ءيا, بيىل كۇي اناسى دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولىپ وتىر. سوعان وراي رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن وسىناۋ ايتۋلى داتانى كەڭىنەن اتاپ ءوتۋ ءجونىندە كەشەندى ءىس-شارالار شوعىرى بەلگىلەنگەنى ءمالىم. بۇل شارالار كۇيشى-كومپوزيتوردىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى – قامىس-ساماردان باستاۋ الۋى دا زاڭدى قۇبىلىس دەۋگە بولادى.
ويتكەنى, مۇندا بۇعان دەيىن دينانىڭ 130, 135, 140 جانە 145 جىلدىعى تۇراقتى تۇردە اتالىپ ءوتىپ, ول كۇي ونەرىندەگى جاڭا ەسىمدەردى انىقتادى. 1991 جىلى 22 اقپاندا جاڭاقالا اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا د.نۇرپەيىسوۆانىڭ تۋعانىنا 130 جىل تولۋىنا وراي ونىڭ مۇراجايى اشىلدى. بۇل ورىن 2008 جىلى باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ فيليالى بولىپ قايتا قۇرىلدى.
ورال ءوڭىرى تۇرعىندارى اراسىندا «جاڭاقالاعا بارىپ كۇيشىمىن دەمە» دەگەن تىركەس قالىپتاسقان. ارينە, بۇل تەكتەن-تەك ايتىلماعان ءسوز. ويتكەنى, وسى اۋماقتاعى نارىن قۇمىنىڭ ەتەگىندە قۇرمانعازى مەن دينا, كۇي ونەرىندەگى قايتالانباس تۇلعالار مامەن مەن وقاپ جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مايتالمان كۇيشى, وزىنەن كەيىنگى داۋلەسكەر دومبىراشىلاردىڭ بىرنەشە بۋىنىن تاربيەلەپ شىعارعان ۇلاعاتتى ۇستاز قالي جانتىلەۋوۆ دۇنيەگە كەلگەن.
رەسپۋبليكا كولەمىندە باستاۋ العان دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ 150 جىلدىعى اياسىندا قامىس-سامار ەلىندە وسى كۇي الىپتارىنىڭ بارىنە كەۋدە-مۇسىندەر ورناتىلىپ, سالتاناتتى تۇردە اشىلۋ ءراسىمى وتكىزىلدى. ورالدىق ءمۇسىنشى رافاەل شامسۋتدينوۆتىڭ شىعارماشىلىق ەركىن ويعا ەرىك بەرگەنى بايقالادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىنا ورايلاس شەشىمىن تاپقان كۇي ونەرى ساڭلاقتارى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, ءبىرىن-ءبىرى بايىتىپ, ءوزارا ۇيلەسىم تاۋىپ تۇر. كەشەننىڭ ەكى جاق قاپتالىندا قۇرمانعازى مەن قاليدىڭ, ءمامەن مەن وقاپتىڭ مۇسىندەرى ورىن تەپسە, قاق ورتاسىندا جاۋلىعىن شىمقاي وراعان دينا اجەمىزدىڭ تۇعىرى ءور دە اسقاق كورىنەدى. وسى ءبىر كوڭىل تولقىتار ساتتە ءوز تىلەگىن كۇي قايراتكەرىنىڭ جيەن قىزى ۇلمەكەن شەشەمىز بىلايشا جەتكىزدى.
– بيىل سەكسەننىڭ جەتەۋىنە شىعىپ وتىرمىن. كارى قويدىڭ جاسىنداي جاسىم قالعاندا تۋعان جەرىندە اجەمە ورناتىلعان ءمۇسىندى كوردىم. شۇكىر, بۇل كۇنگە دە امان-ەسەن جەتتىم. وسى ءىستىڭ اياعىنا دەيىن جەتۋىنە مۇرىندىق بولعان, ەلگە اكىم بولىپ كەلگەنىنە از ۋاقىت وتسە دە, كوپ ءىستى قولعا الا بىلگەن لاۆر بالاما ايتار انالىق العىسىم شەكسىز.
ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, جۋىردا جاڭاقالا اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق دومبىراشىلار بايقاۋى وتكەن. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, كۇيشى-ونەرتانۋشى ايتجان توقتاعان تومەندەگىدەي ءتۇيىن جاسادى.
– ءبىز ەڭ الدىمەن بايقاۋدا دينا اجەمىزدىڭ كۇي ورىنداۋ مانەرى مەن ۇلگىسىن بۇزباي تارتاتىن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءجۇلدەگەرلەر قاتارىنان ورىن الۋىنا كوڭىل بولدىك. ويلاعان ويىمىز بەن ماقساتىمىزعا جەتكەن سياقتىمىز. دينانىڭ ورىنداۋشىلىق ءداستۇرى XXI عاسىرعا بۇرىنعى قالپىن بۇزباي جەتكەنىنە شۇكىرشىلىك ەتە الامىز. ەكىنشىدەن ايتايىن دەگەنىم, رەسپۋبليكالىق دومبىراشىلار بايقاۋىندا دينانىڭ ءتول تۋىندىلارى ءارى ونىڭ كۇي تارتۋ مەن ورىنداۋ ەرەكشەلىگى ءوز الدىنا دەربەس ءبىر مەكتەپ بولىپ قالىپتاسا الاتىنى دا انىق بايقالدى. بۇعان دەيىن ءبىز, ونەر زەرتتەۋشىلەرى دينا نۇرپەيىسوۆانى قۇرمانعازىنىڭ شاكىرتى رەتىندە عانا تانىپ كەلگەن بولساق, الداعى ۋاقىتتا بۇل ولشەم وعان تارلىق ەتەتىنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. ياعني, ەندىگى جەردە دينا قازاق كۇي ونەرىنىڭ تاريحىندا تەك قۇرمانعازىنىڭ شاكىرتى بولىپ قالا المايدى. ول ءوز الدىنا مارتەبەلى مەكتەپ, دەربەس, قايتالانباس قۇبىلىس رەتىندە قاراستىرىلماق. ءبىز بۇعان تولىق نەگىز بار دەپ ەسەپتەيمىز. بۇگىنگى رەسپۋبليكالىق دومبىراشىلار بايقاۋى دا وسى ويىمىزدى شەگەلەي تۇسەدى. ءتىپتى مۇنداي مەكتەپ قازىردىڭ وزىندە قالىپتاسىپ ءۇلگەرگەنى انىق.
