بۇگىندە وركەنيەت ادام تاڭعالارلىق قارقىنمەن دامىپ, زامان كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتىر. مۇنداي تۇستا بويداعى بارىڭدى جوعالتىپ الماۋدىڭ ءوزى از سىن ەمەس. ءدۇبىر-دۇرمەگى كوپ داۋىردە قاي قوعام ءۇشىن دە وزگەرىس قاجەت. «جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ» دەدى ەلباسى. تۇسىنە بىلگەن ادامعا مۇنىڭ استارىندا «سالت-ساناڭنىڭ توزىعىن تاستاپ, وزىعىن دامىت» دەگەن تۇسپال جاتىر.
پرەزيدەنت دىتتەگەن مەجە – ۇلتتىق قۇندىلىقتاردان باستاۋ العان, زامانعا لايىق مەريتوكراتيالىق قوعام قۇرۋ. بۇل دەگەنىمىز, ءار ادام ەڭبەگىنە لايىق قۇرمەت كورىپ, سوعان ساي تابىسىن تاباتىن, قازاقى ۇعىممەن ايتساق, «بارماق باستى, كوز قىستىمەن» «كوتەرىلۋدى» كوزدەيتىن تايىز ويلى پىسىقايلاردى شەتكە ىسىراتىن, ياعني باسەكەگە جول اشاتىن تازا, اشىق ورتانى قالىپتاستىرۋ دەگەن ءسوز. مۇنداي ۇعىم قازاق ءۇشىن جات ەمەس. تاريحقا كوز سالساق, وعان مىسالدى كوپتەپ كەزدەستىرەمىز. «قايىرى جوق كەي بايدان, ارام ولگەن مال ارتىق», «ساقالىن ساتقان كارىدەن, ەڭبەگىن ساتقان بالا ارتىق» دەگەن شەشەندىك سوزدەر دالا سالتىندا ادىلدىك, اشىقتىق قاعيداسىنىڭ ۇنەمى ۇستەمدىك قۇرعانىن كورسەتەدى. دانىشپان اباي دا ءوزىنىڭ وتىز ءۇشىنشى قارا سوزىندە «الداۋ قوسپاي ادال ەڭبەگىن ساتقان قولونەرلى قازاقتىڭ اۋليەسى سول» دەپ ادالدان ءناسىپ تابۋدى ونەگە وتەدى. دەمەك, ەڭبەك ءادىل باعالاناتىن قوعام قۇرۋ تالپىنىسى حالقىمىزدىڭ قانىندا ەجەلدەن بار. سونى عاسىردىڭ تىنىسىنا ساي تۇلەتۋ پارىز.
سونىمەن, مەريتوكراتيالىق قوعامنىڭ باستى پرينتسيپتەرى نە دەسەك, ول – ءبىلىمدى, جاڭاشىلدىققا بەيىم, ءاردايىم اشىق بولۋ جانە جەكە سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى مەن جەتىستىكتەرىن مويىنداۋ, ونى قابىلەتتەرى مەن كاسىبي دايارلىعىنا سايكەس ىلگەرىلەتۋ. بۇل يگى قاسيەت ادامدى ارقاشان العا سۇيرەپ, ابىرويعا كەنەلتپەك. جانە وسىنىڭ ءبارىنىڭ ىرگەتاسىندا ادالدىق ۇعىمى جاتۋى ءتيىس. ونسىز تولىققاندى تۇلعاعا اينالۋ, قوعامنىڭ سەنىمىنە يە بولۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن دە قازىرگى اۋاداي قاجەت دۇنيە دە وسى سەنىم بولسا كەرەك-ءتى.
جاسىراتىنى جوق, قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ارتىلار جاۋاپكەرشىلىك جۇگى كوپ. قوعام تاراپىنان دا ولارعا قويىلار تالاپ, ايتىلار سىن دا از ەمەس. وسى رەتتە, كوپتەن كوكەيدە جۇرگەن ءبىراز جايتتىڭ باسىن اشىپ, وي بولىسكەندى ءجون ساناپ وتىرمىن.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەر – مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋشى تۇلعا. سول سەبەپتى دە ولارعا قۇرمەتپەن قاراۋعا ءتيىستىمىز. الايدا, قازىرگى تاڭدا ءبىز بار جاۋاپكەرشىلىكتى بىرەۋگە ارتىپ, كەمشىلىك بولسا ونى تۇزەۋگە ەمەس, قايتا وعان وزگەلەردى كىنالاۋعا بەيىم ماسىلدىق مىنەزدەن ارىلماي وتىرمىز.
