تەرەڭ ءبىلىم ەلدى ەڭسەلى بولاشاققا باستايدى

كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ەڭ ۇزدىك ماگيسترانتتارىنا نازارباەۆ ستيپەن­ديا­سى مەن توسبەلگى تاپسىردى. نازارباەۆ ستيپەندياسى – ەلىمىزدەگى عا­لىمدار مەن پەداگوگتاردىڭ ەڭبەگىنە تىڭ سەرپىن بەرۋ ماقسا­تىن­­دا ەلىمىزدىڭ جاس ماگيسترانتتارىنا العاش تا­عايىن­دالعان. پرەزيدەنت سىيلىعىنا ديليارا كوپىتينا, ديانا بورلىباەۆا, نار­­كەس ورازباەۆا, جادىرا اقى­لوۆا, الەكساندر لوگۆينەنكو, نار­تاي بەكمولدينوۆ, الفيا يگەسينوۆا, دينارا اسقارقىزى, باۋىر­جان ابدىقادىروۆ, ولگا كرياجەۆسكيح سىندى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيسترانتتارى لايىق دەپ تانىلدى. – ءبىز وزدەرىڭىزبەن تاۋەلسىزدى­گى­مىز­دىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا كەز­دەسىپ وتىرمىز. وسى جىل­دار­دىڭ ىشىندە اتقارىلعان شارۋا­لار­دىڭ بارلىعىن بىلەسىزدەر دەپ ويلايمىن. بۇل جىلدار ەلىمىز ءۇشىن وڭاي جىلدار بولعان جوق. بىراق تا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقا­سىن­دا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاع­دايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. قازاق حالقى ءوزىنىڭ كوپ عاسىرلىق تاريحىندا مۇنداي تاۋەلسىزدىك, مۇن­داي اۋقىمداعى شەكارادا ءدۇ­نيە جۇزىنە بەلگىلى مەملەكەت قۇرعان ەمەس. تاريحي 20 جىلدىق ەلدىڭ ەسىنەن ەش ۋاقىتتا ۇمى­تىل­ماي­دى. قازاقستان كەڭەس وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىنگى كەزدەسكەن بار­لىق قيىندىقتى ۇلكەن كۇش-ءجى­گەر­مەن ەڭسەردى. بۇگىندە وڭ­تۇس­تىك-شىعىس ازياداعى داعدارىس, 2008-2010 جىلدارداعى اسا اۋىر قار­جى­لىق-ەكونوميكالىق داعدا­رىس ءالى دە جالعاسۋدا. ەۋروپا بۇل قيىن­دىقتىڭ اسەرىمەن ءالى دە كۇ­رەسۋ ءۇس­تىندە, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. ەلباسى كەلەسى كەزەكتە قازىرگى زامان – ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ زا­مانى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. جا­ھاندانۋ جاعدايىندا مەملەكەتتىڭ وزۋى ءۇشىن, ادامنىڭ وزۋى ءۇشىن, باسەكەگە ساي بولۋى ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى ماسەلە – ءبىلىم مەن عى­لىم­نىڭ وركەندەۋى. وسىعان بايلا­نىس­تى ەلدىڭ دە, مەملەكەتتىڭ دە ورنى ايقىندالادى. سوندىقتان, قازاق­ستان ەل رەتىندە, مەملەكەت رەتىندە بىلىمگە قاتىستى, اسىرەسە, مەكتەپ جاسىنداعى, مەكتەپكە دەيىنگى ماسەلەلەردى شەشىپ جات­قا­نىن بىلەسىزدەر. جاڭادان مەملەكەتتىك, مەملەكەتتىك ەمەس ۋنيۆەرسيتەتتەر اشىلىپ جاتىر. قاي جەردە وقيمىن دەسەڭ دە بارلىق جاعداي بار. سوندىقتان, ءبىزدىڭ جاستارىمىز عىلىم مەن بىلىمگە ۇمتىلىپ, ەلدىڭ كەلەشەگىن ويلاي­تىن بولسا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بو­لا­شاعى دا مىقتى بولادى. ءبىز ماقساتتارىمىزعا جەتەتىن بولا­مىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى بۇگىندە كۇللى الەم يندۋستريالىق كەزەڭ­نەن كەيىنگى دامۋ جولىنا ءتۇس­كە­نىن اتاپ ءوتتى. ءومىردىڭ مۇلدە جاڭا ءتارتىبى ورنىعۋدا. جەر قوي­ناۋ­ىنداعى بايلىققا قاراپ وتى­رىپ قالماي, جاڭا عىلىمي-تەح­ني­كالىق پروگرەسكە نەگىزدەلگەن جاڭا ەكونوميكا قاجەت ەكەنىنە دە نازار اۋداردى. – مەملەكەت قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ جاتىر. قازاقستان­نىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ناقتى وسىعان باعىتتالعان. ءبىز 550 زاۋىت