سونىمەن بىرگە وڭىردە 150 جىلدىق اياسىندا «كۇيشى دينا: تارتۋ-سالەمدەمە» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكىزىلدى. بۇل ەڭبەكتىڭ اۆتورلارى ايتجان جانە ايتولقىن توقتاعان. ولاردىڭ تارتۋ-سالەمدەمە دەپ وتىرعانى دينانىڭ وسى اتتاس كۇيى ەكەن. ونىڭ نوتاسى ۇزاق جىلدار بويى ارحيۆتە شاڭ باسىپ جاتىپ قالىپتى. بۇل بەيمالىم كۇيدى بۇعان دەيىن ەشكىم بىلمەگەن دە, تارتپاعان دا. ايتەۋىر ءساتى ءتۇسىپ اجەمىزدىڭ بۇل تۋىندىسى وتكەن جىلى شىققان «قازاقتىڭ 1000 كۇيى» جوباسىنا ەنگىزىلگەن ەكەن. «كۇيشى دينا» كىتابىنا دينانىڭ وتىز توعىز كۇيىنىڭ نوتاسى ديسكالىق نۇسقاسىمەن قوسا كىرگىزىلگەن. ەڭبەك اۆتورلارى كىتاپتىڭ بىرنەشە داناسىن جاڭاقالاداعى دينا نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى ونەر مۋزەيىنە تارتۋ ەتتى.
بۇگىنگى كۇنى كۇيشى-كومپوزيتور ءومىرىنىڭ كەيبىر كوپشىلىككە بەيمالىم بەتتەرىن دە قوسا ايتا كەتكەندى ءجون كورەمىز. قۇدايعا ءشۇكىر, كۇيشى اجەمىزدىڭ قۇرساعىنان وربىگەن ۇرپاقتار بارشىلىق. دينانىڭ بەل نەمەرەسى, ياعني ونىڭ جۇرىنباي دەگەن بالاسىنىڭ قىزى بالجان اپامىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ول كىسى سەگىز ۇلدىڭ, بەس قىزدىڭ اناسى اتانىپتى. وسىدان ارتىق ناعىز التىن قۇرساق, بالبارماق انانى تابا الار ما ەكەنبىز؟! دينا بويجەتكەننەن كەيىن نۇرپەيىس ەسىمدى جىگىتكە تۇرمىسقا شىعادى. كەيىن ول ءدام-تۇزى تاۋسىلىپ, قايتىس بولعان سوڭ امەڭگەرلىك جولمەن ونىڭ ءىنىسى نۇرالىنىڭ جارى بولادى. ءسويتىپ, اعايىندى-ءىنىلى ازاماتتاردان ون ءۇش قۇرساق كوتەرەدى.
– نۇرپەيىسوۆا دەگەندە, بۇل جەردەگى نۇرپەيىس دينانىڭ اكەسىنىڭ اتى ەمەس, جوعارىدا ايتىلعانداي, العاشقى كۇيەۋىنىڭ ەسىمى ەكەن. قازاقتىڭ كەلىنى سالت-ءداستۇر بويىنشا قايىن اتاسىنىڭ ەسىمىن اتاي المايدى ەمەس پە؟ دينا دا بۇل ءداستۇردى اتتاپ وتە الماعان. اتتاپ وتە الماعانى ءوز الدىنا, بۇعان وتە مۇقيات, ساق قاراعان. وسىلايشا كۇيەۋىنىڭ اتى ونىڭ فاميلياسى بولىپ كەتىپتى. ال اجەمىزدىڭ اكەسىنىڭ اتى كەنجە ەدى, – دەپ اياقتادى ءوز اڭگىمەسىن دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ بەل نەمەرەسى بالجان اپاي.
ءيا, ءسويتىپ, XXI عاسىر كۇي اناسىنا تاعزىم ەتتى. دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ ءورشىل دە سىرشىل, اسقاق تا ايبىندى, سىرلى دا سازدى كۇيلەرىنىڭ عۇمىرى حالقىمىزبەن بىرگە جاساي بەرەتىنىنە ەش كۇمان جوق.
تەمىر قۇسايىن,
باتىس قازاقستان وبلىسى,
جاڭاقالا اۋدانى.
سۋرەتتە: دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ 150 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ ساتىنەن كورىنىس.
سۋرەتتى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ.
