استانانىڭ اۆتورى – ەلباسىمىزدىڭ ءوزى, ءوزىنىڭ ۇيعارىمىمەن, ۇلى مۇراتىمەن ۇندەس قالا. جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەتتىڭ ايناسى, تاۋەلسىزدىك جەمىسى. ەلباسى مەن ەلوردانى ءبىر-بىرىنەن اجىراتىپ قاراي المايسىڭ. سارىارقاداي قاسيەتتى وڭىردە كوز جاۋىن الار كوركەم قالا تۇرعىزىپ, ونى قىسقا مەرزىم ىشىندە ميلليون تۇرعىنى بار الەمدىك مەگاپوليستەرمەن يىق تەڭەستىرە الاتىنداي ەستەتيكالىق رۋحى بار اسەم شاھارعا اينالدىرۋ, ەكىگە جارىلىپ اعىپ جاتقان ەركە ەسىلدىڭ بويىنا جاعالاتا ەل قوندىرۋ ەرلىكپەن پارا-پار ءىس. جاستىعىنا قاراماستان, ارقانىڭ موينىنا تاعىلعان القا عانا ەمەس, كۇللى قازاق دالاسىنىڭ سالتاناتىن اسىرىپ تۇرعان سيقىرى بار ەلىمىزدىڭ بايتاعى كوپتەن بەرى ء«ححى عاسىردىڭ قالاسى» دەپ اتالىپ كەلەدى. جاڭا عاسىر شاھارىنىڭ بۇلاي اتالۋىنىڭ ءجونى بار. وسى مەرزىم ارالىعىندا قوعامدىق سانامىزدا, دۇنيەتانىمىمىزدا جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەتىمىزدىڭ ورتالىعى ەلوردا رەتىندە بەرىك ورنىعىپ ۇلگەردى. ەڭ الدىمەن, ەۋرازيانىڭ كىندىگىندە جاھاندىق توپتاسۋدىڭ ءھام اۋقىمدى ينتەگراتسيانىڭ ينيتسياتورى رەتىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, تاتۋلىق پەن بىرلىكتى تەمىرقازىق ەتكەن استانا بەدەلدى مەملەكەتتەر اراسىندا وزىندىك قولتاڭباسىمەن ايشىقتالدى. سالت اتتى وركەنيەتىمەن سالتانات قۇرعان كوشپەندى يمپەريالىق ءداۋىرىمىزدىڭ بۇگىنگە جەتكەن جالعاسى سىندى اقوردا الەمدىك ساياسي وي-پىكىرلەرگە, ساياسي شەشىمدەرگە جاڭاشا سەرپىنمەن ىقپال اياسىن كەڭەيتىپ كەلەدى. الەمدە ەلوردا بولعالى وتە قىسقا مەرزىم ىشىندە ءدال استانا سەكىلدى ءماشھۇر بولىپ ۇلگەرگەن ورتالىقتار جوق تا شىعار.
كوپتەن بەرى استانا كۇنىن تويلاۋدى حالىقتىق داستۇرگە اينالدىردىق. استانا بىزگە نەسىمەن قىمبات؟ ەڭ الدىمەن, استانا – كىندىك قالا. اسپان كەڭىستىگىنە بەرگىسىز كەڭ-بايتاق جەرىمىزدىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە بىردەي قاشىقتىقتا ورنالاسۋىمەن قولايلى. قازاقستاننىڭ تۋرا ورتاسىندا ورنالاسقاندىقتان, ساياسي ستراتەگيالىق جاعىنان دا وتە ءتيىمدى تاڭدالعان ورتالىق. ەكىنشىدەن, تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قۇرىلىسى قاۋىرت, قارقىندى جۇرگىزىلگەن استانا از ۋاقىتتا ادام تانىماستاي وزگەرىپ, كوز الدىمىزدا كەرەمەت كوركەيىپ ءوسىپ كەلەدى. بۇگىندە استانامىز جاي عانا ءبىر ەلدىڭ ەلورداسى بولىپ وتىرعان جوق. ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتىن, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ ءماسليحاتتارىن, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن, استانا ەكونوميكالىق فورۋمىن, ازيادانى, ەندى مىنە, ەكسپو-2017 سەكىلدى حالىقارالىق ماڭىزى زور ۇلكەن شارانى وتكىزىپ جاتقانىمىز ەل مەرەيىن عانا وسىرمەيدى, بۇل قازاقستانعا دەگەن شەت مەملەكەتتەردىڭ, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ سەنىمىن بىلدىرەدى ءارى وڭىردەگى باسقا ەلدەرگە قاراعاندا, رەسمي استاناعا ارتىلعان سەنىم اسا زور.
