تۇرعىن ءۇي دەبيۋتى

دەبيۋت دەگەنىمىز – شاحمات پارتياسىنىڭ باستا­ما­سى. جاقسى باستاما جاساۋ تەك شاحماتتاعى ساتتىلىككە عانا بايلانىستى ەمەس. ءساتتى دەبيۋت– پاتەر, نەمەسە ءۇي ساتىپ العاندا دا كەزدەسەدى. پاتەر ماسەلەسىن شەشۋدىڭ قانداي تاسىلدەرى بار ەكەن؟ العاشقىدا قيىن بولىپ كورىنەتىن وسىنداي سۇراققا, «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» لايىقتى جاۋاپ تاپقان: تومەن پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ ۇيلەسىمى مەن ءتيىمدىسى تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى. باسپانا ىزدەۋدىڭ ادەتتەگى جولى – بارلىق بانكتەردى شارلاپ, ءتۇرلى گازەتتەردەگى حابار­لان­دىرۋلاردى سارالاپ شىعۋ. جانە ەڭ وكى­نىشتىسى, قولايلى شارتتاردىڭ جانە قاجەتتى جاعدايمەن بەرىلەتىن نەسيەلەردىڭ جوقتىعى. وكىنۋدىڭ قاجەتى جوق, سەبەبى, ىزدەگەن ادام قاشان دا ىزدەگەنىن تابادى. عالامتوردان «ءپا­تەر ساتىپ الۋ جولدارى» دەگەن ءسوز تىركەستەرىن تەرىپ كورەيىك. كوپتەگەن سىلتە­مە­لەر­دىڭ ارا­سىندا «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­ناق بانكىنىڭ» سايتىندا جانە پرەمەر-مي­نيستردىڭ رەسمي سايتىندا ورنالاسقان «تۇر­عىن ءۇي جيناق­تاۋلارى» اتتى ءسوز كوزگە ىلىنەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى جالپى حالىق­تىڭ ماسەلەسى ەمەس, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ءىس. اتالعان جۇيە نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ بىرىنشىدەن, بۇل باعدارلاماعا الىنعان نەسيە تولەۋگە مۇمكىنشىلىگى جەتەرلىك بارلىق ازاماتتار قاتىسا الادى. ەكىنشىدەن, ءىس كەلىسىمى وتە قاراپايىم: 50%*50%. سالىمنىڭ جار­تى­سىن سالىمشى جيناقتاسا, قالعان جارتى­سىن بانك تۇرعىن ءۇيدى يەمدەنۋ, پاتەر ءجون­دەۋ, نەمەسە ءۇي تۇرعىزۋ ماقساتتارىنا زاەم ۇسىنادى. سا­لىمشى جىلدىق 2 % ءمول­شەرىندە سىياقىسى بار قور جيناقتايدى. ەڭ جوعارعى جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرى 12,7 % قۇرايدى. پاي­ىزدىق مولشەرلە­مە­لەر­دى جيناقتاۋدىڭ بار­لىق كەزەڭىندە­ تۇراقتى بولىپ تابىلادى, ياعني سالىمشىلاردىڭ مۇددەلەرى بانك ءۇشىن اسا ماڭىزدى. ۇشىنشىدەن, جىل سايىن مەملەكەت تارا­پىنان سالىمشىلاردى ىنتالاندىرۋ ماقسا­تىندا 20% كولەمىندە سىيلىقاقى بەرىلىپ, ول ءوز كەزەگىندە تولەم جيناقتاۋعا ۇلكەن سەرپىلىس بەرەدى! سالىمشى ءوز جاعدايى مەن مۇمكىندىگىنە قاراي, قولايلى جيناقتاۋ مەرزىمىن تاڭداي الادى. مىسالى, «باستاۋ» تاريفتىك باعدار­لا­ماسى. اتى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل باعدار­لا­مامەن سەنىمدى جيناقتاۋ جۇرگىزۋگە بو­لا­دى. جيناقتاۋ مەرزىمى دە ايتارلىقتاي كوپ ەمەس, نەبارى 3-3,5 جىل, بۇل جاعدايدا تۇر­عىن ءۇي نەسيەسى 6 جىل مەرزىمگە بەرىلەدى. تۇر­عىن ءۇي زاەمى بويىنشا جىلدىق پايىز­دىق مولشەر­لەمە 5% ء(تيىمدى جىلدىق