29 قىركۇيەك، 2011

مەملەكەت مىندەتى – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ

259 رەت كورسەتىلدى
تاۋبە دەيىك، ءبىر كەزدەرى دەمىككەن دەنساۋلىق سالاسى قازىر اياعىنان تىك تۇرىپ كەلەدى. ەلباسى «سالاماتتى قازاقستان» دەگەن ەلدىك باعدارلامانى بەكىتتى. سونىڭ نەگىزىندە سان-سالالى جۇمىستار استانادان باستاپ بارلىق وڭىرلەردە جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. ءبىز وسى سالا بويىنشا بۇگىن نە اتقارىلىپ جاتىر، بىتكەنى قايسى، بىتەتىنى قانداي دەگەندى، بولاشاقتىڭ جوسپار-جوباسىن ءبىلۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرىك ءبايجۇنىسوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – ەرىك ابەن ۇلى، مەملەكەت­تىڭ باستى كاپيتالى ادام دەسەك، سول ادامنىڭ دەنساۋلىعىن جاق­سارتۋ جونىندە وتكەن جىلى ارنايى باعدارلاما قابىلدان­دى. وسى قۇندى قۇجاتتىڭ ەلىمىز بويىن­شا ورىندالۋ بارىسى قانداي؟ –شىنىندا، تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ حالىق دەنساۋلى­عىن جاقسارتۋ جونىندە ەلبا­سى­نىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ءجۇ­يەلى ورىن­داۋ جۇمىسى مۇمكىن­دى­گىنشە اتقا­رى­لىپ جاتىر. قيىن كە­زەڭدەر ارتتا قالىپ، ءۇمىتتى ۇكى­لەگەن ۋا­قىت داڭ­عىل جولعا ءتۇستى دەۋگە بو­لادى. پرەزيدەنت ءار ءسوي­لە­گەن ءسو­زىن­دە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ، ميللياردتاعان قارجى بولۋگە ۇيىت­قى بولۋدا. بيىلعى جول­داۋىندا دا «حالىق دەن­ساۋ­لىعى – قازاقستاننىڭ ءوزى­نىڭ سترا­تە­گيا­لىق ماقساتتارىنا جەتۋدەگى تابى­سى­نىڭ اجىراماس قۇرامداس ءبولى­گى» دەپ اتاپ وتكەن ەدى. ءبىز وسى ۇدەدەن شىعۋ ماق­ساتىندا تالپى­نىس­تار جاساۋدا­مىز. ال ەندى سۇ­راق­تىڭ جەلىسىنە كەلەر بولساق، قو­عام دامۋىنا ساي حالىق دەن­ساۋ­لىعىن كوتەرۋ جو­لىن­داعى قۇندى قۇجات بولىپ سا­نالاتىن «سالا­مات­تى قازاقستان» مەملەكەتتىك باع­­دار­لاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىن­شا ۇكىمەت ارنايى قاۋلى قابىل­داعان بولاتىن. سو­نىڭ نەگىزىندە شارالار جوسپارى بەكىتىلگەن ەدى. باعدارلا­ما­نى ورىنداۋ ەكى كە­زەڭ­نەن تۇرا­دى. ءبىرىنشى كەزەڭ – 2011-2013 جىل­دار­دى، ەكىنشى كەزەڭ – 2014-2015 جىل­داردى قامتيدى. بىرىنشىدەن، ۇلتتىق سكرينينگىلىك باعدار­لا­مانى ەنگىزۋ ارقىلى حا­لىق­تىڭ بەلگىلى ءبىر توپتارىن تەكسەرۋ ءنا­تي­جەسىندە اۋرۋلار تىزبەسى ءازىر­لەن­دى. ءتيىمدى پروفيلاكتي­كا­لىق جۇ­مىس­تى ۇيلەستىرۋ، حالىق­تىڭ نى­سا­نالى توپتارىن سكرينينگىلىك زەرتتەۋمەن تولىق قامتۋ جونىندە ءمينيستردىڭ بۇيرىعى شىقتى. سول سەكىلدى كولورەكتالدى وبىر­­­دى، گلاۋكومانى، جاس بالالار­دىڭ تۋا بىتكەن جانە جۇرە پايدا بولعان ەستۋ مۇشەلەرى اۋرۋلارىن ەرتە انىقتاۋعا سكرينينگ پەن ۆ جانە س گەپاتيتتەرىنە نىسانالى قا­­تەر توپتارىن سكرينينگىن قو­سىم­­شا ەنگىزۋگە شەشىم قابىل­دان­دى. بۇعان قوسا الەۋمەتتىك قىز­مەتكەر ينستي­تۋتى ەنگىزىلۋدە. بۇل باستاپ­قى مە­دي­تسينالىق كومەك كور­سەتۋ­دىڭ الەم­دىك ستاندارتتارى­نا جا­قىن­دا­تادى. ەمدەلۋشىلەردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ، جەكە