(كۇمان كەلتىرۋشىلەر ءۇشىن جازىلعان پايىم)
(سوڭى. باسى وتكەن نومىرلەردە).
ادامدى قۇتقارۋ
«يا كاك چەلوۆەك پوسۆياتيۆشي جيزن ساموي توچنوي يز ناۋك – يزۋچەني ماتەري, موگۋ رەزيۋميروۆات سۆوي يزىسكانيا ۆ وبلاستي اتومنوي فيزيكي سلەدۋيۋششيم وبرازوم: نە سۋششەستۆۋەت ماتەري كاك تاكوۆوي! ماتەريا ورگانيزۋەتسيا ي سۋششەستۆۋەت بلاگوداريا سيلە, ۆىزىۆايۋششەي ۆيبراتسيۋ ۆو ۆسەح ەلەمەنتاح اتوما ي سوحرانياششەي تسەلوستنوست ەتوي مينكروسكوپيچەسكوي سولنەچنوي سيستەمى... مى دولجنى چۋۆستۆوۆات زا نەي ناليچيە نەكوەگو سوزناتەلنوگو رازۋما, كوتورىي ي ياۆلياەتسيا ماتريتسەي ۆسەگو سۋششەگو»
(ماكس پلانك. «Das Wesen der Materie»)
نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى, نەمىس عالىمى ماكس پلانكتىڭ 1944 جىلى دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن وسىناۋ تاريحي مالىمدەمەسىن ءبىز امەريكاندىق ايگىلى عالىم گرەگگ برەيدەننىڭ اتىشۋلى «بوجەستۆەننايا ماتريتسا» كىتابىنان الدىق. بۇل مالىمدەمەنىڭ دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن سەبەبى, بۇعان دەيىن باتىس وركەنيەتى, ونىڭ ىشىندە دە عىلىم ي.نيۋتون جانە چ.دارۆين جاڭالىقتارىنان كەيىن بۇ دۇنيە باستاۋىندا سانا ەمەس, ماتەريا تۇر دەپ نۇكتە قويعان ەدى. عىلىمنىڭ عاسىردان عاسىرعا عارىشتاپ دامۋى وسى سەنىمدى مىزعىماستاي تسەمەنتتەپ تاستاعان ەدى. وسى تۇستا, قۇدايدىڭ ءوزىن يتەرىپ تاستاپ, اقيقاتتىڭ تاعىنا جايعاسقان اسا مارتەبەلى عىلىمنىڭ التىن تاجىندەي كۆانتتىق فيزيكا اتوم الەمىندەگى ەڭ ۇساق بولشەكتەرگە ءۇڭىلىپ وتىرىپ, ءبىر كۇنى جامان شوشىپ كەتتى. ويتكەنى, تاقتان تايدىرىلعان سانالى قۇدىرەت كۆانتتار الەمىندە تۋرا قارسى الدىنان شىقتى. ماتەريا كۆانتتىق دەڭگەيدە ماتەريا ەمەس, تۇسىنىكسىز ەنەرگەتيكالىق ءورىس بولىپ شىقتى, ياعني سانا بولىپ شىقتى. سوندىقتان دا پلانك «نە سۋششەستۆۋەت ماتەري كاك تاكوۆوي...» دەۋگە ءماجبۇر بولدى.
قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, مىنا اياق استىندا جاتقان تاستاردان باستاپ, سوناۋ كوز ۇشىندا شاڭىتقان گالاكتيكالارعا دەيىن تۇگەل فيزيكالىق ماتەريا بولماي شىقتى. اسپان دەنەلەرى, ونىڭ ىشىندە ءوز دەنەمىز دە بار, تۇگەل بەلگىلى فورماعا ۇيىستىرىلعان ەنەرگەتيكالىق ءورىس بولىپ شىقتى. ول ورىسكە ادام ويى اسەر ەتە الاتىنى تاجىريبەلەر ارقىلى دالەلدەندى. ال, ول ءورىس بولسا بارىنە اسەر ەتە الادى. ءبارىنىڭ تاعدىرى سونىڭ قولىندا. سونىڭ جاسامپازدىعىنان سان جەتپەس فيزيكالىق فورمالار ومىرگە كەلگەن. بۇل ءورىستى پلانك «رازۋم» ياعني سانا دەپ وتىر. ول ءورىس سىرتتان سانا ارقىلى باسقارىلادى. «سىرتتان» دەۋ شارتتىلىق. ول ءورىس, ياعني عىلىم تىلىمەن ايتقاندا «ءتاڭىر ماتريتساسى» ءار نارسەنىڭ ىشىندە دە, سىرتىندا دا بار. نەمەسە زاتتىڭ نەگىزى, بولمىسى. «ءتاڭىر ماتريتساسى» ءبىر اقىل جەتپەس الىپ مۇحيت بولسا, ءبىز سونىڭ ىشىندە جۇزگەن بالىق ىسپەتتىمىز. مۇحيت تولقىنداردى تۋدىرادى. ياعني, ءوز بولمىسىنان فورمالار جاسايدى. بۇ دۇنيەدەگى جاندى, جانسىز اركەلكى فورمالار سول سانا مۇحيتىنىڭ تۋىندىلارى. دەمەك, بۇل اقىلعا سىيماس, كوزگە كورىنبەس عالامدىق سانا – بۇكىل الەمدى تولتىرىپ تۇرعان نازىك ءورىس. كوزگە كورىنبەيدى. قولعا ۇستاتپايدى. ىستىق تا ەمەس, سۋىق تا ەمەس. سوندىقتان ونى ادام بالاسى تۇسىندىرە المايدى. ول سول كوزگە كورىنبەيتىن قالپىندا كوزگە كورىنەتىندەردىڭ بارىنەن قۇدىرەتتى. جاساۋشى. شەكسىز. ماڭگىلىك. ادامزات بالاسى سونداي قۇدىرەتتىڭ بارىن اتامزاماننان سەزگەن. مويىنداعان. تابىنعان. ال, عىلىم بولسا بۇل اقيقاتتى ەندى عانا اشىپ وتىر.
گرەگگ برەيدەننىڭ «بوجەستۆەننايا ماتريتسا» كىتابىنان:
«مۋدرەتسى پروشلوگو ستاراليس دونەستي دو ناس, پوتومكوۆ, ستول ۆاجنۋيۋ ينفورماتسيۋ. وستاۆلەننىە يمي پودروبنىە ينسترۋكتسي پو ەنەرگەتيچەسكومۋ ۆزايمودەيستۆيۋ س ميروم مى موجەم ۋۆيدەت ي نا ستەناح حراموۆ, ي ۆ پەرگامەنتنىح سۆيتكاح. كرومە توگو, وني نا سوبستۆەننوم پريمەرە دەمونستريرۋيۋت نام, كاك موجنو يستسەليات سۆوە تەلو ي ۆوپلاششات ۆ جيزن سامىە زاۆەتنىە مەچتى ي جەلانيا. ناۋكا پريشلا ك وتكرىتيۋ يزۆەستنىح يم زاكونوۆ ۆزايمودەيستۆيا چەلوۆەكا س ميروم ليش تەپەر, سپۋستيا 5000 لەت»
«سوزنانيە ۆسەلەننوي – بوجەستۆەننايا ماتريتسا – پرونيزىۆاەت كاجدۋيۋ كلەتوچكۋ ناشەگو تەلا ي راسپروسترانياەتسيا بەسكونەچنو دالەكو زا ەگو پرەدەلى. ەتو زناچيت, چتو مى, وستاۆاياس سوبوي, زاداەم تون ۆسەمۋ ميروزدانيۋ ي وتراجاەم ۆسە پرويسحودياششەە ۆ نەم»
«تاك ۋستروەن مير – ۆ كاجدوم ەگو فراگمەنتە وتراجەنو گولوگرافيچەسكوە تسەلوە»
«ناشە تەلو ۆىراجاەت سوبوي ۆەس كوسموس»
«ۆ سيلۋ گولوگرافيچەسكوي پريرودى ميروزدانيا يزمەنەنيا ۆ ودنوي ەگو چاستي وتراجايۋتسيا نا ۆسەم»
«مى زناەم, چتو ناشي ليۋبوۆ ي بلاگودارنوست سپوسوبنى ناپولنيت ناس جيزنەننوي ەنەرگيەي, ا ۆەس مير – سپوكويستۆيەم»
«نەلزيا يستسەليت مير, ودەلەت پريچينى ستراداني, پرەۋمناجايا زلو»
«نەۆوزموجنو پرەكراتيت ۆوينۋ, رازۆيازىۆايا نوۆىە ۆوينى»
«يزمەنەنيە, پرويزوشەدشەە ۆ ودنوم مەستە, ۆىزىۆاەت يزمەنەنيا ۆەزدە»
«چۋۆستۆو – ەتو يازىك, نا كوتوروم موجنو رازگوۆوريۆات س بوجەستۆەننوي ماتريتسەي»
«ۆ چەلوۆەكە سوكرىتا ۆەليچايشايا تاينا ۆسەلەننوي»
«ۆسە ۆوكرۋگ ناپوميناەت نام, و توم, چتو چەلوۆەك موجەت تۆوريت چۋدەسا»
الەمدىك دۇنيەتانىمدا توڭكەرىس جاساعان ءبىرتۇتاس عالامدىق سانا تۋرالى كۆانتتىق فيزيكا اشقان جاڭالىققا وراي گ.برەيدەن كىتابىنان كەلتىرىلگەن بۇل ءتۇيىندى ويلار نەنى مەڭزەيدى؟ ادام ساناسىنىڭ دا عالامدىق سانا بولشەگى ەكەنىن مەڭزەيدى. ال, عالامدىق سانا جاراتۋشىنىڭ ءوزى ەكەنىن مەڭزەيدى. دەمەك, ادام سول عالامدىق سانا تۋدىرعان ءبىر قۇبىلىس قانا ەمەس, سول شەكسىز گولوگرافيالىق سانانىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى. گولوگرافيانىڭ جالقى ءبولشەگىندە جالپى دەنە بولمىسى ساقتالاتىنى ايان. سوندىقتان دا پايعامبارىمىز مۇحامەد س.ع.س. ءوز حاديستەرىنىڭ بىرىندە «كىم دە كىم ءوزىن تانىسا – ول راببىسىن دا تانيدى» دەگەن. ياعني, پايعامبارىمىز جالقى ادام ساناسىنىڭ, جالپى عالامدىق سانانىڭ, ياعني راببىسىنىڭ بولشەگى ەكەنىن مەڭزەگەن. كۆانتتىق فيزيكا بويىنشا ادام دەنەسى كۆانتتىق دەڭگەيدە سانادان تۇرادى. دەمەك, ادام جانىمەن دە, تانىمەن دە اللانىڭ بولشەگى. قۇران بولسا ادامدى بىرنەشە رەت اللانىڭ جەردەگى ورىنباسارى اتايدى. ەندەشە, اللا ادام بولمىسىنا و باستان عالامات قاسيەتتەر دارىتىپ, پەشەنەسىنە جەر بەتىندەگى قۇدايدان كەيىنگى قۇدىرەت بولارلىق داڭعايىر بولاشاق جازعان.