جىل سايىن پرەزيدەنتىمىز ءوزىنىڭ اقورداسىندا شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىن قابىلداپ, كەزدەسۋ وتكىزەدى. بۇل كەزدەسۋلەرگە ەل دە ەلەڭدەپ, ۇلتتىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى بايىپتى اڭگىمە قوزعالار ما ەكەن دەپ قۇلاعىن توساتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. ول جەردەگى اڭگىمە بارىسىندا قوعامدىق-ساياسي سالاداعى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر قوزعالىپ, مادەنيەتتى دامىتۋ, قازىرگى زامانعى ادەبي ۇدەرىستەردىڭ اسپەكتىلەرى, جالپى, ەل ءومىرىنىڭ بارلىق مۇڭ-مۇقتاجى, قام-قارەكەتى مۇمكىندىگىنشە قامتىلىپ ايتىلادى. ال سوڭعى كەزدەسۋىمىزدە لاتىن الىپبيىنە كوشۋ, دەموگرافيالىق احۋال, كوشى-قون ساياساتى, ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ سەكىلدى ءدال قازىر قوعامدا وتكىر قوزعالىپ وتىرعان ماسەلەلەر جونىندە سويلەستىك. سول كەزدەسۋلەردىڭ قاي-قايسىندا دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى الىستان باۋىرلارى كەلگەندەي كوڭىل حوشىمەن قارسى الادى, كونەكوز دوستارداي ەركىن اڭگىمە-دۇكەن قۇرادى. پرەزيدەنت بىردەن «تەك شىندىقتى ايتىڭدار» دەيدى. سودان كەيىن قازاننىڭ قاقپاعى اشىلىپ كەتكەندەي, كەۋدەمىزگە جينالىپ قالعان ويدى اعىتامىز. ءسوزىمىزدى بولمەي, كەڭ وتىرىپ تىڭدايدى. كەيبىر ويىمىزدى قاعازىنا ءتۇرتىپ الىپ وتىرادى. جازۋشىلارمەن جولىعىسىپ, جانىنىڭ جادىراپ قالعانىن ايتادى.
