وركەنيەت تاريحىندا رۋحتى حالىق قانا جاسامپاز بولماق. بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا ەكونوميكالىق, يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن وركەندەۋ كەڭىستىگىندە ادامزات بالاسىنا رۋحاني جاڭعىرۋ مەن ءومىر ءسۇرۋ – باستى ۇستانىم, بەرىك قاعيدات بولۋى كەرەك. ۇلتتىق سانامىز, ۇلتتىق وي-پايىمىمىز ىسىمىزدەن وزىق بولىپ, يگىلىكتى دە تابىستى ەڭبەكتەرىمىزدەن بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋعا ءتيىس. ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قاينار كوزى – ءتىل, ءدىن, ءدىل, سالت-ءداستۇر, تاريح ەكەنى بارشاعا ايان. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ باستى مازمۇنى – ءبىلىم مەن بىلىكتىڭ, تاربيە مەن تاعىلىمنىڭ ۇشتاسقان تىرەگى. وسى رەتتە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى قازاق ەلىنىڭ جاھاندانۋ الەمىندە رۋحاني دامۋ جولىندا باستى باعدار بولاتىنى ءسوزسىز. قازىر ەڭ باستىسى, ۇلتتىق بىرتۇتاستىعىمىز مەن بىرەگەيلىگىمىزدى ساقتاۋدا وزەكتى جۇمىستار اتقارىلۋى قاجەت. بىرىنشىدەن, ۇلتتىق سانا-سەزىم كوكجيەگىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق ويلاۋدىڭ فيلوسوفيالىق مازمۇنىن ءبىلۋىمىز كەرەك. جاڭعىرۋ سيپاتىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ قوعامعا جات, ەسكىرگەنىن ىعىستىرىپ, ۇلت بولمىسىنا قاجەتتىسىن ناسيحاتتاعانىمىز دۇرىس بولادى. ەكىنشىدەن, ۇلتىمىزدىڭ بىلىمدىلىگى مەن بىلىكتىلىك مازمۇنى. اسا ءبىلىمدار ۇلت قانا ۇلت قۇندىلىعىن ساقتاپ, الەمدىك كەڭىستىكتە ۇلتتىق پاراساتىن كورسەتە الادى. سونىڭ بىرەگەيى – ۇلتتىق ءتىل قۇدىرەتى. ءتىل – ۇلتتىق تىرەگىمىز, رۋحاني كۇش-قۋاتىمىز, ۇلت ايبىنى, ۇلتجاندىلىق سەزىمىن شىڭدايتىن قۇرال ەكەنى بارشامىزعا بەلگىلى. بۇگىن قازاق ءتىلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تەك قازاق ۇلتى عانا ءبىلىپ, قازاق قانا ناسيحاتتاپ قويماۋ كەرەك. قازاق ەلىنىڭ رۋحانياتتىق قۋاتى قازاق ەلىندە تۇراتىن بارلىق ۇلتتاردىڭ قازاق تىلىندە سويلەپ, قىزمەت جاساپ, شەشەندىگىن تانىتاتىن باستى كورسەتكىش بولعانى ابزال.
ۋاقىت اعىمى وزگەرسە دە, ادام بولمىسىنىڭ ادامگەرشىلىك تابيعاتى وزگەرمەۋگە ءتيىس. قاي ۋاقىتتا بولسا دا ادام جانى يماندىلىق پەن ىزگىلىك ءۇشىن, ادالدىق پەن ادىلدىك ءۇشىن, بىلىمدىلىك پەن رۋحتىڭ بيىكتىگى ءۇشىن عۇمىر كەشۋ كەرەك. بۇل – قازاق ەلى ءۇشىن باستى ۇستانىم. بۇگىنگى تاڭدا قازاق ەلى ۇرپاعىنىڭ تاربيەسى – وتباسى مەن قوعام تاربيەسى دەپ ءبىلۋىمىز قاجەت. اتا-بابا مۇراسى مەن ۇلتىمىزدىڭ ۇلىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن بەس قۇندىلىقتى, تاعىلىمدى تاربيە بەرۋ ءۇشىن ءتورت تاعاندى, رۋحىن بيىك ۇستاۋ ءۇش قۋاتتىلىقتى ءبىلۋىمىز كەرەك.
بەس قۇندىلىق – بىرىنشىدەن, كورىكتى ويدان كوركەم ءسوز تۋدىراتىن انا تىلدە سويلەۋ, ءتىل تازالىعى مەن ءتىل مادەنيەتىن ساقتاۋ. ەكىنشىدەن, يماندىلىق يشاراسىنىڭ ۇيىتقىسى – ۇلتتىق ءدىننىڭ دۇرىس ناسيحاتى. ۇشىنشىدەن, ۇمىتىلىپ قالعان سالت-ءداستۇرىمىزدى دۇرىس جاڭعىرتۋ, ۇلتتىق اس-سۋ, زەرگەرلىك ونەر, قۇسبەگىلىك, اتبەگىلىك, ۇلتتىق-تۇرمىستىق ءداستۇرىمىزدى ۇيرەتۋ, ناسيحاتتاۋ. تورتىنشىدەن, ءدىل, ياعني ۇلتتىق بولمىس تابيعاتى ساقتالۋ قاجەت. بەسىنشىدەن, قازاق ەلىنىڭ اتا-بابا تاريحىنىڭ دۇرىستىعى مەن بۇرىستىعىن انىقتاپ, ايتىلماعان, جازىلماعان تاريحتىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن ۇرپاققا وقىتۋ جانە ءبىلۋ.
تاعىلىمدى تاربيەنىڭ ءتورت تاعانى: 1) اتا-اناعا قۇرمەت جاساۋ ارقىلى – ۇلكەندى سىيلاۋ, وتباسىن ساقتاۋ. 2) جاقسىنىڭ ءسوزىن تىڭداۋ, سۇلۋلىقتى سەزىنۋ, ونەردى ءسۇيۋ, كوركەم ادەبيەتتى وقۋ. 3) ادال ەڭبەك ەتۋ, ءبىلىم مەن عىلىمعا قۇشتارلىق, جاڭالىق جارشىسى بولا ءبىلۋ. 4) ءبىلدىم دەمەي, بىلگىم كەلەدى دەۋمەن ءومىر ءسۇرىپ, ءار ۋاقىتتا دۇنيە تىلسىمى مەن قۇپياسىن بىلۋگە قۇشتار بولۋ.
ۇلتتىق رۋحتىڭ ءۇش قۋات كوزى: 1) ۇلتتىق ار-نامىس ءار ۋاقىتتا وياۋ, جالىندى جىگەرىڭ شوق بولىپ تۇرسىن! 2) ۇلت جوقتاۋشىسى بول, ۇلتتىق تەكتىلىكتى ساقتا! 3) وركەنيەتتىلىكتەن قالماي, قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق بولمىسىنا قوسار ەڭبەگىڭ زور, قاعيداتىڭ انىق, بىلىمدىلىگىڭ بيىك بولسىن!
ال ەندەشە, ۇلتتىق دۇنيەتانىمىمىزدان اداسپاي, وزىمىزدەن باستاپ, وزگەلەرگە ۇلگى بولار يگىلىكتى ءىستىڭ باسىندا بولايىق, بيىك بولايىق! ۇلتتىق قۇندىلىقتار جانە جالپىادامزاتتىق گۋمانيزم تۇعىرىندا قازاق ەلىنىڭ جاس ۇرپاعىن تەك ۇلتتىق ءبىلىم مەن الەمدىك مادەنيەت تۇتاستىعىندا ءبىلىم بەرىپ, تاعىلىمدى تاربيەلەي الساق قانا ۇلت تاۋەلسىزدىگى ماڭگى بولماق!
ايمان زەينۋلينا,
س.تورايعىروۆ اتىنداعى پمۋ-ءدىڭ قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