باسىنىڭ دامۋىنداعى اۋىت­قۋ­­لار­دى تۇزەتۋ، پسيحوپروفيلاكتيكا، پسيحوتۇزەتۋ، پسيحولوگيالىق كونسۋلتاتسيا بەرۋ بويىنشا ءىس-شارا­لار دا ءوز شەشىمىن تابا باس­تادى. بۇل رەتتە جوعارىدا كور­سەتىلگەن فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ءىس-شارالاردى قارجى­لان­­دىرۋ مەملەكەتتىك ۇيىم­دار بو­يىن­شا شتات بىرلىكتەرىمەن جاساق­تاۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى: 2011 جىل­عا رەسپۋبليكا بويىنشا بار­لى­عى 2230 شتات بىرلىگى جوسپارلانسا، ونىڭ 389-ى پسيحولوگ­تارعا تيەسىلى. حالىققا، اسىرەسە اۋىل تۇر­عىن­­دارىنا، ەلدىڭ شالعاي جانە بارۋ كەزىندە قيىندىق تۋدىراتىن ءوڭىر­لەر­دىڭ تۇرعىندارىنا مەدي­تسي­نا­لىق كومەكتىڭ قول جەتىمدىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن كولىك مەدي­تسي­ناسىن دامىتۋ جوسپار­لانىپ وتىر. بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ناتيجە­سىن­دە وڭىرلەردە قىزمەت­تەر­دى ۇسىنۋ­شى­لار­دىڭ باستاما­سى­مەن ەم الۋ­شى­لار سانىن قايتا قۇرىلىمداۋ مەن وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلۋدە. وسى كەزەڭدە ستاتسيونارلاردا 398 741 ادام ەم الدى. ونىڭ 42،7 پا­يىزىن اۋىل تۇر­عىندارى قۇرادى. ولاردىڭ ىشىندە ءوز وڭىرىندە 89،7 % ازامات ەمدەلدى. وزگە ءوڭىر­لەر­گە 1،6 %، رەسپۋبليكالىق كلينيكالاردا مامانداندىرىلعان كو­مەكتى 8،7 % ادام الدى. مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ، مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرىن تۇپكى ناتيجەگە ىنتا­لاندىرۋ نيەتىندە «مەديتسينا قىز­­مەت­كەرلەرىنە ەڭبەكاقى تولەۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2011 جىل­عى 20 مامىرداعى № 310 بۇي­رىعى ءازىر­لەن­دى. وندا ەڭبەك ءناتي­جەسىنە قا­راپ باعالاۋ ولشەمدەرىن پايدالانا وتىرىپ، كورسەتىلەتىن مەدي­تسي­نا­لىق قىزمەتتىڭ كولەمى مەن ساپا­سى­نا قاراي ۇنەمدەلگەن قاراجات ەسەبىنەن ۇستەمە تولەۋ ءتارتىبى كوزدەل­گەن. 2011 جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورى­تىن­دىسىمەن بار­لىق وبلىستاردا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە سارالانعان ەڭ­بەك­اقى تولەۋ ءجۇ­زە­گە اسىرىلدى. الايدا، وڭىرلەردىڭ ءبىر­قاتار ۇيىم­دارىن­دا ۇنەم بول­ما­عاندىقتان تولەم جۇرگىزىلمەدى. – اۋرۋدىڭ ەمى – ساپالى ءدارى. ەلىمىزدە قولجەتىمدى ءدارى-ءدار­مەك ماسەلەسى قالاي شەشىمىن تابۋدا؟ وتانىمىزدا وندىرىلەتىن ءدارى قانشا پايىزدى قۇرايدى؟ شەتەلدەن الىناتىن ءدارى شە؟ – قولدانىستاعى زاڭناماعا ءساي­­كەس ەلىمىزدە تىركەلمەگەن ءدارى­لىك زاتتاردى، مەديتسينالىق ماق­سات­­تا­عى بۇيىمدار مەن تەحنيكانى قول­دانۋعا تىيىم سالىنعان. ءدارى­لىك زاتتار، مەديتسيناعا قاجەت ماق­سات­تاعى بۇيىمدار مەن مەدي­تسي­نالىق تەحنيكا مەملەكەتتىك ءتىر­كەۋ­دەن ءوتۋى ءتيىس. مۇنداي تالاپ الەم­­نىڭ بار­لىق ەلدەرىندە بار. مەملەكەتتىك ءتىر­كەۋ ەۋروپا ەلدەرى مەن باسقا ەل­دەردىڭ حالىقارالىق پراكتيكاسى بولىپ تابىلادى. بۇل ەلىمىزدىڭ فارماتسەۆتيكالىق نارى­عى­نا ساپا­سىز جانە