ءالى ەسىمدە, وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن كەزدەسكەنىمىزدە, پرەزيدەنت اعىنان جارىلىپ, قۇمارىنان شىققانشا اڭگىمەلەستى. ءومىربايانى تۋرالى اڭگىمە ايتقاندا, كوزىنە مولتىلدەپ جاس كەلگەنىن بايقادىم. مىسالى, پرەزيدەنت بالالىق شاعى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «بەس-التى جاس كەزىم ەدى», – دەيدى ول. – ۇيىقتاپ جاتسام, شەشەم: «نۇرسۇلتان, نۇرسۇلتان!» – دەپ داۋىستادى. ويانىپ كەتتىم. «نە بولدى, اپا؟» – دەدىم. ول: «ە, بار ەكەنسىڭ عوي, قۇلىنىم!» – دەپ, بەتىمنەن ءسۇيدى. سويتسەم, اپام ءتۇس كورىپتى. تۇسىندە مەن تاۋعا شىعىپ بارا جاتىر ەكەنمىن. ول: «تاۋعا بارما! وندا قالىڭ تۇمان, اداسىپ كەتەسىڭ. سۋىق, توڭاسىڭ. قاسقىر بار», – دەپ ايعايلايدى ەكەن. تەك تاۋدىڭ جارتىسىنا بارعاندا عانا ارتىما ءبىر بۇرىلىپ قاراپ, ودان ارى جۇرە بەرىپپىن. شەشەم ءوز داۋىسىنان ءوزى ويانىپ, مەنى ىزدەگەن ەكەن», – دەيدى نازارباەۆ. ەگەر ادامنىڭ جۇرەگى جۇمساق بولماسا, كوڭىلى بوساي ما؟
سول جولى كورشى وزبەكستاندا قازاق دەگەن تولقۇجاتى بار 2 ميلليون, ۇلتىن وزبەك قىلعان 4 ميلليون قانداسىمىزدىڭ بار ەكەنىن ايتقان ەدىم. قىتايداعى قىتايلاندىرۋ ساياساتىنىڭ تەز قارقىنمەن ۇدەپ بارا جاتقانىن قاۋىپ قىلدىم. ماعان قازاقستاندىقتاردىڭ 20 ميلليونعا جەتۋىنەن گورى, قازاقتىڭ 20 ميلليونعا ءوسۋى ماڭىزدى ەكەنىن دە اڭگىمە اراسىندا قوسا كەتتىم. ءبىز – ازبىز دەگەن ويىمدى ءبىلدىردىم. ول كىسى مۇقيات تىڭدادى. تىڭداپ قانا قويعان جوق, شەتتەگى قاراكوزدەر ماسەلەسىنىڭ ۇنەمى تولعاندىراتىنىن, مۇنىڭ دا وڭ شەشىمى تابىلاتىنىن ايتتى.
جاقىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى استانادا ۇيىمداستىرىلدى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارىداي شاشىراپ كەتكەن قازاقتاردىڭ استاناعا كەلۋ ارمانىنا اينالعاندىقتان, وسى مۇرات ەسكەرىلگەن بولۋى كەرەك. پرەزيدەنتىمىزبەن كەزدەسكەن كەزىمىزدە: ء«سىز قازاقستاندىقتاردىڭ نەمەسە قازاقستانداعى قازاقتاردىڭ عانا پرەزيدەنتى ەمەسسىز, شەتەلدە جۇرگەن قانداس باۋىرلارىمىزدىڭ, قيىر جايلاپ, شەت قونعان بارلىق قازاق ۇلتى ازاماتتارىنىڭ دا پرەزيدەنتىسىز», دەگەن ەدىك. ءبىزدىڭ بۇل پىكىرىمىزگە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى دە: «دۇنيە جۇزىندەگى قازاقتاردىڭ بارلىعىنا قامقور بولا الامىز, قۇدايعا شۇكىر, وعان ءبىزدىڭ قۋاتىمىز دا, مۇمكىندىگىمىز دە جەتەدى» دەپ قۋاندىرعان ەدى. شەتەلدەگى قانداستارىمىزبەن كەزدەسۋدىڭ تاعى ءبىر ورايى حاليفا التاي اتتى شوقتىعى بيىك قايراتكەر قازاق ازاماتىنىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى تۋدى. وعان قوسا ۇيىمداستىرىلعان الاش پارتياسىنىڭ 100 جىلدىعىنا دا شەتەلدەن وتە كوپ باۋىرلارىمىز كەلدى. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تارالعان تۋىستارىمىزبەن تابىسۋدىڭ زور مۇمكىندىگى تۋعاندا ارمانسىز سويلەسىپ, ارعى جاق پەن بەرگى جاقتاعى قازاقتار رياسىز ارالاسىپ, ءبىر مارقايىپ قالدىق. وسىنىڭ ءبارى قازاق جەرىندە وتكەنىنە ولار دا العىسىن ءبىلدىردى, ءبىز دە ماقتانىپ, ءوزارا قيماستىقپەن تارقاستىق. مىنە, وسىنداي سەبەپتەرمەن استانامىز الەمدىك تاريحتا ايرىقشا ورىن الىپ وتىر.