ادامعا بەرىلگەن وسىناۋ الاپات مۇمكىندىك جايلى يسا ءماسىح:
«پو نەۆەريۋ ۆاشەمۋ; يبو يستيننو گوۆوريۋ ۆام: ەسلي ۆى بۋدەتە يمەت ۆەرۋ س گورچيچنوە زەرنو ي سكاجەتە گورە سەي: «پەرەيدي وتسيۋدا تۋدا», ي ونا پەرەيدەت; ي نيچەگو نە بۋدەت نەۆوزموجنوگو دليا ۆاس» دەگەن. (ماتۆەي. 17:20)
يسا ءماسىح سەنىم قۇدىرەتى, سەزىم قۇدىرەتى تۋرالى ايتىپ وتىر. ادام جاراتۋشىعا دەگەن سەنىم ارقىلى تاۋدى دا قوزعاي الادى دەپ وتىر. دەمەك, ادامعا تازا, پاك, ءشۇباسىز سەنىم كەرەك. جالعىز جاراتۋشىعا دەگەن سەنىم. ادامدا سونداي سەنىم شىنايى بولسا اللا ونىڭ تىلەۋىن بەرەدى.
«كىم بۇ دۇنيەدە ءومىرىنىڭ زەينەتتەرىن قالايتىن بولسا, ولارعا ىستەگەن امالدارىنىڭ سىيىن بۇ دۇنيەدە تولىق ەتىپ بەرەمىز جانە ولار بۇ دۇنيەدە زيان كورمەيدى» دەيدى قۇران (ھۋد سۇرەسى).
سۇراۋدىڭ كوكەسى – دۇعا. سوندىقتان دا اتامزاماننان قاي ءدىن وكىلى بولماسىن جاراتقان يەدەن جارىلقاۋدى دۇعا ارقىلى سۇراعان. سول دۇعا, ناماز ءتاڭىر ماتريتساسىنا, ياعني عالامدىق ساناعا تارايدى. عالامدىق سانا جاۋاپ قاتادى. جاقسى تىلەككە جاقسىلىقپەن جاۋاپ قاتادى. سوندىقتا دا حالىق: «قارعىس الما, العىس ال!» دەيدى. اۋىزدان شىققان جاقسى لەبىز الەمدىك سانانى ساۋىقتىرادى. جامان لەبىز – اۋىرتادى. نەمەسە يەسىن تابادى. الەمدىك سانا ادامزاتتان «ىزگىلىكتى وي, ىزگىلىكتى ءسوز, ىزگىلىكتى ءىس» كۇتەدى. ال, ادامنىڭ ويى, ءسوزى, ءىسى ىلعي دا ىزگىلىكتى بولىپ كەلدى مە؟ ارينە, جوق. سوندىقتان ادامزات تاريحى قانمەن جازىلدى. جازىلىپ تا جاتىر. جەر بەتىندە ز ۇلىمدىق ىندەتى تولاس تابار ەمەس. ەندەشە, ادام ءتۋابىتتى ز ۇلىم جاراتىلعان با؟ كەيبىر فيلوسوفتار وسىلاي دەيدى. ادامنىڭ ز ۇلىم جاراتىلعانىن دالەلدەيدى. ءبىز ادامنىڭ ماحابباتپەن جاراتىلعانىن دالەلدەگىمىز كەلەدى.
«ماحابباتپەن جاراتقان ادامزاتتى
سەن دە ءسۇي ول اللانى جاننان ءتاتتى»
(اباي)
«ۆسەۆىشنىي پرونيزال ۆەس مير ليۋبوۆيۋ, ليۋبوۆيۋ ۆىتكال وسنوۆى ۆسەح سۋششەستۆ, تاك چتو ۆسيا بەزمەرنايا ۆسەلەننايا ياۆلياەت سوبوي وگرومنوە پروسترانستۆو دەياتەلنوي ليۋبۆي» (وسمان نۋري توپباش. «پۋت سەردتسا»)
انا قۇرساعىندا ادام اللانىڭ ماحابباتىمەن جايلى دا, جىلى, جۇمساق ۇيادا جاراتىلدى. جايسىزدىقتىڭ نە ەكەنىن, سالقىندىقتىڭ نە ەكەنىن, جالعىزدىقتىڭ نە ەكەنىن ادام بۇ دۇنيەگە كەلگەن بەتتە سەزدى. سوندىقتان شىرىلدادى. ءسابي جانى – اللادان. ماحاباتتان تۇرادى. مىنە, ول كوزىن اشتى. دۇنيەگە پەرىشتە كوزبەن قارادى. جەر بەتىندەگى قۋلىقتان, سۇمدىقتان, ز ۇلىمدىقتان پاك, تازا, حابارسىز. ءبىراق, ءجۇرە كەلە وعان سول قۋلىق-سۇمدىقتى قوعام ءۇيرەتتى. دەمەك, جامان قاسيەت سابيگە قورشاعان ورتادان جۇقتى. سوندىقتان دا گاۋتامانى (بولاشاق بۋددانى) پاتشا اكەسى ەرجەتكەنشە قورشاۋلى دۋال ىشىندە ءوسىردى. ءجاننات باعىنداي گۇلزار باقشادا باقتى. ناتيجەسىندە بۋددا ەرجەتكەنشە ومىردە جامانشىلىق كورمەي, جامان ءسوز ەستىمەي, ءتىپتى اۋرۋ-سىرقات, كارى-قۇرتاڭداردى دا كورمەي, سۇلۋ جاستار, بۇلبۇل ءۇنى, سۇلۋ ساز اياسىندا ءوستى. ەرجەتكەنشە پەرىشتە سەزىمىنە سىزات تۇسپەدى. شىن ءومىردىڭ سۇرقيا كەلبەتىن كورمەدى. شىن ءومىردىڭ سۇرقيا كەلبەتىن ول تەك ەرجەتكەندە عانا كوردى. باقىتسىزدىققا بەلشەسىنەن باتقان حالىقتى كوردى. وڭباي شوشىدى. گاۋتاما پاتشا تاعىن تارك ەتىپ, باقىتسىزدىققا بەلشەسىنەن باتقان حالىقتى قۇتقارۋ جولىن ىزدەپ, جولعا شىقتى. باقىتسىزدىقتىڭ تەتىگى, تامىرى نەدە؟ سونى ىزدەدى. تاپسا, سول تامىرعا بالتا شاپپاق. ماقساتى – ادامدى ماڭگىلىك باقىتقا كەنەلتۋ.
– سوندا ءسىز «ادام ومىرگە تەك تاپ-تازا پەرىشتە كۇيىندە كەلەدى. وعان جاماندىق اتاۋلى قورشاعان ورتادان عانا جۇعادى» دەپ وتىرسىز عوي؟!
– سولاي...
– ادامزات تاريحى باسقاشا ايتادى. تاريحتىڭ ادام قانىمەن جازىلعانىن ايتادى. ز ۇلىمدىقتىڭ ادامنىڭ ءتۋابىتتى قاسيەتى ەكەنىن كورسەتەدى. اششى دا بولسا اقيقات وسى. رومانتيكانى قويىڭىز.
– جوق! كەلىسپەيمىن. ءسابي ز ۇلىم بولىپ تۋمايدى. ءسابي پەرىشتە قالىپتا كەلەدى ومىرگە. ءومىر ونى باسقا قالىپقا سالادى.
– جوق...تابيعاتىندا بار ز ۇلىمدىقتى وياتادى دەڭىز. ز ۇلىمدىق ءسابيدىڭ تابيعاتىندا ۇيىقتاپ جاتتى. ءسابيدىڭ بويىندا بار سول زۇلىمدىق بالالىق شاق ويىندارى كەزىندە-اق قىلتيىپ كورىنە باستادى. بالا وسكەن سايىن ز ۇلىمدىق پەن قاتىگەزدىك تە قاتار ءوستى. مەكتەپ قابىرعاسىنان باستالاتىن كىسى ءولتىرۋ مىسالدارى وسىنىڭ ايعاعى.
– توقتاڭىز. ءسىز ايتىپ وتىرعان نارسە ز ۇلىمدىق ەمەس. بالانىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتى. ول ينستينكتى اللاتاعالا بارلىق جان يەلەرىنىڭ بويىنا بەرگەن. ونسىز ءبىر دە – ءبىر تىرشىلىك يەسى جەر بەتىندە ءومىر سۇرە الماس ەدى. ءوزىن-ءوزى قورعاۋ بارلىق تىرلىك يەلەرىنە ءتان قاسيەت. قاجەت قاسيەت. ول ءومىر ءۇشىن كۇرەس.
– مىنەكي...مىنەكي... جاۋىزدىققا ءوزىڭىز جاقىندادىڭىز... ايتا بەرىڭىز!
– ءوزىن-ءوزى قورعاۋ, باۋىرىم, جاۋىزدىق ەمەس. ول – اللا جاراتقان تىرشىلىكتى قورعاۋ. ال اللا جاراتقان تىرشىلىكتىڭ ءبارى – اللانىڭ دالەلى. ولاردىڭ ءبارى ءوز جاراتۋشىسىنان حابار بەرىپ تۇر. ءبىز وسى جاراتىلعاندارعا قاراپ تۇرىپ جاراتۋشىنى تانيمىز. اناۋ اسەم اۆتوموبيلگە قاراپ تۇرىپ ءبىز ويلانباستان ونىڭ جاساۋشى ادام ەكەندىگىنە ءشۇبا كەلتىرمەيتىنىمىز ءتارىزدى, جەر بەتىندەگى وسىناۋ بارلىق جاندى تىرشىلىككە قاراپ تۇرىپ تا ءبىز سول جان يەلەرىنىڭ اۆتورى اللا ەكەندىگىنە تيتتەي دە ءشۇبا كەلتىرمەۋگە ءتيىسپىز.
– سونىڭمەن ادام جاۋىز با؟ مەيىربان با؟
– ادام مەيىربان بولىپ تۋادى.
– وندا جاۋىزدىق قايدان شىقتى؟!
– توقتاڭىز! اسىقپاڭىز... جاۋىزدىق كەز-كەلگەن تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتىنەن شىقتى.
– دەمەك, جاۋىزدىق ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتى بولدى دەيسىز عوي!
– ولاي ەمەس... ءسابي دەلىك... سىرتتان بولعان اگرەسسياعا وزىنشە قارسى رەاكتسيا جاسايدى. ويتكەنى, ول اگرەسسيانى, ياعني زورلىق-زومبىلىقتى قابىلدامايدى. ول شاماسى كەلسە سول اگرەسسيادان قاشىپ قورعانادى. شاماسى كەلسە اگرەسسياعا تويتارىس بەرەدى.
– انەكي... انەكي... تويتارىس! تويتارىس... دەدىڭىز... تاماشا ءسوز... تويتارىستىڭ شىن اتى – تۇمسىق بۇزۋ! سونىڭمەن, كەشەگى ءسابي-پەرىشتە اگرەسسورعا تابانداپ تويتارىس بەرىپ جاتىر! دالىرەگى – تۇمسىق بۇزىپ جاتىر! بۇل جاۋىزدىق...ەمەي نەمەنە؟ ول جاۋىزدىق قايدان شىقتى, كوكە؟! ەگەر, بالا بولمىسىندا قاتىگەزدىك بولماسا, اگرەسسياعا قارسى ءوز اگرەسسياسى قايدان شىقتى؟! دەمەك, ونىڭ بولمىسىندا قاتىگەزدىك بولعان! بولمىسىندا بۇعىپ جاتقان. انەكي, كەرەك كەزىندە قىنابىنان قانجاردى سۋىرىپ الدى... سۋىرىپ الدى دا... قارسىلاسىنا سۇعىپ الدى... مىنەكي, مەيىربان بالاڭىزدىڭ بارار جەرى!
مويىنداڭىز, ءتۋابىتتى جاۋىزدىقتى! ادامعا ول ءتۋابىتتى بەرىلگەن!
– توقتاڭىز! تاعى دا ايتامىن... تىڭداڭىز! ءوزىڭدى-ءوزىڭ قورعاۋ اگرەسسيا ەمەس... قاتىگەزدىك تە ەمەس... ءسىزدىڭ كۇمانىڭىزدى تالدايىق! تارقاتايىق! قانجار ۇستاعان اگرەسسورعا قارسى پەرىشتە بالا دا قانجار سىلتەدى. ويتپەسە... ونىڭ ءوزى زورلىق قۇربانى بولار ەدى عوي! بۇل سوندا جاۋىزدىق پا؟! بۇل – جاۋىزدىقپەن كۇرەس قوي! بۇل اراسىن اجىراتا ءبىلۋ كەرەك قوي, باۋىرىم! اگرەسسور سايتاننىڭ سىلتەۋىمەن قولىنا قانجار الدى. پەرىشتە بالانى ولتىرگىسى كەلدى. پەرىشتە بالا بولسا سايتان يەكتەگەن سۇمەلەكتىڭ قولىنان قازا تاپقىسى كەلمەدى. قورعانىپ, قولىنا قانجار الدى. پەرىشتە بالا شىنتۋايتىنا كەلگەندە سايتانعا قارسى تۇردى. ول وسى قيمىلىمەن ءوزىن عانا ەمەس, سايتاننان پەرىشتەنى قورعادى. ز ۇلىمنان بەيكۇنا ءسابيدى قورعادى. ءولىمنەن ءومىردى قورعادى. اللا جاراتقان بەيكۇنا جان يەسىن سايتاننىڭ سۇمەلەگىنەن قورعادى. اگرەسسورعا قارسى قولعا قارۋ الدى. ادىلەتكە اراشا ءتۇستى. ونسىز جەر بەتى, كۇللى ادامزات سايتاننىڭ سايقىمازاعىنا اينالار.
«كىم دە – كىم ءبىر جاندى ولتىرمەگەن جانە جەردە بۇزاقىلىق ىستەمەگەن ادامدى ولتىرسە, دەمەك, بارلىق ادامزاتتى ولتىرگەنمەن بىردەي» (قۇران. مايدا سۇرەسى)
وسى جەردە يسلام ءدىنىنىڭ الەمدەگى زور بەدەلىن جامىلىپ بەيكۇنا ايەل, بالا-شاعا قانىن شاشىپ جۇرگەن تەرروريستەردىڭ شىنايى مۇسىلمانشىلىققا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىنىن ايتقىمىز كەلەدى. ايداي الەم الدىندا بەيبىتشىل ءدىنىمىزدىڭ بەدەلىن تەرروريستىك ۇيىم دەڭگەيىنە تۇسىرۋگە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن مۇنداي دجيحادشىلاردى ءبىز يسلام ءدىنىنىڭ قاس جاۋى دەيمىز.
ءدىن فيلوسوفياسىن ءۇستىرت تۇسىنۋدەن ءۇستىرت يسلامشىلدار شىعادى. قۇران – اللانىڭ ادامزاتقا تۇسىرگەن سوڭعى ءۋاحيى, سوڭعى ەسكەرتۋى. بۇل ەسكەرتۋدى دۇرىس ءتۇسىنۋ – ادامزات پارىزى.
– كوكەسى, سونىمەن, قاتىگەزدىك قايدان شىقتى؟!
– قاتىگەزدىك قايدان شىقتى؟ ومىرگە ءتاي-ءتاي باسىپ ەندى كەلگەن ءسابيدى ءومىر قاتىگەزدىككە ۇيرەتتى. پەرىشتە ءسابي بىرنەشە رەت قاتىگەز اگرەسسيا قۇربانى بولدى. تاياق جەدى. ۇيگە جىلاپ كەلدى. اقىرى, ول قاتىگەزدىككە قاتىگەزدىكپەن جاۋاپ بەرە باستادى. سوندا عانا اگرەسسيانى اۋىزدىقتاي الاتىنىن ءتۇسىندى. سودان كەيىن ونىڭ دا جۇدىرىعى ءتۇيىلدى. قاباعى قاتۋلاندى. جۇدىرىققا قارسى جۇدىرىق سىلتەدى. بالا جۇدىرىعى ەندىگى جەردە تەك اگرەسسورلارعا عانا ەمەس, پوتەنتسيالدى اگرەسسورلارعا دا قارسى جۇمسالدى. ءتۇيۋلى جۇدىرىق, قاتۋلى قاباقتى بالادان ەندى وزگە بالالار شوشيتىن بولدى. تىشقان مۇرنىن قاناتپاعان باياعى پەرىشتە بالا ەندى اگرەسسور بالاعا اينالا باستادى. ءسويتىپ, كىشكەنتاي اگرەسسور ەندى پەرىشتە – سابيلەردىڭ تۇمسىعىن ءوزى قاناتاتىن بولدى. وسىلايشا قاتىگەز ورتا, قاتىگەز قوعامنان قاتىگەز بالا شىقتى. كىشكەنتايىنان قيانات جاساپ ۇيرەنگەن بالا – ەرتەڭگى كۇنگى دايىن ديكتاتور. مىنەكي... قاتىگەزدىك قايدان شىقتى...
– قوعامنان شىقتى دەيسىز عوي... ال, قوعامىڭىز بولسا جابايى شاعىندا دا, بۇگىنگى وركەنيەتتى شاعىندا دا قىرىقپىشاق قىرقىسىپ جاتىر! جابايى قوعامدا ءبىر ادام ءبىر ادامدى ولتىرسە, بۇگىنگى وركەنيەتتى قوعامىڭىزدا ءبىر ادام ميلليوندى جايپاي الادى. وركەنيەت وسكەن سايىن اگرەسسيا ەسەلەپ ءوستى. ز ۇلىمدىق گەومەتريالىق پروگرەسسيامەن ۇدەدى. مۇنداي قوعامدا ومىرگە قانشا پەرىشتە كەلسە دە قاسقىر-ادام بولماي ما؟! ءوزىڭىز ايتتىڭىز, «ادامدى قوعام جاسايدى» دەپ. ال, قوعامىڭىز قاسقىر قوعام بولسا قايتتىك؟! باياعى «دجۋنگلي زاڭىنان» ارىلماعان قوعام بولسا قايتتىك؟! بۇگىندە ول جاھاندانۋ دەلىنەدى. تۇپكى ماقساتى ءبىر. ءالدى, ءالسىزدى ەكى بۇكتەپ ءبىر شاينايدى. ۇلكەن مادەنيەت – كىشى مادەنيەتتى, ۇلكەن ءتىل – كىشى ءتىلدى, ۇلكەن كورپوراتسيا – كىشى كورپوراتسيانى, ۇلكەن ەل كىشى ەلدى جۇتادى. ياعني, دجۋنگلي زاڭى تولاسسىز جۇمىس ىستەۋدە. باسقا شاۋىپ, توسكە ورلەپ تۇر. بۇعان قارسى قانداي ءۋاج ايتا الاسىز, كوكە!؟
– تىم, قارايتىپ جىبەردىڭىز! تۇيىققا اپارىپ تىرەدىڭىز! مەن باسقاشا ويلايمىن. مەن عانا ەمەس, دامۋ لوگيكاسى...