تۇرعىزامىز, 20 مىڭ جۇ­مىس ورنىن اشامىز, ءتىپتى تاياۋ جىلدار ىشىندە ءبىز ودان ءارى دا­مي­تىن بولامىز. جەر قويناۋىنداعى بايلىقتار, مۇناي مەن گاز, مەتالل ءبىر كەزدە تاۋسىلادى, قايتىپ قالپىنا كەلمەيدى, ال ەندى ەكىنشى ەكونوميكانى قۇرۋ قاجەت, – دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسى سونداي-اق يندۋستريالان­دى­رۋ, يننوۆاتسيانى ەندىرۋ مەم­لە­كەتتىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ­مەن بىردەي ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سوندىقتان عىلىمنىڭ تيىمدىلىگى جانە بارلىق ەكونوميكانى ين­نو­ۆاتسيالىق جولعا قويۋ ەڭ باستى ماسەلە سانالادى. – قازاقستان الدىندا وتە كۇر­دەلى مىندەتتەر تۇر. وسىنىڭ ال­دىن­داعى جانە وسى عاسىرداعى 50 جىل ەكونوميكالىق-يندۋستريا­لىق رەنەسسانس بولدى. الەمنىڭ ءبىر­قاتار ەلدەرى بارلىق سالادا جاڭا سەرپىلىس جاسادى, ال تەك جاڭا تەحنولوگيا مەن عىلىمي جەتىستىكتەردى پايدالانعان ەلدەر عانا جاھاندانۋ كوشباسشىلارى بولدى. ءبىز مۇنداي پروبلەماعا ەندى عانا ناقتى قادام باستىق. ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋدىڭ باستى ماقساتى – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى, مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتۋ. بۇل – تاۋەل­سىز­دىكتىڭ ەكىنشى جاعى. ماسەلە مەم­لەكەتتىڭ كەلەشەكتە باسكەلەستىككە قابىلەتتى ەل بولىپ, ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتاتىن ەلگە اينالۋى نەمەسە بۇل ءىستى اتقارا الماي­تى­نى تۋرالى بولىپ وتىر. مىنە, ين­دۋستريالاندىرۋ مەن يننوۆا­تسيا­نىڭ كىلتى وسىندا. سوندىقتان دا مەن 100 يننوۆاتسيانى ۇسىندىم, – دەدى پرەزيدەنت. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ءۇشىن ەڭ باستى يننوۆاتسيالىق با­عىت­تار ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاما­سىز ەتۋ, ەنەرگەتيكا سالاسى, بيولوگيا, مەديتسينا مەن قارجى-ەكونوميكالىق سالالار بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. – عالىمدار مەن پەداگوگتاردى دايارلاۋعا تاعى دا ءبىر سەرپىن بەرۋ ءۇشىن مەن ۇلتتىق عىلىم اكادە­ميا­سىنىڭ مۇشەسى, اكادەميك رەتىندەگى ءوزىمنىڭ ستيپەنديامدى ەلى­مىزدىڭ ەڭ ۇزدىك ماگيس­ترانت­تارىنا بەرىپ وتىرمىن. بۇل زەرتتەۋلەر مەن ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە قارجىلاي كومەك قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بۇل مەم­لە­كەتتىڭ ەرەكشە قامقورلىعى, ءبىزدىڭ الەۋەتىمىزدى مويىنداۋشىلىق. سەن­دەر ءوز ومىرلەرىڭدە مۇنداي جە­تىستىككە ءبىرىنشى رەت جەتىپ وتىر­سىڭدار. كونكۋرستىق كوميسسيا 7000 ۇمىتكەردىڭ اراسىنان سەندەردى تاڭداپ الدى. ارقايسى­لارىڭ وزدەرىڭدى تالانتتى ماگيستر رەتىندە كورسەتىپ, وزدەرىڭ­نىڭ ناقتى جەتىستىكتەرىڭدى دالەل­دەپ شىقتىڭدار. سوندىقتان وسىن­داي قۇقىققا يە بولىپ وتىرسىڭدار. الدارىڭا بيىك ماقساتتار قويۋدى جالعاستىرىپ ءارى وعان قول جەت­كىزىڭدەر. ءبىز سەندەرگە, ءبىزدىڭ ەلى­مىزدىڭ بارلىق تالانتتى جاستا­رى­نا ماقساتتى تۇردە كومەكتەسەتىن بولامىز, – دەدى مەملەكەت باس­شىسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ ستيپەندياسى بارلىق وقۋ كەزەڭىندە ۇزدىك وقۋىمەن كو­رىنگەن, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىس­تا­رىمەن شۇعىلداناتىن جانە وقۋ ورىندارىنداعى قوعامدىق ومىرگە بەلسەنە ارالاساتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيسترانتتارىنا تاعايىندالادى. ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ستيپەنديا تا­عايىنداۋ ەرەجەسىنە سايكەس عىلىمي كەڭەستەردىڭ شەشىمى نەگىزىندە 2011-2012 جىلدارداعى وقۋ جىلىنا ارنالعان ستيپەنديانى تاعايىنداۋ ءۇشىن كونكۋرسقا 19 ۇمىتكەر ۇسىنىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ رەسپۋبلي­كا­لىق كونكۋرستىق كوميسسياسى عىلىمي زەرتتەۋلەردەگى جوعارى جە­تىستىكتەرى, جەتەكشى جۋرنال­دار­داعى عىلىمي جاريالانىمدارى, ۇزدىك وقۋى مەن بەلسەندى قوعام­دىق قىزمەتتەرى ءۇشىن ۇلتتىق جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ 10 ۇزدىك ماگيسترانتىن تاڭداپ الدى. بۇل كۇنگى كەزدەسۋ كەزىندە نازارباەۆ ستيپەندياسىن يەلەنگەن ماگيسترانتتار دا ءسوز الىپ, ءوز وي-پايىمدارىمەن ءبولىستى. ولار ەل­دىڭ عىلىم-ءبىلىم سالاسى توڭىرە­گىن­دە وزدەرىن تولعاندىرىپ, ءوز­دە­رى تۇبەگەيلى زەرتتەپ جۇرگەن ماسە­لە­لەردى ورتاعا سالدى. ەل جاس­تا­رىنا كورسەتكەن شەكسىز قام­قور­لى­عى ءۇشىن ەلباسىنا العىستارىن جەتكىزدى. ماسەلەن, «جەمىس-كوكونىس شا­رۋا­شىلىعى» ماماندىعىنىڭ ما­گيس­ترانتى دينارا اسقارقىزى: «بۇگىنگى كۇن – مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ ءبىر ۇمىتىلماس, باقىتتى كۇن. ەلىمىزدە العاش رەت تاعايىن­دال­عان «نازارباەۆ ستيپەندياسى­نىڭ» يەگەرى اتانۋ مەن ءۇشىن زور ماقتانىش. بۇگىندە بىلىمگە قۇمار جاستاردىڭ ەلىمىزدە, سونداي-اق شەتەلدەردە ءبىلىم الۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. مەن پرەزيدەنت ستيپەندياسىن يەلەنە وتى­رىپ, ءسىزدىڭ الدىڭىزدا ءبىزدىڭ وتا­نى­مىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالا­سىن­داعى مىندەتتەمەلەرىنىڭ ورىن­دالۋىنا بار كۇش-جىگەرىممەن ات­سا­لىسامىن», دەدى. «مەنەدجمەنت» ماماندىعى بوي­ىنشا ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ ءجۇر­گەن جادىرا اقىلوۆا قازاق­ستان­دا تۇڭعىش رەت تاعايىندالعان ستي­­پەنديانى تاپسىرعانى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا العىس ايت­تى. «مەنىڭ ارمانىم – عىلىممەن اينالىسىپ, كاسىپورىندا قىزمەت ەتىپ, جيعان تاجىريبەمدى ستۋدەنتتەرمەن ءبولىسۋ. ءسىزدىڭ ستۋدەنت جاس­تارعا كورسەتىپ وتىرعان قام­قورلىعىڭىزعا بارلىق ستۋدەنتتەر اتىنان شەكسىز العىس بىلدىرەمىن. سىزگە زور دەنساۋلىق, ۇزاق عۇمىر, ەلىمىزدى كەلەشەككە باستاعان ساپارىڭىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن», دەدى ج.اقىلوۆا. قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ ما­گي­سترانتى نارتاي بەكمولدينوۆ تا ءوزىنىڭ پرەزيدەنت ستيپەنديا­سى­نىڭ يەگەرى بولعانىنا قۋا­نىش­تى ەكەنىن جەتكىزدى. «بۇل كۇن – مەن ءۇشىن ۇمىتىلماس كۇندەردىڭ ءبىرى. ءسىزدىڭ ونەرگە جاقىن ەكە­نىڭىزدى بىلە وتىرىپ, جۇرەگىمدەگى بار قۋانىشتى سوزبەن ەمەس, اۋەن­مەن جەتكىزۋگە رۇقسات ەتىڭىز», دەپ بايان اسپابىندا قۇرمانعازىنىڭ «بالبىراۋىن» كۇيى مەن «اتامەكەن» ءانىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىن­داپ بەردى. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاس عالىمدارعا ايتىلعان ويلارى ءۇشىن العىس ءبىلدىرىپ, ەش ۋاقىتتا ىزدەنىستەن, جاڭالىق اشۋعا دەگەن قۇلشىنىستان تانباڭدار دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. پرەزيدەنت جاس عالىمدارمەن ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇستى. ءلايلا ەدىلقىزى. ----------------------------------------- سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.