ەلىمىزدە جوعارى دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىلدى, زياتكەرلىك مەكتەپتەر جۇيەسى قالىپتاستى. سونىڭ ءبىرى, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن الەمدىك عىلىمي ءبىلىم بەرۋدىڭ وزىق تاجىريبەسىن بايلانىستىرا وتىرىپ, قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىمنىڭ ۇلتتىق برەندىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى بۇگىندە ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان حالىقارالىق جوعارى وقۋ ورنىنا اينالدى.
حالىقارالىق اكادەميالىق ستاندارتتارعا سايكەس جۇمىس ىستەيتىن جانە ەلىمىزدە ەڭ العاش دەربەستىك پەن اكادەميالىق ەركىندىك قاعيداتتارىن باسشىلىققا العان ۋنيۆەرسيتەت بيىل ءۇشىنشى تولقىن تۇلەكتەرىن شىعارىپ سالدى. اتاپ ايتقاندا, اعىمداعى جىلى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن 737 ءبىتىرۋشى جاس باكالاۆريات پەن ماگيستراتۋرا بويىنشا, سونداي-اق, 9 تۇلەك دوكتورانتۋرا بويىنشا ءتامامدادى. ياعني, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ العاشقى PhD دوكتورى دارەجەسىنىڭ يەگەرلەرى قانات قاعىپ وتىر. تاريحي ديپلومعا ساۋلە ءابىلدينوۆا, گۇلدانا احمەتوۆا, ءلايلا يۋلدۋز, جانار جۇماباەۆا, زاۋرەش قازىباەۆا, ءمادينا تىنىمباەۆا, اراي سانيازوۆا جانە اسەل مۇحامەدجانوۆا ەسىمدى جاستار يە بولدى. بۇل – وقۋ ورنى ءۇشىن ايتارلىقتاي ماڭىزدى اسۋ. سەبەبى, دوكتورلار دايارلاي باستاۋ دامۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە جاسالعان قادام. اتالعان ءۇردىس نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تولىعىمەن عىلىمي زەرتتەۋ كەشەنى قالىپتاسقان جوعارى ءبىلىم ورتالىعىنا اينالعانىن دالەلدەيدى. وسى ورايدا, ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ وقۋ ءبىتىرۋ سالتاناتىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارنايى قاتىسىپ, تۇڭعىش دوكتورانتتارعا ديپلومدى ءوز قولىمەن تابىستاۋى دا بەكەر ەمەس. ء«بىز, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەرى, وسى ۋاقىتقا دەيىن قول جەتكىزگەن ابىرويدى بيىك ۇستاۋعا تىرىسامىز. بولاشاقتا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى الەم مويىنداعان ۋنيۆەرسيتەتكە اينالىپ, ءسىزدىڭ اسقاق ارمانىڭىز ورىندالادى دەپ كامىل سەنەمىز», دەپ ۋادە بەردى تۇڭعىش دوكتورانتتار سالتاناتتى شارادا ەلباسىنا.
– بۇل ۋنيۆەرسيتەت ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قابىلداعان اسا ماڭىزدى جوبامىز, دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت سول جيىندا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى سوزىنەن-اق وقۋ ورداسىنىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى بىرەگەي جوبا ەكەنىن كورەمىز.