دامۋ لوگيكاسى جەر بەتىندەگى ادام ميسسياسى بۇلاي اياقتالمايتىنىن اڭعارتادى. دامۋ لوگيكاسى نەمەسە جەر بەتىندەگى جاراتقان يە جوباسى ادامدى ءوز قاتەلىگىنە ءوزىن سۇرىندىرە وتىرىپ, العا قاراي سۇيرەپ كەلە جاتقانداي. سايتاننىڭ سوڭىنا ەرۋ قانداي اپاتقا الىپ باراتىنىن ادام باستان كەشپەي, ماڭدايى تاسقا تيمەي تۇسىنبەدى. ادام ماڭدايى 20 عاسىردا تاسقا ءتيدى. قۇدايسىز قوعام قۇرامىن دەپ قۇردىمعا كەتە جازدادى. باقىتسىزدىققا بەلشەسىنەن باتتى. ەندى 21 عاسىر ادامنىڭ ەس جيۋ, ەسەيۋ عاسىرى بولۋعا ءتيىس. سايتان قۇرعان تور, قۇدايسىزدىق قۇرىعىنان قۇتىلۋعا ءتيىس. سايتاننىڭ سوڭىنا ەرگەن ادام وزىنە دە, وزگەگە دە باقىتسىزدىق اكەلدى. جەر بەتىن دوزاققا اينالدىردى. ءوز ءومىرىن دوزاققا اينالدىردى. ويتكەنى, قۇدايسىز ادام – ادامدى جەك كورەدى. سوندىقتان دا ول جويقىن قارۋدى ويلاپ تاپتى. ادامزاتتى جويۋدى 20 عاسىردىڭ كۇن تارتىبىنە شىعاردى. قۇدايسىز ادام – باقىتسىز ادام. ويتكەنى, ول ومىردە تەك ءتان ءلاززاتىن ىزدەيدى. ءتان ءلاززاتى جان ءلاززاتى بولا الماق ەمەس. ادام جانى جەتىمسىرەمەك. قۇلازىماق. جالعىزدىق كورمەك. ويتكەنى, ونداي ادام ءوز كەۋدەسىندەگى جاندى ءوز يەسىنەن ايىردى. دوسىنان ايىردى. ال, ونىڭ يەسى, ءارى دوسى راببىسى ەدى. ءوز يەسىنەن ايىرىلعان جان – تىرەگىنەن ايىرىلعان ۇيدەي. ۇرەيگە بوي الدىردى. جاقىنداپ كەلە جاتقان اجال ونىڭ اپشىسىن قۋىردى. ونىمەن جۇزدەسۋدەن قورقىپ ساناسىن وشىرۋگە ۇمتىلدى. توي-دۋمانشىل بولىپ الدى. بىراق, ول سوندا دا جالعىزدىق قۇرىعىنان قۇتىلا المادى. ادام اراسىنان تاپقان دوسىمەن بۇتىندەلىپ, جالعىزدىقتان قۇتىلعىسى كەلگەن. الايدا, ادام دوسى ونى قۇتقارا المادى. ادام اداممەن دوستىقتىڭ بايانسىزدىعىنا كوزى جەتتى. سوندىقتان دا, ونىڭ جانىندا تىنىشتىق جوق. شىن باقىت ءشارباتىن تاتا الماي ومىردەن ءوتتى. اجالدى ازاپپەن قارسى الدى. بۇل – قۇدايسىز قوعام, قۇدايسىز ادام سىباعاسى. قۇدايىم, سودان ساقتا!
– كوكەسى! جەتەدى! زارەمىز ۇشىپ ءبىتتى! ەندى ادامدى قۇتقارۋ جولىن ىزدەيىكشى! الجاسىپ, اداسىپ, قاتەلەسىپ بىتكەن بۇل بايعۇس تا كۇناھار ادامدى قالاي قۇتقارامىز؟!
– ادامدى ادام قۇتقارا المايدى. ادام ادامعا تەك باعىت-باعدار عانا سىلتەي الادى. ادام پەندە ءوزىن ءوزى عانا قۇتقارا الادى. ول ءۇشىن ءجۇزىن جاراتۋشىسىنا بۇرۋى كەرەك. سوندا, سايتان سەرپىلىپ, جاراتۋشىسى جاقىندايدى. جان-جۇرەگى ءجىبىپ, ءبىر عاجاپ ءجاننات سامالىن سەزەدى. ول – جارىق. ول – نۇر. ول – ماحاببات. ەش ءتان ءلاززاتى بەرە الماعان جان ءلاززاتى. سودان سەن راببىڭدى سۇيە باستايسىڭ. راببىڭدى ءسۇيۋ – راببىڭنىڭ قۇلدارى ادامدى ءسۇيۋ. ياعني, اللانى ءسۇيۋ – ادامدى ءسۇيۋ. ويتكەنى, اللا ادامدى ماحابباتپەن جاراتقان. جاۋىزدىقپەن ەمەس. جاۋىزدىق كوبەيسە, الەم سىرقاتتانادى. جامان نيەت عالامدىق ساناعا جامان اسەر ەتەدى. جاقسى نيەت جاقسى اسەر ەتەدى. ويتكەنى, بۇكىل ادامزات ساناسى تۇتاس. جالپى عالامدىق سانا. وسىنى مويىنداساق, ياعني بۇكىل ادامزاتتىڭ جانى ءبىر ەكەنىن مويىنداساق, بۇكىل ادامزاتتىڭ ءتانى دە ءبىر ەكەنىن مويىندار كۇن دە الىس ەمەس. ولاي بولسا, بۇكىل ادامزات ءبىر اعزا, ءبىر بولىنبەس تۇلعا. جەر شارىنىڭ قاي نۇكتەسىندە ورىن الماسىن ادام تراگەدياسىن ەستىگەندە ءبىزدىڭ جانىمىز اۋىراتىنى سوندىقتان. ويتكەنى, عالامدىق سانا ءبىرتۇتاس. عالامدىق سانا بىزدەن تەك جاقسى نيەت, دۇعا, ناماز, ماحاببات كۇتەدى. ويتكەنى, جاراتۋشى ماحابباتتان تۇرادى. ول ءوزىنىڭ سول عاجايىپ سەزىمىنىڭ جەر بەتىنە تەك جۇزدەن ءبىرىن تۇسىرگەن. سونىڭ ءوزى جەر بەتىندە تىرشىلىك تەپە-تەڭدىگىن ساقتاپ تۇر. ماحابباتسىز جاۋىز تىرشىلىك ءبىرىن-ءبىرى جويىپ تىنار ەدى. ماحابباتسىز تىرشىلىك – قياناتشىل, زورلىقشىل, جويۋعا بەيىم تىرشىلىك. سايتان جولىنداعى تىرشىلىك. ماحابباتشىل تىرشىلىك اياۋعا, ايالاۋعا بەيىم, جاسامپاز تىرشىلىك. ماحابباتشىل تىرشىلىك ۇلگىسىن ادامزاتقا پايعامبارلار كورسەتتى. پايعامبارلار ۇلگىسى – بولاشاق ادام ۇلگىسى. بولاشاق جوعارى ادام ۇلگىسى. جاراتقان يە ونداي ادامدارعا ەرەكشە قاسيەتتەر بەردى. پايعامبارلار جولىن ۇستاعان ءىزباسارلار – تاريحتاعى سيرەك تە بولسا جوعارى ادامدار. ولاردى ءبىز كوبىنەسە اۋليەلەر دەيمىز. بولاشاقتى بولجايتىن, ءبىر ۋاقىتتا ەكى مەشىتتە ناماز وقيتىن, ولگەندى ءتىرىلتىپ, وشكەندى جاعاتىن اۋليەلەر – بولاشاق جوعارى ادام ۇلگىسى. يماندى ادام ۇلگىسى. ادام ول دەڭگەيگە راتسيوناليزم ارقىلى ەمەس, عىلىم ارقىلى ەمەس, جاراتۋشىعا دەگەن شىنايى سەنىم ارقىلى جەتەدى. وسىنداي جوعارى رۋح ادامدارى – بولاشاق ادامدارى. بولاشاق قوعامى سونداي جوعارى ادامدار قوعامى. دامي كەلە ادامزات جوعالتقان راببىسىن تابار بولسا, ءسوز جوق, راببىسى دا ونى تابادى. سوندا ادامزات دامۋدىڭ جاڭا رۋحاني, يماني ساتىسىنا كوتەرىلەدى. ونداي ساتىعا كوتەرىلگەن يماندى قوعامدا يماندى عىلىم داميدى. يماندى عىلىم ادامعا قىزمەت ەتەدى. يماندى عىلىمدى اۋىزدىقتاعان ادام جۇلدىزدى الەمدى دە اۋىزدىقتايدى. سوندا, ادام قۇران ايتقانداي, اللانىڭ جەردەگى ورىنباسارى دەڭگەينە كوتەرىلەدى. جەر بەتىندەگى ادام ميسسياسى سوندا عانا ءوزى دىتتەگەن ماقساتقا جەتەدى. جاراتۋشىنىڭ جەر بەتىندەگى جوباسى سوندا عانا تولىق جۇزەگە اسادى.
ادامعا سەنەيىك! ادام بولاشاعىنا سەنەيىك!