سىي­اقى مولشەر­لەمەسى 5,3% دەيىن). «وركەن» تاريفتىك باعدارلاماسى ارقىلى سىزگە باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە ۇلكەن جە­ڭىلدىك قاراستىرىلعان. جيناقتاۋ جوباسى­نىڭ مەرزىمى شامامەن 5,5 جىل. باسپانا نە­سيەسىنىڭ جىلدىق سىياقى مولشەرى 4,5% (تۇر­عىن ءۇي زاەمىنىڭ جىلدىق ءتيىمدى سىي­اقى مولشەر­لەمەسى – 4,7% دەيىن). تۇرعىن ءۇي نەسيەسىن بەرۋ مەرزىمى — 10 جىلعا دەيىن. «كەمەل» باعدارلاماسى بويىنشا دا جي­ناقتاۋعا مۇمكىندىكتەر بار. 15 جىلعا دەيىن نەسيە بەرۋدىڭ جيناقتاۋ ۋاقىتى – 8,5 جىل. تۇرعىن ءۇي زاەمىن بەرۋدەگى جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى – 4% قۇرايدى (تۇرعىن ءۇي زاە­مىنىڭ جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەر­لە­مەسى – 4, 2% دەيىن). كەلەشەكتە قاجەت بولاتىن «بولاشاق» تاريفتىك باعدارلاماسىنا قوسىلۋ مۇمكىن­دىگىن بۇگىننەن باستاپ ويلاستىرۋ ابزال. اتال­ع­ان باعدارلاما وسكىنشەكتەردىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, 15 جىل بويى قاراجات جيناق­تا­عان ءجون, سودان سوڭ نەسيە 25 جىلعا ۇسى­نىلادى. تۇرعىن ءۇي زاەمىن بەرۋدىڭ جىلدىق سىياقى مولشەر­لەمەسى – 3,5% قۇرايدى (تۇر­عىن ءۇي زاەمىنىڭ جىلدىق ءتيىمدى سىي­اقى مولشەرلەمەسى – 3,6% دەيىن). تۇرعىن ءۇي بويىنشا نەسيەلەۋدىڭ ءتيىمدى شارتتارى. كليەنتتەردىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى بانك­تە ءۇش ءتۇرلى تۇرعىن ءۇي نەسيە تۇرلەرى بار: تۇرعىن ءۇي زاەمى, ارالىق تۇرعىن ءۇي زاەمى, الدىن-الا تۇرعىن ءۇي زاەمى. شارت سوماسىنىڭ 50%-ىن نەسيەلەۋدىڭ جىل­دىق مولشەرلەمەسى 3,5%-5% نەگىزىندە جي­ناقتاۋدىڭ ەڭ كەڭ تاراعان ءتۇرى – ول تۇرعىن ءۇي زاەمى. 2011 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن, جەلتوقسان ايى­نىڭ 25-نە دەيىن نەسيەلەۋدىڭ ەكى ءتۇرى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەلەر تومەن­دە­تىلدى. پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ ءتو­مەن­دە­تىلۋى – باسپانا ساتىپ الۋدى, نەمەسە ءۇي سالۋدى تەزدەتەتىن بىردەن-ءبىر قۇرال بو­لىپ تابىلادى. ارينە, ادامدار دا, ولاردىڭ باسىنداعى جاعدايلار دا سان ءتۇرلى بولادى. ەگەر دە, سالىمشىلاردىڭ قولىنداعى قاراجات ساتىپ الار ءۇيدىڭ 50 پايىزىن قۇراسا, نەمەسە ونى جىلدام جيناقتاعان بولسا, ولارعا ارالىق تۇرعىن ءۇي نەسيەسى تۋرا سايكەس كەلەدى. ارا­لىق تۇرعىن ءۇي نەسيەسى بويىنشا جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 8,5% قۇرايدى (تۇر­عىن ءۇي زاەمىنىڭ جىلدىق ءتيىمدى سىياقى ءمول­شەر­لەمەسى –17,5%-عا دەيىن). سونداي اق, بۇل دەڭگەيدەگى كليەنتتەر ارالىق تۇرعىن ءۇي زاە­مىن 9,5% جىلدىق پايىز مولشەر­لە­مە­سىمەن «جەڭىل» باعدارلاماسى ارقىلى الۋ­ى­نا بو­لا­دى. تۇرعىن ءۇي جىلدىق سىياقى ءمول­شەر­لە­مەسى 9,5% (جىلدىق ءتيىمدى سىياقى ءمول­شەر­لەمەسى –15,7% دەيىن). نەگىزگى قا­رىز­دى وتەۋ­سىز, نەسيەگە 3 جىل قىزمەت كورسەتۋ – «جەڭىل» باعدار­لا­ماسىنىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى بولىپ تابىلادى. كورسەتىلگەن ۋاقىتتا تەك سىي­اقى تولەمى عانا وتەلەدى دە, وسىلاي كليەنتتەرگە تولەم جۇرگى­زۋگە جەڭىلدىكتەر جاسالىنادى. بىردەن باسپانا ساتىپ الاتىن كليەنتتەرگە بانك ارنايى الدىن-الا تۇرعىن ءۇي زاەمىن جيناقتاۋسىز بەرۋ قاراستىرعان. وسى زاەمدى الۋ ءۇشىن الدىن-الا زاەم بويىنشا جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 11% قۇرايدى (جىل­دىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى 15,1% دەيىن). ەگەر كەلىسىلگەن سومانىڭ 25 پايىزى مەرزىمنەن بۇرىن جينالىپ تۇرسا, الدىن-الا نەسيەنىڭ جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 10,5 پايىزدى قۇرايدى (جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى 17,3 پايىزعا دەيىن). مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدار­لامالارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى كوپ­تە­گەن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدار­لامالارىنىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلا­دى. وسى جىلى 2011-2014 جىلدارعا باعىت­تال­عان بانك پەن وبلىس اكىمدىكتەرى قاتىسا­تىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى تۋرالى باعدارلا­ماسى قابىل­دان­دى. ءبىر شارشى مەتر تولىق دايارلانعان باسپانا باعاسى الماتىدا 142 500 تەڭگە, استانا مەن اقتاۋدا 112 500 تەڭ­گە, ال قالعان ايماقتاردا 90 000 تەڭگە. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي پۋلىنا قاتىسۋ ءۇشىن ءوتىنىش قابىل­داۋ تۋرالى حابارلان­دى­رۋ­لاردى مۇقيات باقى­لانىزدار! دەبيۋتتە جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن ۋاقىت باعالى. وسى ەرەجە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­ناق­تارىندا دا ماڭىزدى. ءسىز, وسى ماقالانى وقىپ وتىرعان كەزدە 200 بانك سالىمشىلارى باقىتتى پاتەر يەسى اتاندى. ويلارىڭىزدى تارازىلاپ, دۇرىس قادام جاساۋ ءۇشىن وسىنى ويلانىپ كورىڭىز. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى – توزىمدىلەر مەن ۇنەمدىلەر ۋاقىتى! يبراھيم كاپپاسوۆ. قوسىمشا اقپاراتتى «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ مىنا تەلەفوندارى ارقىلى الۋعا بولادى: الماتى ق., 279-35-11, استانا ق., 40-72-76, تالدىقورعان ق., 24-40-48, قاراعاندى ق., 43-62-02, قىزىلوردا ق., 26-26-64, پاۆلودار ق., 34-08-99, وسكەمەن ق., 75-48-65, اتىراۋ ق., 32-04-00, تاراز ق., 42-58-80, اقتوبە ق., 55-72-21, اق­­تاۋ ق., 43-96-91, قوستاناي ق., 53-38-20, پەتروپاۆل ق., 46-62-26, كوكشەتاۋ ق., 32-35-60, شىم­­كەنت ق., 21-33-62, ورال ق., 54-03-33, سەمەي ق., 52-22-90 نەمەسە مىنا سايتتا www.hcsbk.kz