حالىقارالىق دارەجەدە تۇساۋى كەسىلگەننەن بەرى استانانىڭ تۋريستىك الەۋەتى ارتىپ, ءيميدجى كوتەرىلىپ كەلەدى. قازاقستان تۇگىلى, كەڭەس وداعىنىڭ وزىندە ەشقاشان وتكىزىلىپ كورمەگەن ساياسي مازمۇنى اۋقىمدى القالى باسقوسۋلاردىڭ الاڭىنا اينالعالى استانا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ورتالىعى بولىپ وتىر. سيريا ماسەلەسى, ۋكراينا ماسەلەسىندە دە ەكى ەلدىڭ مۇددەسىنە تۋرا كەلەتىن كەلىسىم ۇستاپ, بەيبىت ساياساتتى قولدايتىن ۇستانىمىنا سايكەس ىمىراعا كەلتىرەتىن ورتاق ويىن ءبىلدىردى. وسىنداي باتىل قادامدارىمەن استانا تاتۋلىقتىڭ, ەلدەستىرۋدىڭ التىن كوپىرىنە اينالدى. مازاسىز كەيىپكە ەنىپ بارا جاتقان الەمدەگى شيەلەنىستەردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋگە بايلانىستى استانا تورەلىك ايتۋعا شىقتى. مەنىڭشە, قازاق ەلى ءۇشىن بۇل دا ءبىر مارتەبە.
قازاق ەلىنىڭ استاناسى – ءارتۇرلى فورۋمدار مەن حالىقارالىق ماڭىزى زور شارالاردىڭ ورتالىعى. ءارتۇرلى كونفەسسيالار اراسىنداعى ديالوگتى جويۋعا قويىپ, باتىس پەن شىعىستىڭ دىندەرىنەن تارالىپ وتىرعان تارام-تارام اعىمداردىڭ نىساناسىنا اينالعان ازياداعى ءدىني احۋالدى رەتتەۋگە بايلانىستى استانا كوپ جۇمىس اتقارىپ كەلەدى.
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ استانادا وتكىزىلۋى باس قالانىڭ بيىلعى تۋعان كۇنىنىڭ اجارىن اشا تۇسكەندەي. تۇس-تۇستان اعىلىپ كەلە جاتقان الاش جۇرتىنىڭ سىرتىندا, قازاق جەرىندە ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ءدۇبىرلى شارانى قىزىقتاۋ ءۇشىن شەت مەملەكەتتەردەن دە قانشاما قوناقتار كەلىپ جاتىر. بۇل حالىقارالىق شارانىڭ جەكە ءوز باسىما دا تيگىزەتىن شاراپاتى از ەمەس. ۇلىبريتانيانىڭ پاۆيلونىندا لوندون باسپاسىنان جارىق كورگەن اعىلشىن تىلىندەگى ەكى تومدىق كىتابىمنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەلى وتىر. وسى كىتاپتاردىڭ تانىستىرىلىمىنا وراي انگليادان ءبىر توپ دەلەگاتسيا ارنايى كەلە جاتىر. مۇنىڭ ءبارى نەنىڭ ارقاسى؟ ەڭ الدىمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىن. دراماتۋرگيا مەن تەاتر ونەرىنىڭ وتانى سانالاتىن ۇلى شەكسپير ەلىنىڭ ساحناسىندا پەسام قويىلدى, اعىلشىن تىلىندەگى كىتابىم شىقتى, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا تانىلىپ, مويىندالماساق, وسىنىڭ ءبىرى بولار ما ەدى, جوق پا, كىم ءبىلسىن؟
مەملەكەتىمىزدىڭ يدەولوگيالىق احۋالىنا وڭ وزگەرىستەر كەلىپ, ادەبيەتىمىزدىڭ السىرەگەن تامىرىنا قان جۇگىرتەتىن جاعىمدى ۇردىستەردىڭ باستالىپ جاتقانى دا كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. قات بولىپ, قۇردىمعا كەتكەن قالاماقى ماسەلەسى شەشىلىپ, قالامگەرلەردىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ جازعان تۋىندىلارىنا اقى تولەنەتىن بولدى. قاشاننان الاڭداتىپ كەلە جاتقان اۋدارما جايى دا قولعا الىنىپ جاتىر. قانشا جەردەن اتتان سالساق تا, كىتاپ وقيتىن, جاقسى شىعارمالار جازىپ جۇرگەن, ادەبيەتتى سۇيەتىن ادامدار قاتارى بار. ەندەشە, ادەبيەت تە جاسايدى, وعان جاسالاتىن قامقورلىق تا جالعاسا بەرەدى.
