىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ وتىرۋىنىڭ ءبىر سىرى – تىنىمسىز ىزدەنىس ۇستىندەگى وسى شەبەرلەردىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسى بولسا كەرەك.
«ايا ءومىرتاي»,
«ەگەمەن قازاقستان»
