قىركۇيەكتەگى قاربالاس كۇندەر

ەلىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە بولعالى جاھاندىق قوعامداس­تىق­تا ءوزىنىڭ لايىقتى ءارى ەلەۋلى ءرولىن ودان ءارى بەكىتىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ الەمدىك بەدەلى مەن بايىپتى سىرتقى ساياسي ستراتەگياسىنىڭ ارقا­سىن­دا حالىقارالىق قوعامداستىقتا ديپ­لوماتيالىق زور تابىستارعا قول جەتكىزىلىپ, ەل مارتەبەسىن كوتەرەر ماز­مۇندى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن وتكىزگەن ەقىۇ ءسامميتى ەلىمىزدىڭ ءسوزسىز ۇلكەن جەتىستىگى بولىپ تابىلادى. قازاقستان بۇگىندە زاماننىڭ كو­كەي­كەستى ماسەلەلەرىن شەشۋدە حالىقارا­لىق قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى ءارى تو­لىققاندى ارىپتەسى رەتىندە قارۋدى تاراتپاۋ تارتىبىنەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دەيىنگى كوپتە­گەن باستامالارعا بەلسەنە اتسالىسۋدا. بۇعان قازاقستاننىڭ 29 تامىز – سەمەي پوليگونى جابىلعان كۇندى يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىق­ارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى ۇسى­نىسىنا بۇۇ-نىڭ قولداۋ كورسەتكەنى ناقتى دالەل بولا الادى. وتكەن اپتادا بۇكىل الەم ەلىمىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش ساياساتىنا تاعى دا كۋا بولدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە يادرولىق تاراتپاۋ مەن يادرولىق قىزمەتتى باقىلاۋ سالا­سىندا بىرقاتار ماڭىزدى باستامالار توپتاماسىن العا ۇسىندى. ەلباسى ءوز سوزىندە يادرولىق قارۋعا يە مەملەكەت­تەردىڭ ودان باس تارتۋىنا ماعىنالى بالامانىڭ جوق ەكەنىن ايتتى جانە بەيبىت اتوم قۋاتىن قاۋىپسىز قولدانۋ قاعيدالارىن قايتا قاراۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جاريا ەتتى. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆتىڭ 18-24 قىركۇيەك ارالىعىندا نيۋ-يوركتە ءوت­كەن بىرقاتار ماڭىزدى شارالار بارى­سىن­داعى بەلسەندى جۇمىسى ەلباسىمىز باسقارعان وتاندىق دەلەگاتسيانىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىنا تىڭ مازمۇن قوستى. سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى 30-دان استام ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ (ياسجتش) كۇشىنە ەنۋىنە ىقپال ەتۋ بويىنشا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا مەن جوعارعى دەڭگەيدەگى ماڭىز­دى جينا­لىس­تاردا بايانداما جاسادى. قازاقستاننىڭ بۇۇ باس اسسامب­لەيا­سىنىڭ 66-شى سەسسياسىنا قاتىسۋى مۇ­سىل­مان ەلدەرىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىن نىعاي­تىپ قانا قويماي, يىۇ-عا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ بىرىككەن سىرتقى ساياسي قادام­دارىنا ۇيىتقى بولعانى ءمالىم. سەسسيا بارىسىنداعى ءمينيستردىڭ العاشقى كەز­دە­سۋلەرىنىڭ ءبىرى يسلام ىنتى­ماقتاس­تىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ەكمە­لەددين يحسانوعلىمەن بولدى. اڭگىمە بارىسىندا تاراپتار يىۇ-نى جاڭعىر­تۋ­داعى بىرلەسكەن ءتيىمدى جۇمىستاردى قۇپتاپ, پالەستينا, تاياۋ شىعىس جانە سولتۇستىك افريكاداعى احۋالدار مەن سوماليدەگى گۋمانيتارلىق داعدارىستى ەڭسەرۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى تال­قى­عا سالدى. بۇل ماسەلە قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن يىۇ اتقارۋشى كوميتەتىنە مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ نيۋ-يوركتە وتكەن بەيرەسمي كەزدەسۋىنىڭ نازارىندا دا بولعان ەدى. ورىن العان پىكىر الماسۋ يىۇ-نىڭ مۇسىلمان ۇمبەتى الدىندا قويىلعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە ۇيىمنىڭ ۇستانىمىن ودان ءارى ءۇي­لەستىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. وسى باعىتتا قازىحانوۆتىڭ توراعا­لى­عىمەن يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ جىل سا­يىنعى ۇيلەستىرۋ كەزدەسۋى ءوتتى. سونىڭ بارىسىندا يىۇ دەلەگاتتارى پالەستي­نانىڭ جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋ­دارىپ, قازاقستان تاراپىنىڭ ۇسىنى­سى­مەن 57 مەملەكەتتىڭ مينيسترلەرى ال­دىن­دا پالەستينا پرەزيدەنتى ماحمۇد ابباس ءسوز سويلەدى. وسى ماڭىزدى جينا­لىس­تىڭ سوڭىندا ۇيىم ءبىر اۋىزدان پالەستينا مەملەكەتىنىڭ بۇۇ-عا مۇشەلىگىن قولداۋ جونىندە ساياسي قارار قابىلدادى. قازاقستان توراعالىعى ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن وسىنداي ساياسي ءاۋىزبىر­شىلىك مۇسىلمان جانە حالىقارالىق قاۋىمدار ءۇشىن وتە ماڭىزدى سەرپىلىس بولدى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆە­دومستۆو­سىنىڭ باسشىسى, سونىمەن قاتار, ليۆيا­داعى جانە سوماليدەگى احۋالعا قاتىستى باسقو­سۋ­لاردا ەلىمىزدىڭ ۇستانىمىن جاريالاپ وتىردى. ولاردىڭ الەمدىك قو­عام­داستىق كوزقاراسىمەن ۇيلەسەتىنى اتاپ كورسە­تىل­دى. بۇل ورايدا ە.قازىحانوۆتىڭ ەقىۇ-نىڭ «ۇشتىگى» شەڭبەرىندە ليتۆا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى – ەقىۇ ءىس با­سىن­داعى توراعاسى اۋدرونيۋس اجۋباليسپەن, يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تى­يىم سالۋ تۋرالى شارت ۇيىمى (ياسجتشۇ) دايىنداۋ كوميسسياسى­نىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەلشى تيبور توتپەن, ت.ب. كەزدەسۋلەرىن دە اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, ت.توتپەن كەزدەسۋدە سۇح­بات­تاسۋشىلار استانا مەن سەمەيدە ءۇس­تىمىزدەگى جىلعى 12-13 قازاندا وتەتىن «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» حالىق­ارالىق فورۋمعا دايىندىق جايىن تالقىلاپ, وسى ءىس-شارانىڭ الەمدىك ۇدەرىستە يادرولىق سىناقتارعا تولىق­تاي تىيىم سالۋ جولىندا وڭ ۇدەرىس قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى. فورۋمنىڭ وتكىزىلۋى ەلباسىنىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى ساليقالى باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ­دا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ نا­زارىن ەرەكشە اۋدارۋى ءتيىس ەكەنىن اتا­عان ابزال. اتوم ەنەرگە­تي­كاسى ءجونىن­دەگى حالىقارالىق اگەنت­تىك­تىڭ ديرەك­تورى يۋكيو امانو, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ قارۋ­سىزدانۋ جونىندەگى ارنايى وكىلى سەرجيو دۋارتە, بەيبىتشىلىك سالاسىن­داعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ءوڭتۇس­تىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىن­عى پرەزيدەنتى فرەدەريك دە كلەرك, «قىرعي-قاباق سوعىستىڭ» اياقتالۋىنا زور ۇلەس قوسقان گەرمانيانىڭ بۇرىن­عى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى گانس ديتريح گەنشەر سياقتى ساياسات ساڭلاق­تارى قاتىساتىن كەڭ-اۋقىمدى ءىس-شارا يادرولىق قارۋدان باس تارتپاعان جانە ياسجتش-نى را­تي­فيكاتسيالاماعان مەم­لەكەتتەرگە حالىق­ارالىق قىسىمدى كۇشەيتۋ ماقساتىن كوزدەيتىن بولادى. جالپى العاندا, مەملەكەت باسشى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاما­سىز ەتۋدەگى تىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ وتاندىق ديپلوماتيانىڭ قىزمەتىن­دەگى نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. ال قازاقستان پرەزي­دەنتىنىڭ جاھان­دىق قاۋىپسىزدىك جانە يادرولىق قارۋسىز­دانۋ جونىندەگى كوشباس­شىلىعى الەم نا­زارىن اۋدارىپ وتىرعانى انىق. ساۋلەبەك كوكشە ۇلى.