سماعۇل ەلۋباي.
ادامدى قۇتقارۋ
«يا كاك چەلوۆەك پوسۆياتيۆشي جيزن ساموي توچنوي يز ناۋك – يزۋچەني ماتەري, موگۋ رەزيۋميروۆات سۆوي يزىسكانيا ۆ وبلاستي اتومنوي فيزيكي سلەدۋيۋششيم وبرازوم: نە سۋششەستۆۋەت ماتەري كاك تاكوۆوي! ماتەريا ورگانيزۋەتسيا ي سۋششەستۆۋەت بلاگوداريا سيلە, ۆىزىۆايۋششەي ۆيبراتسيۋ ۆو ۆسەح ەلەمەنتاح اتوما ي سوحرانياششەي تسەلوستنوست ەتوي مينكروسكوپيچەسكوي سولنەچنوي سيستەمى... مى دولجنى چۋۆستۆوۆات زا نەي ناليچيە نەكوەگو سوزناتەلنوگو رازۋما, كوتورىي ي ياۆلياەتسيا ماتريتسەي ۆسەگو سۋششەگو»
(ماكس پلانك. «Das Wesen der Materie»)
نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى, نەمىس عالىمى ماكس پلانكتىڭ 1944 جىلى دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن وسىناۋ تاريحي مالىمدەمەسىن ءبىز امەريكاندىق ايگىلى عالىم گرەگگ برەيدەننىڭ اتىشۋلى «بوجەستۆەننايا ماتريتسا» كىتابىنان الدىق. بۇل مالىمدەمەنىڭ دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن سەبەبى, بۇعان دەيىن باتىس وركەنيەتى, ونىڭ ىشىندە دە عىلىم ي.نيۋتون جانە چ.دارۆين جاڭالىقتارىنان كەيىن بۇ دۇنيە باستاۋىندا سانا ەمەس, ماتەريا تۇر دەپ نۇكتە قويعان ەدى. عىلىمنىڭ عاسىردان عاسىرعا عارىشتاپ دامۋى وسى سەنىمدى مىزعىماستاي تسەمەنتتەپ تاستاعان ەدى. وسى تۇستا, قۇدايدىڭ ءوزىن يتەرىپ تاستاپ, اقيقاتتىڭ تاعىنا جايعاسقان اسا مارتەبەلى عىلىمنىڭ التىن تاجىندەي كۆانتتىق فيزيكا اتوم الەمىندەگى ەڭ ۇساق بولشەكتەرگە ءۇڭىلىپ وتىرىپ, ءبىر كۇنى جامان شوشىپ كەتتى. ويتكەنى, تاقتان تايدىرىلعان سانالى قۇدىرەت كۆانتتار الەمىندە تۋرا قارسى الدىنان شىقتى. ماتەريا كۆانتتىق دەڭگەيدە ماتەريا ەمەس, تۇسىنىكسىز ەنەرگەتيكالىق ءورىس بولىپ شىقتى, ياعني سانا بولىپ شىقتى. سوندىقتان دا پلانك «نە سۋششەستۆۋەت ماتەري كاك تاكوۆوي...» دەۋگە ءماجبۇر بولدى.
قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, مىنا اياق استىندا جاتقان تاستاردان باستاپ, سوناۋ كوز ۇشىندا شاڭىتقان گالاكتيكالارعا دەيىن تۇگەل فيزيكالىق ماتەريا بولماي شىقتى. اسپان دەنەلەرى, ونىڭ ىشىندە ءوز دەنەمىز دە بار, تۇگەل بەلگىلى فورماعا ۇيىستىرىلعان ەنەرگەتيكالىق ءورىس بولىپ شىقتى. ول ورىسكە ادام ويى اسەر ەتە الاتىنى تاجىريبەلەر ارقىلى دالەلدەندى. ال, ول ءورىس بولسا بارىنە اسەر ەتە الادى. ءبارىنىڭ تاعدىرى سونىڭ قولىندا. سونىڭ جاسامپازدىعىنان سان جەتپەس فيزيكالىق فورمالار ومىرگە كەلگەن. بۇل ءورىستى پلانك «رازۋم» ياعني سانا دەپ وتىر. ول ءورىس سىرتتان سانا ارقىلى باسقارىلادى. «سىرتتان» دەۋ شارتتىلىق. ول ءورىس, ياعني عىلىم تىلىمەن ايتقاندا «ءتاڭىر ماتريتساسى» ءار نارسەنىڭ ىشىندە دە, سىرتىندا دا بار. نەمەسە زاتتىڭ نەگىزى, بولمىسى. «ءتاڭىر ماتريتساسى» ءبىر اقىل جەتپەس الىپ مۇحيت بولسا, ءبىز سونىڭ ىشىندە جۇزگەن بالىق ىسپەتتىمىز. مۇحيت تولقىنداردى تۋدىرادى. ياعني, ءوز بولمىسىنان فورمالار جاسايدى. بۇ دۇنيەدەگى جاندى, جانسىز اركەلكى فورمالار سول سانا مۇحيتىنىڭ تۋىندىلارى. دەمەك, بۇل اقىلعا سىيماس, كوزگە كورىنبەس عالامدىق سانا – بۇكىل الەمدى تولتىرىپ تۇرعان نازىك ءورىس. كوزگە كورىنبەيدى. قولعا ۇستاتپايدى. ىستىق تا ەمەس, سۋىق تا ەمەس. سوندىقتان ونى ادام بالاسى تۇسىندىرە المايدى. ول سول كوزگە كورىنبەيتىن قالپىندا كوزگە كورىنەتىندەردىڭ بارىنەن قۇدىرەتتى. جاساۋشى. شەكسىز. ماڭگىلىك. ادامزات بالاسى سونداي قۇدىرەتتىڭ بارىن اتامزاماننان سەزگەن. مويىنداعان. تابىنعان. ال, عىلىم بولسا بۇل اقيقاتتى ەندى عانا اشىپ وتىر.
گرەگگ برەيدەننىڭ «بوجەستۆەننايا ماتريتسا» كىتابىنان:
«مۋدرەتسى پروشلوگو ستاراليس دونەستي دو ناس, پوتومكوۆ, ستول ۆاجنۋيۋ ينفورماتسيۋ. وستاۆلەننىە يمي پودروبنىە ينسترۋكتسي پو ەنەرگەتيچەسكومۋ ۆزايمودەيستۆيۋ س ميروم مى موجەم ۋۆيدەت ي نا ستەناح حراموۆ, ي ۆ پەرگامەنتنىح سۆيتكاح. كرومە توگو, وني نا سوبستۆەننوم پريمەرە دەمونستريرۋيۋت نام, كاك موجنو يستسەليات سۆوە تەلو ي ۆوپلاششات ۆ جيزن سامىە زاۆەتنىە مەچتى ي جەلانيا. ناۋكا پريشلا ك وتكرىتيۋ يزۆەستنىح يم زاكونوۆ ۆزايمودەيستۆيا چەلوۆەكا س ميروم ليش تەپەر, سپۋستيا 5000 لەت»
«سوزنانيە ۆسەلەننوي – بوجەستۆەننايا ماتريتسا – پرونيزىۆاەت كاجدۋيۋ كلەتوچكۋ ناشەگو تەلا ي راسپروسترانياەتسيا بەسكونەچنو دالەكو زا ەگو پرەدەلى. ەتو زناچيت, چتو مى, وستاۆاياس سوبوي, زاداەم تون ۆسەمۋ ميروزدانيۋ ي وتراجاەم ۆسە پرويسحودياششەە ۆ نەم»
«تاك ۋستروەن مير – ۆ كاجدوم ەگو فراگمەنتە وتراجەنو گولوگرافيچەسكوە تسەلوە»
«ناشە تەلو ۆىراجاەت سوبوي ۆەس كوسموس»
«ۆ سيلۋ گولوگرافيچەسكوي پريرودى ميروزدانيا يزمەنەنيا ۆ ودنوي ەگو چاستي وتراجايۋتسيا نا ۆسەم»
«مى زناەم, چتو ناشي ليۋبوۆ ي بلاگودارنوست سپوسوبنى ناپولنيت ناس جيزنەننوي ەنەرگيەي, ا ۆەس مير – سپوكويستۆيەم»
«نەلزيا يستسەليت مير, ودەلەت پريچينى ستراداني, پرەۋمناجايا زلو»
«نەۆوزموجنو پرەكراتيت ۆوينۋ, رازۆيازىۆايا نوۆىە ۆوينى»
«يزمەنەنيە, پرويزوشەدشەە ۆ ودنوم مەستە, ۆىزىۆاەت يزمەنەنيا ۆەزدە»
«چۋۆستۆو – ەتو يازىك, نا كوتوروم موجنو رازگوۆوريۆات س بوجەستۆەننوي ماتريتسەي»
«ۆ چەلوۆەكە سوكرىتا ۆەليچايشايا تاينا ۆسەلەننوي»
«ۆسە ۆوكرۋگ ناپوميناەت نام, و توم, چتو چەلوۆەك موجەت تۆوريت چۋدەسا»
الەمدىك دۇنيەتانىمدا توڭكەرىس جاساعان ءبىرتۇتاس عالامدىق سانا تۋرالى كۆانتتىق فيزيكا اشقان جاڭالىققا وراي گ.برەيدەن كىتابىنان كەلتىرىلگەن بۇل ءتۇيىندى ويلار نەنى مەڭزەيدى؟ ادام ساناسىنىڭ دا عالامدىق سانا بولشەگى ەكەنىن مەڭزەيدى. ال, عالامدىق سانا جاراتۋشىنىڭ ءوزى ەكەنىن مەڭزەيدى. دەمەك, ادام سول عالامدىق سانا تۋدىرعان ءبىر قۇبىلىس قانا ەمەس, سول شەكسىز گولوگرافيالىق سانانىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى. گولوگرافيانىڭ جالقى ءبولشەگىندە جالپى دەنە بولمىسى ساقتالاتىنى ايان. سوندىقتان دا پايعامبارىمىز مۇحامەد س.ع.س. ءوز حاديستەرىنىڭ بىرىندە «كىم دە كىم ءوزىن تانىسا – ول راببىسىن دا تانيدى» دەگەن. ياعني, پايعامبارىمىز جالقى ادام ساناسىنىڭ, جالپى عالامدىق سانانىڭ, ياعني راببىسىنىڭ بولشەگى ەكەنىن مەڭزەگەن. كۆانتتىق فيزيكا بويىنشا ادام دەنەسى كۆانتتىق دەڭگەيدە سانادان تۇرادى. دەمەك, ادام جانىمەن دە, تانىمەن دە اللانىڭ بولشەگى. قۇران بولسا ادامدى بىرنەشە رەت اللانىڭ جەردەگى ورىنباسارى اتايدى. ەندەشە, اللا ادام بولمىسىنا و باستان عالامات قاسيەتتەر دارىتىپ, پەشەنەسىنە جەر بەتىندەگى قۇدايدان كەيىنگى قۇدىرەت بولارلىق داڭعايىر بولاشاق جازعان.