پرەزيدەنتپەن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كەزدەسكەن قالامگەرلەردىڭ قاتارىنان بولعاندىقتان, ول كىسىنىڭ مەملەكەت تىرشىلىگىنىڭ تامىرىن تەكسەرىپ, اعزاسىنىڭ كىناراتسىزدىعىن باقىلاپ وتىرعان قىراعى باسشى ەكەنىنە كوزىم جەتتى. ەلباسىنىڭ ەلگە دەگەن ىقىلاسىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن ءار جولعى كەزدەسۋدەن انىق بايقايمىن. سوڭعى كەزدەسكەنىمىزدە رۋحاني جاڭعىرۋ, ۇلتتىق كودقا بايلانىستى اڭگىمە ءوربىدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر اتاۋلى ساياساتقا جۇمىس ىستەپ كەلسە, ەندىگى جەردە ءبارى كەرىسىنشە بولماق. رۋحانيات العا شىعىپ, حالىقتىڭ تانىمىنداعى, ءتۋابىتتى تەگى مەن قانىنداعى ىزگىلىك, ادامگەرشىلىك, وتانسۇيگىشتىك, پاتريوتتىق سەزىمىمەن بايلانىستى بارلىق قۇندىلىقتارىمىزعا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل ساياساتتاعى عانا ەمەس, تاعدىرىمىزداعى ۇلكەن بەتبۇرىس. ەڭ قىزىعى, رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەسى قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقاندا, مەن لوندوننان لاتىن قارپىمەن ورىس تىلىندە جازىلعان حات الدىم. ەجىكتەسەم دە, ەلەڭ ەتكىزەتىن حاتتى بىرنەشە رەت ءوزىم وقىپ شىقتىم. دەمەك, لاتىن ارپىنەن قورقۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەن. جاستار ءتىپتى تەز مەڭگەرەدى. ۇلتتىڭ كەلەشەگىنە كەرەك, قازاققا قاجەت دۇنيەنى دۇرلىكتىرمەي, ۋشىقتىرماي, كوپتىڭ كوڭىلىنەن ورىن تاباتىنداي كەزەڭدە ۇسىنىپ, پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇلتتىق ساياساتتى قولعا العانى قۇپتارلىق. ءتىلىمىز, رۋحىمىز, قايسارلىعىمىز ساقتالسا, قازاقتىڭ نامىسى بيىك بولاتىن بولسا, حالىق اشتىققا دا, سۋىققا دا, جالاڭاشتىققا دا توزە بىلەدى. تەك ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىمىزگە سەلكەۋ تۇسپەسىن. ەرتەڭگە دەگەن سەنىم بولسا, قازاق حالقى قولعا العان قانداي شارۋاعا دا قايىسپاي, قايمىقپاي كىرىسەتىنىنە كوزىم جەتەدى.
دۋلات يسابەكوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