ەلباسى ايتقانداي, اشىلعانىنا نەبارى 7 جىل عانا بولعان وقۋ ورداسى ءوزىمىزدىڭ ەلدە دە, باسقا ەلدە دە اسا بەدەلدى وقۋ ورنىنا اينالدى. وسى جىلدارى قازاقستاندىق جاستارعا وزىق ءارى زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن شەتەلدەردىڭ ىرگەلى وقۋ ورىندارىنىڭ تاڭداۋلى عالىمدارى شاقىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت عالامدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ءتيىمدى ينتەگراتسيا جاساۋدى جولعا قويدى. دۇنيەجۇزىنە استانانىڭ عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ورتالىعى ەكەنىن كورسەتۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالدى. قازىرگى كەزدە ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ سانى 4 مىڭعا جەتتى. كەلەشەكتە ولاردىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتادى دەپ كۇتىلدە. بۇگىندە مۇندا الەمنىڭ 55 ەلىنەن كەلگەن عالىمدار جۇمىس ىستەيدى. ولار ساباق بەرىپ قانا قويماي, عىلىمي زەرتتەۋلەرىن جۇرگىزەدى. وقۋ مەن زەرتتەۋ ءتىلى – اعىلشىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن الەمدىك عىلىمي باسىلىمداردا مىڭنان استام عىلىمي جۇمىس جارىق كوردى. بۇل رەتتە رەسپۋبليكا بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ورتاشا كورسەتكىش
4 پايىزعا تەڭ بولسا, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە 11 پايىزدى قۇرايدى. بۇل دا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ساپا الەۋەتىن تانىتادى.
بۇعان دەيىنگى جىلداردا تۇلەپ ۇشقان مىڭداعان ستۋدەنتتەردىڭ جارتىسى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا, اتاپ ايتقاندا, ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى, ماسساچۋسەتس تەحنولوگيا ينستيتۋتى, كولۋمبيا جانە لوندون ەكونوميكا جانە ساياسات عىلىمدارى مەكتەپتەرىندە وقۋلارىن جالعاستىرىپ, الىس قۇرلىقتاردا تاجىريبەدەن وتۋدە. ولاردىڭ ءوز بىلىمدەرىن تولىقتىرىپ, وزىق تاجىريبەنى ەلىمىزگە ەنگىزۋ ءۇشىن ورالاتىنىنا سەنىم ارتىلىپ وتىر. ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى قىسقا مەرزىمدە ەڭبەك نارىعىندا وزدەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جانە سۇرانىسقا يە ماماندار ەكەنىن دالەلدەدى. بۇگىندە ولار ءوز تاڭداۋلارى بويىنشا ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى عىلىمي مەكەمەلەردە, مەديتسينالىق كومپانيالاردا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. بۇل جەتىستىككە باسەكەلىك ىرىكتەۋ جۇيەسىن دامىتۋ مەن مەريتوكراتياعا نەگىزدەلگەن ءتيىمدى ءبىلىم بەرۋ مودەلى ارقىلى قول جەتكىزىلدى. جۇزدەن استام ءبىلىم جانە عىلىم مەكەمەلەرىمەن ارىپتەستىك ورناتىلدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قىتاي, گونكونگ, ءۇندىستان, يندونەزيا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, مالايزيا, سينگاپۋر جانە باسقا دا ەلدەردىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى ەنەتىن ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەر اليانسىنىڭ تەڭ قۇرىلتايشىسى اتاندى. وسى 50 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اراسىندا قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەت 15-ورىنعا تۇراقتادى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەردىڭ جايلى تۇرۋى مەن ساباققا دايىندالۋى ءۇشىن بارلىق قولايلى جاعدايلار جاسالعان. ايتالىق, بولمەلەر 4 ادامعا ارنالعان جانە بارلىق قاجەتتى زاتتارمەن جابدىقتالعان. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەردى ەڭبەككە دايىنداۋ مەن كاسىبي دامىتۋعا, سونداي-اق وقۋ كەزەڭى ىشىندە ستۋدەنتتىك پراكتيكانى ۇيىمداستىرۋ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ پرەزەنتاتسياسى مەن كاسىبي دامۋ باعدارلاماسىن, ەكسكۋرسيالار, بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىن وتكىزۋ ارقىلى تۇلەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا باعىتتالعان ستۋدەنتتەردى كاسىپتىك باعدارلاۋ جانە دامىتۋ ورتالىعى قۇرىلعان. سكبدو قىزمەتكەرلەرى استانا قالاسىنىڭ اۋماعىندا جانە ودان تىس جەرلەردە مۇناي-گاز سەكتورى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى, حيميا ونەركاسىبى, مينيسترلىكتەر, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, زاۋىتتار مەن باسقا دا قىزمەتتى قوسا العاندا, قازاقستاندىق, سونداي-اق, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرگە ءتۇرلى سالادا تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىپ وتىر.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى – ەلىمىزدىڭ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ۇلەس قوسا الاتىن ۇلتتىق عىلىمي جانە تەحنيكالىق ەليتانىڭ جاڭا بۋىنى رەتىندە سيپاتتالادى. سوندىقتان دا جۇمىس بەرۋشىلەر وقۋ وشاعى ستۋدەنتتەرىنىڭ ءوسۋى مەن دامۋىن باقىلاپ وتىرادى. وتكەن كەزەڭدەگى اناليتيكالىق تالداۋ كومپانيالارىنىڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەرىن بولاشاق كاسىپقويلار رەتىندە قابىلداعانىن جانە ولارعا الەۋەتتى قىزمەتكەرلەر رەتىندە قاراعانىن ايتا كەتكەن ابزال. راسىندا, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تۇلەكتەرىنىڭ الەۋەتى جوعارى. اتالعان دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى شيگەو كاتسۋ مىرزامەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە, ول ستۋدەنتتەر ءوز-وزىنە سۇراقتى دۇرىس قويۋ ناتيجەسىندە الدىندا تۇرعان ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابا ءبىلۋدى ۇيرەنەتىنىن, تىعىرىقتان جول تاۋىپ شىعۋعا, جاھاندانۋ داۋىرىندە ءتۇرلى كۇردەلى جاعدايلارعا, وقيعالارعا تاپ بولاتىن سىني ساتتەردە وزگەرۋگە, بەيىمدەلۋگە بەيىل بولۋى تيىستىگىن ايتقان بولاتىن. ياعني, تەحنولوگيامەن, عىلىممەن, قاي ىسپەن شۇعىلدانسا دا, 5-10 جىلدان كەيىن ۋنيۆەرسيتەتتە وقىعان ءبىلىمى ولار ءۇشىن وزەكتى بولماي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان, تەز بەيىمدەلە ءبىلۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن, دەيدى وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىعى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلىمىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىكتە جۇمىس ىستەيتىن 8 عىلىمي مەكتەپ بار. ياعني, تالىمگەرلەر «عىلىم مەن تەحنولوگيا», «مەديتسينا», «گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار», «جوعارى بيزنەس», «ينجەنەريا», «كەن ءىسى جانە گەوعىلىم», «جوعارى مەملەكەتتىك ساياسات» جانە «جوعارى ءبىلىم بەرۋ» مەكتەپتەرى بويىنشا وقىتىلادى.
قازىر ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ەنەرگيالىق تيىمدىلىگى مول باتارەيا جاساۋمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. اتالعان باتارەيانىڭ كولەمى جاعىنان كىشى, سالماعى از بولۋىن جانە مول كولەمدە ەنەرگيا قۋاتىن ساقتاۋىن, سونداي-اق, قورشاعان ورتاعا زالال كەلتىرمەۋىن عىلىمي جۇمىستارمەن دايەكتەۋدە. سونداي-اق, وپتيكالىق سەنسور, روبوت تەحنيكاسى بويىنشا دا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ادام ومىرىنە, دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى جۇمىستاردى اتقارۋدا روبوتتاردى پايدالانۋ سياقتى الگوريتمدەر كوپ. سونىمەن بىرگە, مەديتسينادا وڭالتۋ جۇيەسىندە روبوتتاردىڭ كۇش-قۋاتىن پايدالانۋ كوزدەلۋدە. ياعني, ادامنىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ەكزوقاڭقا قۇرىلعىلارىن دامىتۋ بويىنشا پاتسيەنتتى وڭالتۋعا كومەكتەسەتىن جوبالار بار. مۇنداي جوبالار تۋرالى كوپتەپ ايتا بەرۋگە بولادى.
ياعني, ەلباسى ەرەكشە اتاپ وتكەندەي, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى – ەلىمىزدىڭ اكتيۆى, كەلەشەكتىڭ ينۆەستيتسياسى. بۇل بۇگىندە جەتى جىلدا اتقارىلعان جەمىستى جۇمىستاردان دا كورىنەدى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