ادامعا بەرىلگەن وسىناۋ الاپات مۇمكىندىك جايلى يسا ءماسىح:
«پو نەۆەريۋ ۆاشەمۋ; يبو يستيننو گوۆوريۋ ۆام: ەسلي ۆى بۋدەتە يمەت ۆەرۋ س گورچيچنوە زەرنو ي سكاجەتە گورە سەي: «پەرەيدي وتسيۋدا تۋدا», ي ونا پەرەيدەت; ي نيچەگو نە بۋدەت نەۆوزموجنوگو دليا ۆاس» دەگەن. (ماتۆەي. 17:20)
يسا ءماسىح سەنىم قۇدىرەتى, سەزىم قۇدىرەتى تۋرالى ايتىپ وتىر. ادام جاراتۋشىعا دەگەن سەنىم ارقىلى تاۋدى دا قوزعاي الادى دەپ وتىر. دەمەك, ادامعا تازا, پاك, ءشۇباسىز سەنىم كەرەك. جالعىز جاراتۋشىعا دەگەن سەنىم. ادامدا سونداي سەنىم شىنايى بولسا اللا ونىڭ تىلەۋىن بەرەدى.
«كىم بۇ دۇنيەدە ءومىرىنىڭ زەينەتتەرىن قالايتىن بولسا, ولارعا ىستەگەن امالدارىنىڭ سىيىن بۇ دۇنيەدە تولىق ەتىپ بەرەمىز جانە ولار بۇ دۇنيەدە زيان كورمەيدى» دەيدى قۇران (ھۋد سۇرەسى).
سۇراۋدىڭ كوكەسى – دۇعا. سوندىقتان دا اتامزاماننان قاي ءدىن وكىلى بولماسىن جاراتقان يەدەن جارىلقاۋدى دۇعا ارقىلى سۇراعان. سول دۇعا, ناماز ءتاڭىر ماتريتساسىنا, ياعني عالامدىق ساناعا تارايدى. عالامدىق سانا جاۋاپ قاتادى. جاقسى تىلەككە جاقسىلىقپەن جاۋاپ قاتادى. سوندىقتا دا حالىق: «قارعىس الما, العىس ال!» دەيدى. اۋىزدان شىققان جاقسى لەبىز الەمدىك سانانى ساۋىقتىرادى. جامان لەبىز – اۋىرتادى. نەمەسە يەسىن تابادى. الەمدىك سانا ادامزاتتان «ىزگىلىكتى وي, ىزگىلىكتى ءسوز, ىزگىلىكتى ءىس» كۇتەدى. ال, ادامنىڭ ويى, ءسوزى, ءىسى ىلعي دا ىزگىلىكتى بولىپ كەلدى مە؟ ارينە, جوق. سوندىقتان ادامزات تاريحى قانمەن جازىلدى. جازىلىپ تا جاتىر. جەر بەتىندە ز ۇلىمدىق ىندەتى تولاس تابار ەمەس. ەندەشە, ادام ءتۋابىتتى ز ۇلىم جاراتىلعان با؟ كەيبىر فيلوسوفتار وسىلاي دەيدى. ادامنىڭ ز ۇلىم جاراتىلعانىن دالەلدەيدى. ءبىز ادامنىڭ ماحابباتپەن جاراتىلعانىن دالەلدەگىمىز كەلەدى.
«ماحابباتپەن جاراتقان ادامزاتتى
سەن دە ءسۇي ول اللانى جاننان ءتاتتى»
(اباي)
«ۆسەۆىشنىي پرونيزال ۆەس مير ليۋبوۆيۋ, ليۋبوۆيۋ ۆىتكال وسنوۆى ۆسەح سۋششەستۆ, تاك چتو ۆسيا بەزمەرنايا ۆسەلەننايا ياۆلياەت سوبوي وگرومنوە پروسترانستۆو دەياتەلنوي ليۋبۆي» (وسمان نۋري توپباش. «پۋت سەردتسا»)
انا قۇرساعىندا ادام اللانىڭ ماحابباتىمەن جايلى دا, جىلى, جۇمساق ۇيادا جاراتىلدى. جايسىزدىقتىڭ نە ەكەنىن, سالقىندىقتىڭ نە ەكەنىن, جالعىزدىقتىڭ نە ەكەنىن ادام بۇ دۇنيەگە كەلگەن بەتتە سەزدى. سوندىقتان شىرىلدادى. ءسابي جانى – اللادان. ماحاباتتان تۇرادى. مىنە, ول كوزىن اشتى. دۇنيەگە پەرىشتە كوزبەن قارادى. جەر بەتىندەگى قۋلىقتان, سۇمدىقتان, ز ۇلىمدىقتان پاك, تازا, حابارسىز. ءبىراق, ءجۇرە كەلە وعان سول قۋلىق-سۇمدىقتى قوعام ءۇيرەتتى. دەمەك, جامان قاسيەت سابيگە قورشاعان ورتادان جۇقتى. سوندىقتان دا گاۋتامانى (بولاشاق بۋددانى) پاتشا اكەسى ەرجەتكەنشە قورشاۋلى دۋال ىشىندە ءوسىردى. ءجاننات باعىنداي گۇلزار باقشادا باقتى. ناتيجەسىندە بۋددا ەرجەتكەنشە ومىردە جامانشىلىق كورمەي, جامان ءسوز ەستىمەي, ءتىپتى اۋرۋ-سىرقات, كارى-قۇرتاڭداردى دا كورمەي, سۇلۋ جاستار, بۇلبۇل ءۇنى, سۇلۋ ساز اياسىندا ءوستى. ەرجەتكەنشە پەرىشتە سەزىمىنە سىزات تۇسپەدى. شىن ءومىردىڭ سۇرقيا كەلبەتىن كورمەدى. شىن ءومىردىڭ سۇرقيا كەلبەتىن ول تەك ەرجەتكەندە عانا كوردى. باقىتسىزدىققا بەلشەسىنەن باتقان حالىقتى كوردى. وڭباي شوشىدى. گاۋتاما پاتشا تاعىن تارك ەتىپ, باقىتسىزدىققا بەلشەسىنەن باتقان حالىقتى قۇتقارۋ جولىن ىزدەپ, جولعا شىقتى. باقىتسىزدىقتىڭ تەتىگى, تامىرى نەدە؟ سونى ىزدەدى. تاپسا, سول تامىرعا بالتا شاپپاق. ماقساتى – ادامدى ماڭگىلىك باقىتقا كەنەلتۋ.
– سوندا ءسىز «ادام ومىرگە تەك تاپ-تازا پەرىشتە كۇيىندە كەلەدى. وعان جاماندىق اتاۋلى قورشاعان ورتادان عانا جۇعادى» دەپ وتىرسىز عوي؟!
– سولاي...
– ادامزات تاريحى باسقاشا ايتادى. تاريحتىڭ ادام قانىمەن جازىلعانىن ايتادى. ز ۇلىمدىقتىڭ ادامنىڭ ءتۋابىتتى قاسيەتى ەكەنىن كورسەتەدى. اششى دا بولسا اقيقات وسى. رومانتيكانى قويىڭىز.
– جوق! كەلىسپەيمىن. ءسابي ز ۇلىم بولىپ تۋمايدى. ءسابي پەرىشتە قالىپتا كەلەدى ومىرگە. ءومىر ونى باسقا قالىپقا سالادى.
– جوق...تابيعاتىندا بار ز ۇلىمدىقتى وياتادى دەڭىز. ز ۇلىمدىق ءسابيدىڭ تابيعاتىندا ۇيىقتاپ جاتتى. ءسابيدىڭ بويىندا بار سول زۇلىمدىق بالالىق شاق ويىندارى كەزىندە-اق قىلتيىپ كورىنە باستادى. بالا وسكەن سايىن ز ۇلىمدىق پەن قاتىگەزدىك تە قاتار ءوستى. مەكتەپ قابىرعاسىنان باستالاتىن كىسى ءولتىرۋ مىسالدارى وسىنىڭ ايعاعى.
– توقتاڭىز. ءسىز ايتىپ وتىرعان نارسە ز ۇلىمدىق ەمەس. بالانىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتى. ول ينستينكتى اللاتاعالا بارلىق جان يەلەرىنىڭ بويىنا بەرگەن. ونسىز ءبىر دە – ءبىر تىرشىلىك يەسى جەر بەتىندە ءومىر سۇرە الماس ەدى. ءوزىن-ءوزى قورعاۋ بارلىق تىرلىك يەلەرىنە ءتان قاسيەت. قاجەت قاسيەت. ول ءومىر ءۇشىن كۇرەس.
– مىنەكي...مىنەكي... جاۋىزدىققا ءوزىڭىز جاقىندادىڭىز... ايتا بەرىڭىز!