ءيا, ءتۇرلى لاۋازىمداعى شەنەۋنىكتەرىمىز پاراقورلىقپەن ۇستالىپ, قوعام مۇلكىن تالان-تاراجعا سالىپ, مانسابىن اسىرا پايدالانىپ, كەلەڭسىز قىلىقتارعا ۇرىنىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. الايدا, زەر سالىپ قاراساق, سول جەمقور كوكتەن تۇسكەن جوق, ول دا ءوزىمىزدىڭ ورتامىزدان «قالىپتاسىپ شىققان ء«ونىم». وعان پارا بەرۋشى دە قوعامىمىزدىڭ ءبىر مۇشەسى. ەگەر «پارا بەرۋشى» بولماسا, «پارا الۋشى» دەگەن ۇعىم تۋىنداماس ەدى. دەمەك, قوعامنىڭ تازا, اشىق بولۋىنا بارلىق تۇلعا بىردەي جاۋاپتى. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ «تامىرى» سانانىڭ لاستانۋىمەن بايلانىستى دەپ بىلەمىن. سوندىقتان, بۇقارالىق سيپات العان مەرەزدەن ارىلۋ ءۇشىن قوعامعا رۋحاني جاڭعىرۋ اۋاداي قاجەت. ەلباسى ماقالاسىنىڭ وزەكتىلىگى دە وسىندا.
كەڭەستىك داۋىردە «سانانى تۇرمىس بيلەيدى» دەگەن ۇعىم اينىماس اكسيوما رەتىندە ءتۇسىندىرىلدى. قازىرگى تاڭدا بۇل قاعيدانى تەمىرقازىق ساناۋعا بولماس. سەبەبى, تۇرمىستى وزگەرتۋ ءۇشىن دە سانا كەرەك. بىزگە قاجەتى ەلباسى ايتقان «تاريحي تاجىريبە مەن ۇلتتىق داستۇرلەرگە شەكەدەن قارامايتىن, زامانا سىنىنان سۇرىنبەي وتكەن وزىق داستۇرلەردى تابىستى جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنا اينالدىرا بىلەتىن ۇلتتىق سانا». بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە تەك قانا بىلىممەن شەكتەلمەي, تاريحي, ۇلتتىق, ازاماتتىق ساناسىن كەمەلدەندىرۋ تالابىن قويماق. ەندەشە, ءححى عاسىرعا ساي قىزمەتكەر بولۋدى كوكسەگەن ءار ادام وسى قاسيەتتەردى يگەرۋى ءتيىس. مۇنداي باسەكەگە قابىلەتتى تۇلعانىڭ قوعامدا ءجۇزى جارقىن, قىزمەتتە جولى اشىق, ابىرويى دا, تابىسى دا جوعارى بولارى انىق.
ەلباسى ءوزىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىندا قانىمىزعا سىڭگەن كوپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتپەيىنشە, ءبىزدىڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مۇمكىن ەمەستىگىن دە باسا ايتتى. بۇل پراگماتيزم دەگەندى مەڭزەيدى. پرەزيدەنت سوزىمەن ايتساق, «پراگماتيزم – ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق جانە جەكە بايلىعىڭدى ناقتى ءبىلۋ, ونى ۇنەمدى پايدالانىپ, سوعان سايكەس بولاشاعىڭدى جوسپارلاي الۋ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ دەگەن ءسوز. قازىرگى قوعامدا شىنايى مادەنيەتتىڭ بەلگىسى – ورىنسىز ءسان-سالتانات ەمەس. كەرىسىنشە, ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ كورگەندىلىكتى كورسەتەدى». مۇنى ءار ادام, ءار وتباسىنا ارناپ ايتىلعان قۇندى كەڭەس دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون.
«اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەگەن عوي, كەلەلى ماسەلەنى ايتا وتىرىپ, كەمشىلىكتى دە جاسىرىپ قالۋ جاراماس. قازىر قوعامعا ساۋالداما جۇرگىزىپ, ء«بىزدى كەرى تارتىپ تۇرعان نە؟» دەپ سۇراساڭ, ون ادامنىڭ توعىزى «جەمقورلىق» دەپ جاۋاپ بەرسە, تاڭعالماس ەدىم. وكىنىشكە قاراي, بىزدە وسى كەسەلدى «كىنالاۋ» بار دا, وعان قارسى ءىس-قيمىل جاعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتادى. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدا باستاماشى بولىپ جۇرگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. جازا باسقاندى جازالاۋ وڭاي, بىراق, قوعام مىندەتى ولاردى قاتاڭ جازالاۋ ەمەس, ىندەتتىڭ الدىن الۋ, سىبايلاس جەمقورلىقتى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ. بۇل ماقساتتا اگەنتتىك وقۋ مەكەمەلەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, «ادال ۇرپاق» پاتريوتتىق كلۋبتاردىڭ جۇمىسى قولعا الىنۋىمەن قاتار, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا «ادال بول» پاتريوتتىق ءىس-شارا وتكىزىلدى. وسىلايشا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بۇگىنگى قوعام, ەرتەڭگى كەلەشەك ءۇشىن قانشالىقتى زيان ەكەندىگى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرىلۋدە. مۇنداي جۇيەلى شارالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن تەك ءبىلىم وردالارىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتار اراسىندا دا ۇدايى وتكىزىلۋدە.
جالپى, ەل بويىنشا ىرگەلى كاسىپورىندارعا بارىپ, ەڭبەك ۇجىمدارىمەن جۇزدەسىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى تۇراقتى, تياناقتى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. وسى تۇرعىدا ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا قۇرىلعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى موبيلدىك توپتاردىڭ بەلسەندىلىگىن ايتا كەتكەن ءجون. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان «ەسىكتەن ەسىككە» اتتى ءىس-شاراسىنىڭ دا اتقارار ءرولى زور. اگەنتتىك پەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اراسىنداعى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جول كارتاسى شەڭبەرىندە كاسىپكەرلىك سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن انىقتاۋ بويىنشا سىرتقى تالداۋ جۇرگىزۋ باستاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا كاسىپوداقتارمەن بىرلەسكەن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى بويىنشا, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ تاقىرىپتارىنا نەگىزدەلگەن بىرلەسكەن ءىس-شارالارعا اسا كوڭىل بولۋدەمىز. اتالعان جۇمىستا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەر, ءدىن وكىلدەرى دە بەلسەندىلىك تانىتۋدا. سونىمەن بىرگە, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, «نۇر وتان» پارتياسى مەن باسقا دا ساياسي پارتيالاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ جۇمىسىنا قوسار ۇلەسى زور. وسىلايشا قوعامنىڭ ساناسىن تازالاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارا ءوز ناتيجەسىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. ويتكەنى, سانا تازالىعى – قوعامعا سەرپىن بەرەتىن بىردەن ءبىر قۋات. كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ساناسى زياندى ادەتتەرمەن ۋلانباعان جاس بۋىن – ۇلى دالا ەلىنىڭ ەرتەڭىن وركەندى ەتەدى دەپ ءۇمىت كۇتەمىز.
قورىتا ايتساق, سانا تۇزەلمەي, كەمشىلىك كۇزەلمەيدى. ول ءۇشىن كەسەلمەن كۇرەسۋدى ءار ادام وزىنەن باستاعانى ءلازىم. «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەندى اباي بىزگە تامسانسىن دەپ ەمەس, ءتالىم السىن دەپ ايتقان بولار! «حالىق» پەن «بيلىك» قازاقستان اتتى الىپ كەمەنىڭ جولاۋشىلارى! ەندەشە, كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر, ءبىزدىڭ وي-ارمان, ماقسات-مۇددەمىز دە ءبىر ارنادا توعىسۋى ءتيىس. ول مۇرات – باسەكەدە ءباسى بيىك, ۇلتتىق ساناسى كەمەل, ءال-اۋقاتى مىعىم, ءوندىرىسى قۋاتتى الەمدەگى دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ. بۇل مەجەگە جەتۋ ءۇشىن بارىمىزگە قولدان كەلگەنشە ۇلەس قوسۋ پارىز.
ەندەشە, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى – قوعامدى كىبىرتىكتەتىپ تۇرعان كەمشىلىكتى كوزگە شۇقىپ كورسەتكەن, دەرتىمىزدىڭ دياگنوزىن ءدال قويىپ, ودان ساۋىعۋدىڭ جولىن سىلتەگەن قۇندى قۇجات.
بەرىك بەكجانوۆ,
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى
