مۇنايشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى كوش ىلگەرى

«وزەنمۇنايگازداعى» وقيعالاردىڭ سالدارىنان قا­زاق­ستان قازىناسى ونداعان ميلليارد تەڭگەدەن قاعىلدى. ەرەۋىل كەزىندە 1 ميلليون تونناعا جۋىق مۇناي يگەرۋسىز قالدى. بۇل كورسەتكىش 2011 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى», – دەدى «سامۇرىق-قازىنا» اق باس­قار­ماسىنىڭ توراعاسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ جانىنان قۇرىلعان «ساراپشى» كلۋبىنىڭ ال­عاشقى وتىرىسىندا. ەستەرىڭىزدە بولار, بيىل ماڭعىستاۋ وبلىسىندا مۇ­ناي­شىلاردىڭ نارازىلىق اك­تسياسى ۇيىمداستىرىلىپ, «قاراجانباسمۇناي» مەن «وزەن­مۇنايگاز» قىزمەتكەر­لە­رى اشتىق جاريالادى. ەڭ­بەك كودەكسىنىڭ باپتارىن سا­نا­لى تۇردە بۇزعان جۇمىس­شى­لار كومپانيا باسشى­لى­عىمەن كەلىسسوز جۇرگىزبەستەن ەرەۋىلگە شىقتى. ۇجىمدىق شارت نەگىزىندە شەشىلۋگە ءتيىستى ماسەلەنى ۋشىقتىرىپ, ەشقانداي نەگىزسىز جۇمىس بەرۋشىدەن ايلىق جالاقىنى ءوسىرۋدى تالاپ ەتتى جانە «كومپانيا باسشىلارى ەڭبەك جاع­دايىنىڭ اۋىرلىعىنا باي­لانىستى مۇنايشىلارعا تيەسىلى سالالىق 1,8 كوەف­في­تسيەنت­تى تولەمەي وتىر» دەگەن اقپارات تاراتىپ, كومپانياعا جالا جاپتى. تەكسەرىس بارى­سىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەن باس پروكۋراتۋرا وكىلدەرى مەن جاڭاوزەن قا­لا­لىق سوتىنان قۇرالعان ۇكى­مەت­تىك كوميسسيا مۇشەلەرى مۇنايشىلاردىڭ ەرەۋىلى زاڭ­سىز, تالابى ورىنسىز دەگەن شەشىم شىعاردى. ت.ق ۇلى­باەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, وسى­نىڭ سالدارىنان ەل بيۋدجەتىنە وراسان زور نۇقسان كەلدى. ويتكەنى, ءدال سول كەزدە مۇ­ناي­شىلار جۇمىسقا شىقپاي, جامباستاپ جاتىپ الدى. كەيىن ولاردىڭ بارلىعى جۇ­مىس­تان شىعارىلدى. مۇن­داي شەشىمگە كوڭىلدەرى تول­ما­عان جۇمىسكەرلەر كومپانيا باسشىلارىنا وزدەرىن جۇ­مىسقا قايتا قابىلداۋ جانە مورالدىق شىعىندى وتەپ بەرۋ تۋرالى تالاپ قوي­ىپ, سوتقا شاعىمداندى. ءنا­تي­جەسىندە, اقتاۋ قالاسىنىڭ №2 سوتى قىزمەتكەردىڭ جۇ­مىس ورنىندا 3 ساعاتتان ار­تىق سەبەپسىز بولماۋىنا باي­لانىستى جۇمىس بەرۋشى ەڭ­بەك شارتىن بۇزۋعا قۇقىلى ەكەنىن العا تارتىپ, ولاردىڭ تالابىن قاناعاتتاندىرماي تاستادى. دەسەك تە, كومپانيا باسشىلارى جۇمىستان شىعا­رىل­عان ادامدارعا ءتۇسىنىس­تىك­پەن قاراپ, ولارعا باسقا جەرلەردەن جۇمىس ۇسىندى. بىراق مۇنايشىلار تاعى دا «قى­ڭى­رايىپ» قالدى. بۇل تۋرالى «سامۇرىق-قازىنا» اق باس­قارما توراعاسى تيمۋر قۇ­لى­باەۆ بىلاي دەدى: «قارا­جان­باسمۇناي» جانە «وزەن­مۇ­نايگازدان» جۇمىستان شى­عارىلعان 2 مىڭ مۇنايشىعا باسقا جەردەن بوس ورىندار ۇسىنىلدى. الايدا, مۇ­ناي­شىلار جاڭا قىزمەت ورنى­نىڭ جالاقىسىمەن كەلىسپەدى. بۇعان دەيىن ولار 250-300 مىڭ تەڭگە السا, جاڭا جۇ­مىس­تا 160 مىڭ تەڭگە كولە­مىندە ەڭبەكاقى بەلگىلەنگەن. ەندى, ولار بۇرىنعى جال­اقى­نى تالاپ ەتۋدە». باسقارما توراعاسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, ەل ازا­ماتتارى وزدەرىنىڭ قۇقىق­تا­رىن باس كوتەرۋ ارقىلى ەمەس, كاسىپوداقتاردىڭ كومەگىمەن قورعاۋى كەرەك. ويتكەنى, ەرەۋىلگە شىعۋ, اشتىق جاريالاۋ ابىرويلى ءىس ەمەس. «مەنىڭشە, ءبىزدىڭ ۇجىم­دا ۇلكەن قاتەلىك كەتتى. بۇ­رىن كومسومول جەتەكشىلەرى ۇجىمداعى ءاربىر قىز­مەت­كەر­گە جەكە-جەكە كوڭىل اۋدارا­تىن. مۇمكىندىگىنشە ماسەلە­لە­رىن شەشىپ بەرەتىن. ءبىز وسى­عان نازار اۋدارمادىق. ءبۇ­گىنگى تاڭدا ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا ارەكەتتەنىپ جا­تىر­مىز. بۇدان بىلاي ءاربىر جەتەكشى قىزمەتكەرىنىڭ تۋعان كۇنىنەن باستاپ, نارەستەلى بولعانىنا دەيىن ءبىلىپ, الەۋ­مەتتىك كومەك كورسەتىپ وتى­راتىن بولادى. بۇل كۇندەرى «وزەنمۇنايگازدا» ارنايى قۇرىلعان توپ جۇمىس جاساپ جاتىر. ولاردىڭ الدىندا ءوندىرىستىڭ ونىمدىلىگىن قا­لىپقا كەلتىرۋ جانە ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. قازىردىڭ وزىندە ءبىز مۇناي ءوندىرۋدىڭ ءتيىستى مەجەسىنە جەتىپ وتىرمىز», – دەدى ت.ق ۇلىباەۆ. سوڭعى 3 جىلدا جەرگىلىكتى جەردەگى جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق جالاقىسى 6 رەت ءوس­كەن. بۇل مۇنايشىلاردىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايى باسقا­لار­مەن سالىستىرعاندا كوش ىلگەرى دەگەن ءسوز. وسى تۋ­را­سىندا «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق باس ديرەك­تو­رىنىڭ كورپوراتيۆتىك دامۋ جانە اكتيۆتەردى باسقارۋ ءجو­نىندەگى ورىنباسارى اسقار اۋباكىروۆ: «وزەنمۇنايگاز» جۇمىسشىلارىنىڭ جالاقى­سى قازاقستان بويىنشا ەڭ جوعارى بولىپ تابىلادى. قازىر ءبىزدىڭ جۇمىسشىلار ايىنا ورتا ەسەپپەن 250-350 مىڭ تەڭگە الادى. ولار اۋى­سىممەن ەڭبەك ەتەدى. مە­نىڭ­شە, مۇنايشىلاردىڭ ايلىعى تومەن دەۋ نەگىزسىز», – دەدى. ونىڭ سوزىنشە, ايلىق جال­اقىدان بولەك ءاربىر جۇ­مىس­كەر جىل سايىن الەۋمەت­تىك كومەك رەتىندە 1 ملن. 200 مىڭ تەڭگە الادى. ونىڭ ءىشىن­دە كومپانيا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە مەديتسينالىق كومەك تەگىن كورسەتىلەدى. مۇنداي كومەك ەدەن جۋشىعا دا, ءبولىم باستىعىنا دا بىردەي بەرىلەدى. بەلگىلىسى كومپانيا مۇ­ناي­شىلاردىڭ الەۋمەتتىك الەۋە­تىن ارتتىرىپ, ولارعا قولدان كەلگەنشە مورالدىق, ماتەريالدىق كومەك كور­سە­تۋگە تىرىسىپ باعۋدا. سەبەبى, كومپانيا ءوز ۇجىمىندا بەرەكە-بىرلىك پەن ىنتىماق بولعانىن قالايدى. الايدا, مۇنى تۇسىنەتىندەر دە, ءتۇسىن­بەيتىندەر دە بار. قالاي بولعاندا دا ماڭ­عىستاۋ وبلىسىندا بيىل بول­عان تولقۋلار كەلەر كۇندەرگە ساباق بولۋى ءتيىس. ءوزىمىز ءۇشىن جانە ەلىمىزدەگى بەيبىت ءومىر ءۇشىن. «ەگەمەن-اقپارات».