قارلىعاش نيەتتى ادام

ءبىر ادام تۋرالى ءبىر كىسى جاق­­­سى پىكىر ايتسا, سەنبەۋگە بولادى. سول ادام تۋرالى وسىنداي پىكىردى ەكىنشى بىرەۋدەن ەستىسەڭ, ويلانىپ قالاسىڭ. ال سول ادام تۋرالى كوپتىڭ پىكىرى ورتاق بولىپ جاتسا, رياسىز سەنەسىڭ. بۇكىل سانالى عۇمىرىن بالا وقىتۋعا, ۇرپاق تاربيەلەۋگە ارناپ كەلە جاتقان بەكەن مۇحامەدياروۆ اعامىز تۋرالى ونى بىلەتىن بارشانىڭ پىكىرى بىردەي – «نيەتى تازا جان». ەلدە جۇرگەندە, سوناۋ قارا­قال­پاقستاننىڭ قوڭىرات اۋدا­نى­­­نىڭ ءبىلىم بولىمىندە ينسپەكتور, كا­­سىپ­­­­وداق ۇيىمىنىڭ توراعاسى قىز­مە­­­­­تىن اتقارعان اعامىزدى جۇمىس ورنىنان تابۋ قيىن بولاتىن. ويتكەنى, قاشاندا اۋىل ارالاپ, مەكتەپ ارالاپ جۇرەتىن ول ءوز جانىنا تىنىم بەرمەيتىن. انشەيىندە تابىلۋى قيىن اعامىزدى 1990 جى­لى جازدا ءبىرجولا «جوعالتىپ» ال­دىق. سۇراس­­­تىرا كەلسەك, اتامەكەنى – قازاقستان جاي­ىندا ءجيى اڭگىمە ايتقىشتاپ جۇرگەن ول الماتى اسىپ كەتىپتى. – ءبىز كوشتىڭ باسىن الماتى وبلىسىنىڭ قا­راساي اۋدانىنا (بۇرىنعى قاسكەلەڭ اۋدانى) كەلىپ تىرەدىك, – دەيدى ول سول كۇندەردى ەسكە ءتۇسىرىپ. وسى اۋدانداعى شامالعان بەكەتىنە كەلىپ, گەرمانياعا كوشىپ جاتقان ءبىر نەمىستىڭ ءۇيىن ساتىپ الدىق. كەڭەستىك جۇيەنىڭ كۇيرەۋگە جاقىن قالعان كەزى ەدى بۇل. اڭساعان اتا-جۇرتقا كەلدىك. اپتىققان كوڭىل باسىلعانداي بولدى. جەرگىلىكتى جۇرت جىلى قارسى الدى. بۇكىل عۇمى­­­رىم­دى مەكتەپكە, وقۋ ىسىنە ار­ناعان مەن كەلە سالىسىمەن وسى بەكەتتەگى جال­عىز مەكتەپكە باس سۇقتىم. ماڭ­­دايشاداعى «قوش كەلدىڭىز!» دەگەن قوس سوزدەن باس­قاسىنىڭ ءبارى, ءتىپتى مەكتەپتىڭ ديرەكتورىنان باستاپ, ەدەن جۋشىعا دەيىن وزگە ءتىلدى اعايىندار ەكەن. بەكەن مۇحامەدياروۆتىڭ ەندىگى مۇڭى وسى مەكتەپتەن قازاق تىلىندە وقيتىن سىنىپ اشتىرۋ بولدى. نيەتى ءبىر, كوڭىلى ورتاق ادامدار دا تابىلا كەتتى. وزىمەن بىرگە وسى بەكەتكە قونىس اۋدارعان جەرلەستەرى قىدىراليەۆ قالشەرىپ, ءابدىمۇراتوۆا شىرىنگۇل, ءماتنيازوۆا جىبەك, ايتمۇراتوۆا شا­رىگۇل, شورمانوۆا كەنجە, ءابدىمۇراتوۆا اين­ا­گۇل سياقتى ۇستازدار ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ, قايدا بارسا دا بىرگە بارىپ ارەكەت ەتتى. قانشا قايرات سارپ ەتىلدى, قانشا جۇيكە جۇ­قاردى, شۇكىرشىلىگى – دەگەندەرىنە جەتتى. اۋعان­ستاننان, تاجىكستاننان, وزبەكستاننان, قاراقال­پاق­ستاننان كوشىپ كەلگەن اعايىنداردىڭ بالا­ل­ا­رى 1990 جىلى 1 قىركۇيەكتە سول كەزدەگى «ۆلكسم-ءنىڭ 30 جىلدىعى», بۇگىنگى كۇنى ىبىراي التىنسارين اتىمەن اتالاتىن ورتا مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. باستاپقىدا ءار سىنىپتا بەس-التىدان, جەتى-سەگىزدەن عانا وقۋشى بولدى. بەكەن مۇحامەدياروۆ مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ور­ىن­باسارى بولىپ تاعايىندالدى. تابيعاتىنان تىنىمسىز ادامعا تىنىمسىز جۇ­­مىس ەندى تابىلدى. سىنىپ اشۋ ءبىر بولەك, ونى قا­­­لىپتاستىرۋ, ودان ءارى دامىتۋ ءبىر بولەك. تا­جىكستاندا – تاجىك تىلىندە