– ءوزىن-ءوزى قورعاۋ, باۋىرىم, جاۋىزدىق ەمەس. ول – اللا جاراتقان تىرشىلىكتى قورعاۋ. ال اللا جاراتقان تىرشىلىكتىڭ ءبارى – اللانىڭ دالەلى. ولاردىڭ ءبارى ءوز جاراتۋشىسىنان حابار بەرىپ تۇر. ءبىز وسى جاراتىلعاندارعا قاراپ تۇرىپ جاراتۋشىنى تانيمىز. اناۋ اسەم اۆتوموبيلگە قاراپ تۇرىپ ءبىز ويلانباستان ونىڭ جاساۋشى ادام ەكەندىگىنە ءشۇبا كەلتىرمەيتىنىمىز ءتارىزدى, جەر بەتىندەگى وسىناۋ بارلىق جاندى تىرشىلىككە قاراپ تۇرىپ تا ءبىز سول جان يەلەرىنىڭ اۆتورى اللا ەكەندىگىنە تيتتەي دە ءشۇبا كەلتىرمەۋگە ءتيىسپىز.
– سونىڭمەن ادام جاۋىز با؟ مەيىربان با؟
– ادام مەيىربان بولىپ تۋادى.
– وندا جاۋىزدىق قايدان شىقتى؟!
– توقتاڭىز! اسىقپاڭىز... جاۋىزدىق كەز-كەلگەن تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتىنەن شىقتى.
– دەمەك, جاۋىزدىق ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتى بولدى دەيسىز عوي!
– ولاي ەمەس... ءسابي دەلىك... سىرتتان بولعان اگرەسسياعا وزىنشە قارسى رەاكتسيا جاسايدى. ويتكەنى, ول اگرەسسيانى, ياعني زورلىق-زومبىلىقتى قابىلدامايدى. ول شاماسى كەلسە سول اگرەسسيادان قاشىپ قورعانادى. شاماسى كەلسە اگرەسسياعا تويتارىس بەرەدى.
– انەكي... انەكي... تويتارىس! تويتارىس... دەدىڭىز... تاماشا ءسوز... تويتارىستىڭ شىن اتى – تۇمسىق بۇزۋ! سونىڭمەن, كەشەگى ءسابي-پەرىشتە اگرەسسورعا تابانداپ تويتارىس بەرىپ جاتىر! دالىرەگى – تۇمسىق بۇزىپ جاتىر! بۇل جاۋىزدىق...ەمەي نەمەنە؟ ول جاۋىزدىق قايدان شىقتى, كوكە؟! ەگەر, بالا بولمىسىندا قاتىگەزدىك بولماسا, اگرەسسياعا قارسى ءوز اگرەسسياسى قايدان شىقتى؟! دەمەك, ونىڭ بولمىسىندا قاتىگەزدىك بولعان! بولمىسىندا بۇعىپ جاتقان. انەكي, كەرەك كەزىندە قىنابىنان قانجاردى سۋىرىپ الدى... سۋىرىپ الدى دا... قارسىلاسىنا سۇعىپ الدى... مىنەكي, مەيىربان بالاڭىزدىڭ بارار جەرى!
مويىنداڭىز, ءتۋابىتتى جاۋىزدىقتى! ادامعا ول ءتۋابىتتى بەرىلگەن!
– توقتاڭىز! تاعى دا ايتامىن... تىڭداڭىز! ءوزىڭدى-ءوزىڭ قورعاۋ اگرەسسيا ەمەس... قاتىگەزدىك تە ەمەس... ءسىزدىڭ كۇمانىڭىزدى تالدايىق! تارقاتايىق! قانجار ۇستاعان اگرەسسورعا قارسى پەرىشتە بالا دا قانجار سىلتەدى. ويتپەسە... ونىڭ ءوزى زورلىق قۇربانى بولار ەدى عوي! بۇل سوندا جاۋىزدىق پا؟! بۇل – جاۋىزدىقپەن كۇرەس قوي! بۇل اراسىن اجىراتا ءبىلۋ كەرەك قوي, باۋىرىم! اگرەسسور سايتاننىڭ سىلتەۋىمەن قولىنا قانجار الدى. پەرىشتە بالانى ولتىرگىسى كەلدى. پەرىشتە بالا بولسا سايتان يەكتەگەن سۇمەلەكتىڭ قولىنان قازا تاپقىسى كەلمەدى. قورعانىپ, قولىنا قانجار الدى. پەرىشتە بالا شىنتۋايتىنا كەلگەندە سايتانعا قارسى تۇردى. ول وسى قيمىلىمەن ءوزىن عانا ەمەس, سايتاننان پەرىشتەنى قورعادى. ز ۇلىمنان بەيكۇنا ءسابيدى قورعادى. ءولىمنەن ءومىردى قورعادى. اللا جاراتقان بەيكۇنا جان يەسىن سايتاننىڭ سۇمەلەگىنەن قورعادى. اگرەسسورعا قارسى قولعا قارۋ الدى. ادىلەتكە اراشا ءتۇستى. ونسىز جەر بەتى, كۇللى ادامزات سايتاننىڭ سايقىمازاعىنا اينالار.
«كىم دە – كىم ءبىر جاندى ولتىرمەگەن جانە جەردە بۇزاقىلىق ىستەمەگەن ادامدى ولتىرسە, دەمەك, بارلىق ادامزاتتى ولتىرگەنمەن بىردەي» (قۇران. مايدا سۇرەسى)
وسى جەردە يسلام ءدىنىنىڭ الەمدەگى زور بەدەلىن جامىلىپ بەيكۇنا ايەل, بالا-شاعا قانىن شاشىپ جۇرگەن تەرروريستەردىڭ شىنايى مۇسىلمانشىلىققا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىنىن ايتقىمىز كەلەدى. ايداي الەم الدىندا بەيبىتشىل ءدىنىمىزدىڭ بەدەلىن تەرروريستىك ۇيىم دەڭگەيىنە تۇسىرۋگە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن مۇنداي دجيحادشىلاردى ءبىز يسلام ءدىنىنىڭ قاس جاۋى دەيمىز.
ءدىن فيلوسوفياسىن ءۇستىرت تۇسىنۋدەن ءۇستىرت يسلامشىلدار شىعادى. قۇران – اللانىڭ ادامزاتقا تۇسىرگەن سوڭعى ءۋاحيى, سوڭعى ەسكەرتۋى. بۇل ەسكەرتۋدى دۇرىس ءتۇسىنۋ – ادامزات پارىزى.
– كوكەسى, سونىمەن, قاتىگەزدىك قايدان شىقتى؟!
– قاتىگەزدىك قايدان شىقتى؟ ومىرگە ءتاي-ءتاي باسىپ ەندى كەلگەن ءسابيدى ءومىر قاتىگەزدىككە ۇيرەتتى. پەرىشتە ءسابي بىرنەشە رەت قاتىگەز اگرەسسيا قۇربانى بولدى. تاياق جەدى. ۇيگە جىلاپ كەلدى. اقىرى, ول قاتىگەزدىككە قاتىگەزدىكپەن جاۋاپ بەرە باستادى. سوندا عانا اگرەسسيانى اۋىزدىقتاي الاتىنىن ءتۇسىندى. سودان كەيىن ونىڭ دا جۇدىرىعى ءتۇيىلدى. قاباعى قاتۋلاندى. جۇدىرىققا قارسى جۇدىرىق سىلتەدى. بالا جۇدىرىعى ەندىگى جەردە تەك اگرەسسورلارعا عانا ەمەس, پوتەنتسيالدى اگرەسسورلارعا دا قارسى جۇمسالدى. ءتۇيۋلى جۇدىرىق, قاتۋلى قاباقتى بالادان ەندى وزگە بالالار شوشيتىن بولدى. تىشقان مۇرنىن قاناتپاعان باياعى پەرىشتە بالا ەندى اگرەسسور بالاعا اينالا باستادى. ءسويتىپ, كىشكەنتاي اگرەسسور ەندى پەرىشتە – سابيلەردىڭ تۇمسىعىن ءوزى قاناتاتىن بولدى. وسىلايشا قاتىگەز ورتا, قاتىگەز قوعامنان قاتىگەز بالا شىقتى. كىشكەنتايىنان قيانات جاساپ ۇيرەنگەن بالا – ەرتەڭگى كۇنگى دايىن ديكتاتور. مىنەكي... قاتىگەزدىك قايدان شىقتى...
– قوعامنان شىقتى دەيسىز عوي... ال, قوعامىڭىز بولسا جابايى شاعىندا دا, بۇگىنگى وركەنيەتتى شاعىندا دا قىرىقپىشاق قىرقىسىپ جاتىر! جابايى قوعامدا ءبىر ادام ءبىر ادامدى ولتىرسە, بۇگىنگى وركەنيەتتى قوعامىڭىزدا ءبىر ادام ميلليوندى جايپاي الادى. وركەنيەت وسكەن سايىن اگرەسسيا ەسەلەپ ءوستى. ز ۇلىمدىق گەومەتريالىق پروگرەسسيامەن ۇدەدى. مۇنداي قوعامدا ومىرگە قانشا پەرىشتە كەلسە دە قاسقىر-ادام بولماي ما؟! ءوزىڭىز ايتتىڭىز, «ادامدى قوعام جاسايدى» دەپ. ال, قوعامىڭىز قاسقىر قوعام بولسا قايتتىك؟! باياعى «دجۋنگلي زاڭىنان» ارىلماعان قوعام بولسا قايتتىك؟! بۇگىندە ول جاھاندانۋ دەلىنەدى. تۇپكى ماقساتى ءبىر. ءالدى, ءالسىزدى ەكى بۇكتەپ ءبىر شاينايدى. ۇلكەن مادەنيەت – كىشى مادەنيەتتى, ۇلكەن ءتىل – كىشى ءتىلدى, ۇلكەن كورپوراتسيا – كىشى كورپوراتسيانى, ۇلكەن ەل كىشى ەلدى جۇتادى. ياعني, دجۋنگلي زاڭى تولاسسىز جۇمىس ىستەۋدە. باسقا شاۋىپ, توسكە ورلەپ تۇر. بۇعان قارسى قانداي ءۋاج ايتا الاسىز, كوكە!؟
– تىم, قارايتىپ جىبەردىڭىز! تۇيىققا اپارىپ تىرەدىڭىز! مەن باسقاشا ويلايمىن. مەن عانا ەمەس, دامۋ لوگيكاسى...
دامۋ لوگيكاسى جەر بەتىندەگى ادام ميسسياسى بۇلاي اياقتالمايتىنىن اڭعارتادى. دامۋ لوگيكاسى نەمەسە جەر بەتىندەگى جاراتقان يە جوباسى ادامدى ءوز قاتەلىگىنە ءوزىن سۇرىندىرە وتىرىپ, العا قاراي سۇيرەپ كەلە جاتقانداي. سايتاننىڭ سوڭىنا ەرۋ قانداي اپاتقا الىپ باراتىنىن ادام باستان كەشپەي, ماڭدايى تاسقا تيمەي تۇسىنبەدى. ادام ماڭدايى 20 عاسىردا تاسقا ءتيدى. قۇدايسىز قوعام قۇرامىن دەپ قۇردىمعا كەتە جازدادى. باقىتسىزدىققا بەلشەسىنەن باتتى. ەندى 21 عاسىر ادامنىڭ ەس جيۋ, ەسەيۋ عاسىرى بولۋعا ءتيىس. سايتان قۇرعان تور, قۇدايسىزدىق قۇرىعىنان قۇتىلۋعا ءتيىس. سايتاننىڭ سوڭىنا ەرگەن ادام وزىنە دە, وزگەگە دە باقىتسىزدىق اكەلدى. جەر بەتىن دوزاققا اينالدىردى. ءوز ءومىرىن دوزاققا اينالدىردى. ويتكەنى, قۇدايسىز ادام – ادامدى جەك كورەدى. سوندىقتان دا ول جويقىن قارۋدى ويلاپ تاپتى. ادامزاتتى جويۋدى 20 عاسىردىڭ كۇن تارتىبىنە شىعاردى. قۇدايسىز ادام – باقىتسىز ادام. ويتكەنى, ول ومىردە تەك ءتان ءلاززاتىن ىزدەيدى. ءتان ءلاززاتى جان ءلاززاتى بولا الماق ەمەس. ادام جانى جەتىمسىرەمەك. قۇلازىماق. جالعىزدىق كورمەك. ويتكەنى, ونداي ادام ءوز كەۋدەسىندەگى جاندى ءوز يەسىنەن ايىردى. دوسىنان ايىردى. ال, ونىڭ يەسى, ءارى دوسى راببىسى ەدى. ءوز يەسىنەن ايىرىلعان جان – تىرەگىنەن ايىرىلعان ۇيدەي. ۇرەيگە بوي الدىردى. جاقىنداپ كەلە جاتقان اجال ونىڭ اپشىسىن قۋىردى. ونىمەن جۇزدەسۋدەن قورقىپ ساناسىن وشىرۋگە ۇمتىلدى. توي-دۋمانشىل بولىپ الدى. بىراق, ول سوندا دا جالعىزدىق قۇرىعىنان قۇتىلا المادى. ادام اراسىنان تاپقان دوسىمەن بۇتىندەلىپ, جالعىزدىقتان قۇتىلعىسى كەلگەن. الايدا, ادام دوسى ونى قۇتقارا المادى. ادام اداممەن دوستىقتىڭ بايانسىزدىعىنا كوزى جەتتى. سوندىقتان دا, ونىڭ جانىندا تىنىشتىق جوق. شىن باقىت ءشارباتىن تاتا الماي ومىردەن ءوتتى. اجالدى ازاپپەن قارسى الدى. بۇل – قۇدايسىز قوعام, قۇدايسىز ادام سىباعاسى. قۇدايىم, سودان ساقتا!
– كوكەسى! جەتەدى! زارەمىز ۇشىپ ءبىتتى! ەندى ادامدى قۇتقارۋ جولىن ىزدەيىكشى! الجاسىپ, اداسىپ, قاتەلەسىپ بىتكەن بۇل بايعۇس تا كۇناھار ادامدى قالاي قۇتقارامىز؟!
– ادامدى ادام قۇتقارا المايدى. ادام ادامعا تەك باعىت-باعدار عانا سىلتەي الادى. ادام پەندە ءوزىن ءوزى عانا قۇتقارا الادى. ول ءۇشىن ءجۇزىن جاراتۋشىسىنا بۇرۋى كەرەك. سوندا, سايتان سەرپىلىپ, جاراتۋشىسى جاقىندايدى. جان-جۇرەگى ءجىبىپ, ءبىر عاجاپ ءجاننات سامالىن سەزەدى. ول – جارىق. ول – نۇر. ول – ماحاببات. ەش ءتان ءلاززاتى بەرە الماعان جان ءلاززاتى. سودان سەن راببىڭدى سۇيە باستايسىڭ. راببىڭدى ءسۇيۋ – راببىڭنىڭ قۇلدارى ادامدى ءسۇيۋ. ياعني, اللانى ءسۇيۋ – ادامدى ءسۇيۋ. ويتكەنى, اللا ادامدى ماحابباتپەن جاراتقان. جاۋىزدىقپەن ەمەس. جاۋىزدىق كوبەيسە, الەم سىرقاتتانادى. جامان نيەت عالامدىق ساناعا جامان اسەر ەتەدى. جاقسى نيەت جاقسى اسەر ەتەدى. ويتكەنى, بۇكىل ادامزات ساناسى تۇتاس. جالپى عالامدىق سانا. وسىنى مويىنداساق, ياعني بۇكىل ادامزاتتىڭ جانى ءبىر ەكەنىن مويىنداساق, بۇكىل ادامزاتتىڭ ءتانى دە ءبىر ەكەنىن مويىندار كۇن دە الىس ەمەس. ولاي بولسا, بۇكىل ادامزات ءبىر اعزا, ءبىر بولىنبەس تۇلعا. جەر شارىنىڭ قاي نۇكتەسىندە ورىن الماسىن ادام تراگەدياسىن ەستىگەندە ءبىزدىڭ جانىمىز اۋىراتىنى سوندىقتان. ويتكەنى, عالامدىق سانا ءبىرتۇتاس. عالامدىق سانا بىزدەن تەك جاقسى نيەت, دۇعا, ناماز, ماحاببات كۇتەدى. ويتكەنى, جاراتۋشى ماحابباتتان تۇرادى. ول ءوزىنىڭ سول عاجايىپ سەزىمىنىڭ جەر بەتىنە تەك جۇزدەن ءبىرىن تۇسىرگەن. سونىڭ ءوزى جەر بەتىندە تىرشىلىك تەپە-تەڭدىگىن ساقتاپ تۇر. ماحابباتسىز جاۋىز تىرشىلىك ءبىرىن-ءبىرى جويىپ تىنار ەدى. ماحابباتسىز تىرشىلىك – قياناتشىل, زورلىقشىل, جويۋعا بەيىم تىرشىلىك. سايتان جولىنداعى تىرشىلىك. ماحابباتشىل تىرشىلىك اياۋعا, ايالاۋعا بەيىم, جاسامپاز تىرشىلىك. ماحابباتشىل تىرشىلىك ۇلگىسىن ادامزاتقا پايعامبارلار كورسەتتى. پايعامبارلار ۇلگىسى – بولاشاق ادام ۇلگىسى. بولاشاق جوعارى ادام ۇلگىسى. جاراتقان يە ونداي ادامدارعا ەرەكشە قاسيەتتەر بەردى. پايعامبارلار جولىن ۇستاعان ءىزباسارلار – تاريحتاعى سيرەك تە بولسا جوعارى ادامدار. ولاردى ءبىز كوبىنەسە اۋليەلەر دەيمىز. بولاشاقتى بولجايتىن, ءبىر ۋاقىتتا ەكى مەشىتتە ناماز وقيتىن, ولگەندى ءتىرىلتىپ, وشكەندى جاعاتىن اۋليەلەر – بولاشاق جوعارى ادام ۇلگىسى. يماندى ادام ۇلگىسى. ادام ول دەڭگەيگە راتسيوناليزم ارقىلى ەمەس, عىلىم ارقىلى ەمەس, جاراتۋشىعا دەگەن شىنايى سەنىم ارقىلى جەتەدى. وسىنداي جوعارى رۋح ادامدارى – بولاشاق ادامدارى. بولاشاق قوعامى سونداي جوعارى ادامدار قوعامى. دامي كەلە ادامزات جوعالتقان راببىسىن تابار بولسا, ءسوز جوق, راببىسى دا ونى تابادى. سوندا ادامزات دامۋدىڭ جاڭا رۋحاني, يماني ساتىسىنا كوتەرىلەدى. ونداي ساتىعا كوتەرىلگەن يماندى قوعامدا يماندى عىلىم داميدى. يماندى عىلىم ادامعا قىزمەت ەتەدى. يماندى عىلىمدى اۋىزدىقتاعان ادام جۇلدىزدى الەمدى دە اۋىزدىقتايدى. سوندا, ادام قۇران ايتقانداي, اللانىڭ جەردەگى ورىنباسارى دەڭگەينە كوتەرىلەدى. جەر بەتىندەگى ادام ميسسياسى سوندا عانا ءوزى دىتتەگەن ماقساتقا جەتەدى. جاراتۋشىنىڭ جەر بەتىندەگى جوباسى سوندا عانا تولىق جۇزەگە اسادى.
ادامعا سەنەيىك! ادام بولاشاعىنا سەنەيىك!
سماعۇل ەلۋباي.
