كورمەس تۇيەنى دە كورمەس

بيىلعى كوكتەمگى سۋ تاسقى­نى­نان زارداپ شەككەن باتىس­قا­زاق­ستاندىقتاردىڭ الدى جاڭا ءۇي­لەرگە قونىستانا باستادى. بىراق, اتام قازاق «كورمەس تۇيەنى دە كورمەس» دەمەيتىن بە ەدى. وب­لىستاعى وڭ ىستەردى كورگىسى كەلمەيتىن, ونى جوققا شىعارىپ, ءوز­دەرىنە ارزان ساياسي بەدەل جي­نا­عىسى كەلەتىندەر دە تابىلىپ جا­تىر. سۋ تاسقىنىنان توعىز مىڭ ادام زارداپ شەكتى. وسىنشاما كوپ ادامنىڭ ىشىنەن ارنايى كوميسسيا شەشىمىمەن كەلىسپەي, «ماعان جاڭا ءۇي كەرەك نەمەسە شىعىنىمدى دۇرىس ەسەپتەمەدى» دەپ ورال قالالىق سوتىنا شا­عىم­دانعاندار جوق ەمەس. ولار – ەۆاكۋاتسيالانعان 9 مىڭعا جۋىق حالىقتىڭ ىشىندەگى التى-اق ادام. 12 ساۋىردە سۋ تاسىسا, ودان بۇ­رىن, 6-سى كۇنى وبلىسىمىزدا ءتو­تەنشە جاعداي جاريالانىپ, ال­دىن الا جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا مىڭداعان ادام ءتىلسىز جاۋدان امان قالدى. وسىنى كەيبىرەۋلەر بىلمەيدى ەمەس, بىلەدى. بىراق ... بيىلعى كوكتەمگى سۋ تاسقى­نىن­دا كوپتەگەن تۇرعىن ءۇي, ين­جەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەر زارداپ شەكتى. مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت 17 ميلليارد تەڭگەدەن استام قار­جى ءبولىپ, سول قارجى ەسەبىنەن ب ۇلىنگەن جولدار قالپىنا كەلتىرىلىپ نەمەسە جوندەلۋدە. قارعىننان زارداپ شەگىپ, ءۇي-كۇيسىز قالعان تۇرعىندار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى باسپانا ماسەلەسى ەكەنى داۋسىز. سوعان وراي, ءا دەگەننەن وبلىستا 18 كوميسسيا قۇرىلدى. ولار ءالى كۇنگە جۇمىس ىستەۋدە. – ءبىرىنشى كەزەكتە سۋ تاسقىنى سالدارىن, ونىڭ شىعىنىن انىق­تاۋ­عا ارنايى وسىنداي قىزمەتپەن اينالىسۋعا زاڭدى قۇقىعى بار مەكەمەلەر تارتىلدى. سول مەكەمەلەر كىمنىڭ ءۇيى جارامدى-جارام­سىزىن انىقتاپ, اكتىلەر جاسادى. وعان اكىمدىكتەردىڭ ەشقانداي قا­تىسى بولعان جوق. وبلىس بويىن­شا تۇرعىن ۇيلەردى كۇردەلى ءجون­دەۋ جۇمىستارىنا 800 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ 298 ميلليون تەڭگەسى قالا اۋماعىن­داعى ۇيلەردى كۇردەلى جوندەۋگە ءبولىندى. سونىڭ 240 ميلليون تەڭ­گەسى تۇرعىندار­دىڭ ەسەپ-شوت­تارى­نا اۋدارىلىپ, ولار بۇل قارجىعا ءۇي-جايىنا كۇردەلى جوندەۋ ءجۇر­گىزۋگە كىرىستى. ال اعىمداعى ءجون­دەۋ جۇمىس­تارىنا قارجى قارال­ما­عان جانە قارالمايدى دا, – دەدى ورال قالاسىنىڭ اكىمى ساميعوللا ورازوۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇح­باتىندا. قازىر قالانىڭ بەسىنشى شاعىن اۋدانىنداعى توعىز قاباتتى 240 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي تۇرعىنداردى قابىلداۋعا ءازىر تۇر. 90 پاتەرلىك ءۇش ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعان, ەندى قازان ايىنىڭ ەكىنشى