وقى­عان, وزبەكستاندا – وزبەك تىلىندە, قا­راقالپاقستاندا قاراقالپاق تىلىندە وقىعان, ءتىپتى كەيبىر ەلدەردە مەكتەپ ەسىگىن اش­­پاعان شاكىرت­تەردىڭ باسىن قوسىپ, انا تىلىندە – قازاق تىلىندە وقى­تۋدىڭ قيىن­شى­لىعى از بولمادى. دەگەنمەن, بەكەن اعا جانە ونىڭ كو­مانداسى بۇل قي­­ىندىقتى دا جە­ڭە ءبىلدى. سول جىل­دارى مەكتەپتە قازاق ءتى­لىنىڭ ور­كەندەپ, دامۋى­نا كەڭ جول اشىلدى. – العاشقى كەزدەرى, ياعني 1990 جىلى قازاق تىلىندە وقيتىن سى­نىپتارعا بالا تولتىرۋ قيىن بولسا, – دەيدى بەكەن اعا بىزبەن اڭگىمەسىندە, – بۇگىنگى كۇنى بالالار سانى ءبىر مەكتەپكە سىيماعان سوڭ ءبىزدىڭ بەكەتتە جاڭادان ەكىنشى مەكتەپ اشىلدى. وعان مۇرىندىق بولعان سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ش.بەركىمباەۆا بولاتىن. 1990-1991 وقۋ جىلىندا قا­­زاق تىلىندە وقيتىن بالالاردىڭ سانىن اۋپىرىم­دەپ ءجۇرىپ 104-كە ازەر تولتىرعان ەدىك. بۇگىنگى كۇنى ولاردىڭ سانى 3935 بالاعا جەتتى. ياعني, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز­دىك العان 20 جىل ىشىندە قازاق تىلىندە وقيتىن وقۋ­شى­لاردىڭ سانى 39 ەسەگە ارتتى. بۇگىندە زەينەتكەرلىك دەمالىسقا شىققان, بى­راق ۇستازدىق مىندەتىن ءالى دە جالعاستىرىپ كەلە جاتقان بەكەن اعا بۇل اڭگىمەنى قۋانا تۇرىپ ايتقان ەدى. قۋانباعاندا شە, وسى ءبىر يگىلىكتى ءىستىڭ باسى-قاسىندا ءوزى ءجۇردى عوي. وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وزبەكستان رەس­­­پۋبليكاسى حالىققا ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, كسرو حالىققا ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, قارا­قال­پاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن مۇعالىم بەكەن مۇ­حامەدياروۆ ءۇشىن بيىلعى جىل ۇلكەن قۋانىش الا كەلدى. قاراساي اۋدانى اكىمىنىڭ ۇسى­نىسى بويىنشا اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ شەشىمىمەن ۇرپاق تاربيە­لەۋ­دەگى ۇزاق جىلعى ۇستازدىق ەڭبەگى ءۇشىن جانە قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋ­ەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدى­عى­نا بايلانىستى وعان قا­راساي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى بەرىلدى. قاشاندا جارعاق قۇلاعى جاس­تىققا تيمەي, جۇرت اراسىندا جۇرەتىن قادىرلى ازامات, قۇرمەتتى اقسا­قال بۇل ماراپاتتى ءوزىنىڭ ەلى, جۇرتى الدىندا جاساعان قىزمەتىنىڭ باعاسى دەپ ءتۇسىندى. ... قارلىعاشتىڭ قالىڭ ورتكە قاناتىمەن سۋ سەبۋى نيەتىنىڭ تازالىعى دەيدى. كەيدە, ەبىل-دەبىلى شىعىپ, مۇرنىنان شانشىلىپ جۇرگەن بەكەن اعانى كورگەندە وسى ءبىر قاناتتى ءسوز ەسكە تۇسەدى. قارلىعاش نيەتتى وسى ءبىر جان جانە قانداي شا­رۋا­مەن ءجۇر ەكەن دەپ ويلايسىڭ. سوناۋ ازامات بولىپ ات جالىن تارتىپ مىنگەننەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلىنە قىزمەت ەتىپ, جۇرتىنىڭ كادەسىنە جاراپ كەلە جاتقان وعان بارلىق جاقسىلىقتى تىلەگىڭ كەلەدى. سەبەبى, ونىڭ ءوزىنىڭ نيەتى تازا. شارافاددين ءامىر. الماتى وبلىسى.