جارتى­سىندا ءوز يەلەرىن تاپپاق. تاسقىن­نان زارداپ شەككەندەر قا­زان ايى­نىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قو­نىس تو­يىن تويلايدى دەپ كۇ­تىل­ۋ­دە. بۇگىن­دە جاڭا ءۇيدىڭ تومەنگى قا­باتتارى مۇگەدەكتەرگە, اۋرۋ-سىر­قاۋلى ازا­مات­تارعا بەرىلەدى. وزگە پاتەرلەر جەرەبە تاستاۋ بويىنشا بولىنبەك. – كوڭىلى تولمايتىن كىسى قا­شاندا تابىلادى. ءۇيى اعىمداعى جوندەۋگە جاتقىزىلعان ادام كۇر­دەلى جوندەۋ جاساتقىسى كەلەدى, ال ۇيىنە كۇردەلى جوندەۋ جاساتاتىن تۇرعىن پاتەر العىسى كەلەدى. سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە پاتەرلەر ادەتتەگى­دەي وتباسى سانىنا, بالالاردىڭ جىنىسىنا قاراي بولىنبەيدى. مۇنداعى باستى ولشەم سۋ شاي­عان ءۇيدىڭ شارشى مەترى, كومەك سوعان سايكەس بەرىلەدى. مىسالعا, تۇرعىننىڭ 30 شار­شى مەترلىك ءۇيى بولعان بولسا, سوعان سايكەس ءبىر بولمەلى پاتەر الادى. ول دەگەنىڭىز 42 شارشى مەترلىك پاتەر, ودان شاعىنى جوق. سوتقا شاعىمدانۋشىلاردىڭ ءبىرى مۋسين دەگەن ازامات بىرەۋدىڭ سايا­جايىن جالداپ تۇرعان. قالادا 8,5 مىڭ ادام ءۇي كەزەگىندە تۇر. ولار دا قالادا پاتەر جالداپ تۇرادى. پاتەر جالداۋشىلارعا ءۇي بەرۋگە ەشقانداي نەگىز جوق, – دەدى ساميعوللا ورازوۆ. ونىڭ ايتۋىن­شا, ۇيگە قاتىستى ءتۇيت­كىلدى ماسە­لە­لەردى شەشۋگە قا­تىس­تى ارنايى قۇ­رىلعان 18 كو­ميس­سياعا تۇرعىن­دار­دان 92 ارىز ءتۇ­سىپ, كوميسسيا مۇشە­لەرى سول ارىز يەلەرىنىڭ تۇرعىن-جايىن قايتا قاراپ, ءتيىستى شەشىم قا­بىل­داعان. بۇل كوميسسيا الداعى جىلى دا جۇمىسىن جال­عاستىرادى. بۇدان كەيىن قالاداعى ورتالىق ەۆاكقوسىندى پانالاعان ءبىر توپ تۇرعىنعا جولىقتىق. ءوزىن ماقسوت قاجياقپاروۆپىن دەپ تانىس­تىر­عان اقساقال ەلباسىعا, وبلىس, قالا باسشىلىعىنا دەگەن العى­سىن جاۋدىرىپ, كەمسەڭدەپ جىلاپ جىبەردى. – 2006 جىلى «زەنيت» سايا­جايىنان كەلىپ, جالپاقتال اۋى­لىنان 67 شارشى مەترلىك تۇرعىن ءۇي سالىپ العانمىن. سوعان ءساي­كەس, جانعا ءجايلى پاتەر الاتىن بول­­دىم. قۋانىشتان جىلاپ جا­تىر­مىن, اينالايىن, قىرىق جىل جىل­قى باقتىم, بۇگىندە اۋرۋلى­مىن. قازىر قىزىمنىڭ قولىندا ءتورت جان تۇرامىز. دالاعا تاستاماي, ءۇي سالىپ بەرگەن ەلىمە راحمەت. – 12 ساۋىردە تەلەورتا­لىق ماڭىنداعى ساياجايلىق اۋماقتا بەينەتتەنىپ سالعان كولەمى 95 شارشى مەترلىك ءۇيىمىز سۋعا كەتتى. باسىندا №8 مەكتەپتەگى ەۆاكقو­سىندى پانالادىق, سودان كەيىن وسى ورتالىققا كەلدىك. ىستىق تا­ماق, جىلى ورىن, بارلىق جا­ع­دايىمىز جاسالعان. قۇجاتىمىز تۇگەل, سوعان سايكەس جاڭا پاتەر الاتىن بولدىم. اتقامىنەر ازا­مات­تارعا زور راحمەت! – دەدى كوپ بالالى انا ساۋلە التاەۆا. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان», گۇلبارشىن اجىگەرەەۆا, جۋرناليست. ورال.