ءتيىمسىز، سون­داي-اق جال­عان دارىلىك زاتتاردىڭ، مەديتسينا بۇيىمدارى مەن تەحني­كا­نىڭ زاڭ­سىز كەلۋىنە تىيىم قويادى. اعىمداعى جىلدىڭ 1 تامى­زىن­داعى احۋالعا كوز جىبەرەر بول­ساق، 7035 دارىلىك زاتتار ءتىر­كەۋ­گە الىن­عان. ونىڭ وتاندىق ءون­دى­رىسكە تيەسىلىسى – 12،2% بولسا، جا­قىن شەتەلدەن – 17،8%-دى، الىس شەتەلدەن كەل­گەندەرى – 70%-دى قۇرايدى ەكەن. مەديتسينالىق تەح­نيكاعا كەلسەك، ونىڭ تىركەلگەن­دەرىنىڭ ۇزىن سا­نى – 2 244. مۇ­نىڭ وتاندىق ءون­دى­رىسكە تيەسىلى – 3،1%، جاقىن شەتەل – 16،1%، الىس شەتەلدەن – 80،8% ەكەن. ال مەدي­تسينالىق ماق­ساتتاعى بۇيىم­دار – 3604. مۇنىڭ 7،9%-ى – وتان­دىق، 24،1%-ى – جاقىن شەتەلدىك، 68%-ى – الىس شەتەلدىك بولىپ وتىر. – ەلباسى استاناداعى ۇلت­تىق عىلىمي كارديو­حيرۋر­گيا­لىق ورتالىقتىڭ اشىلۋ ءراسى­مىن­دە ەل دەنساۋلىعىنا قا­تىستى اتقارىلعان جۇمىس­تار­دى ايتا كەلىپ، ەندىگى جەردە قاتەرلى ىسىك­تىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ىرگەلى مەكە­مە­نىڭ بوي كوتەرەتىنىن جەتكىزگەن ەدى. وسى ارادا ناقتى مىسالمەن تۇرعىندار اراسىن­داعى سىرقات­تار تۋرالى مالىمەت بەرە كەتسەڭىز. – ءيا، وتانداستارىمىزدىڭ، ءاسى­­رە­سە، جاس ۇرپاقتىڭ ومىرىنە قاتەر توندىرەتىن قاتەرلى ىندەت­تەر­دىڭ الدىن الۋ جولىنداعى ىزدەنىستەرىمىز از ەمەس. ارينە، ەلىمىز جىل ساناپ العا باسىپ كەلە جات­قان تۇستا، ءبارىن بىردەن ءتورت ايا­عى­نان تىك تۇرعىزۋ وڭاي جۇمىس بولماسا كەرەك. ايتسە دە جۇرگىزىلگەن رەفورمالار، باعىت-باعدارلار ءوز ءناتي­جە­سىن بەرۋدە. ايتالىق، 2005-2010 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دارلامانى ىسكە اسىرۋ شەڭ­بە­رىن­دە اتقارىلعان شارالارعا توق­تا­لار بولسام، 2009 جىلى استانا قا­لا­سىنداعى «رەسپۋبليكا­لىق دياگ­­نوس­­تيكالىق ورتالىق» اق بازا­سىن­دا يادرولىق مەديتسينا قۇ­رىلدى. مۇندا 2010 جىلدان باستاپ دايىن راديوفارماتسەۆتيكالىق پرەپارات­تار­دى ءوندىرۋ ءۇشىن تسيكلوترون مەن پوزيتروندىق-ەميس­سيا­لىق توموگرافيا ءادىسى ەنگىزىلدى. بۇل جابدىق اۋرۋدىڭ العاشقى ساتىسىندا كلي­ني­كالىق سيمپتوم­دارى پايدا بول­عانعا دەيىن انىق­تاۋعا جانە نەۆ­رو­لوگيالىق، كار­ديو­لوگيالىق، ەڭ باس­تىسى ونكو­لو­گيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ تيىمدىلىگىن باقىلاۋعا ءمۇم­كىن­­دىك بەرەدى. قۇرالدىڭ قۋاتتى­لى­عى جىلىنا ءبىر جارىم مىڭ ەمشاراعا ەسەپتەلگەن. رەسپۋبليكا حالقى ءۇشىن تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولە­مى­نىڭ شەڭ­بەرىندە قىمبات تۇراتىن ەمشارا تەگىن جۇرگىزىلەدى. راديو­حيميالىق زەرتحانا دا بارلىق ياد­رولىق مەديتسينا سياقتى امەريكا­لىق جانە بەل­گيالىق جابدىق­تار­مەن جا­راق­­تال­­دى. 2010 جىلى تەگىن مەدي­تسي­ن­ا­لىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى، 2011 جىلى دا بۇل جالعاسىن تابۋدا. استانادا سوڭعى 5 جىلدىڭ ءىشىن­دە ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىش­تەرى­نىڭ ءتو­مەندەۋى بايقالدى. ەگەر 2007 جىلى بۇل جاعداي 100 مىڭ ادامعا شاق­قاندا 102،8-ءدى قۇراسا، 2010 جىلى 89،0-گە دەيىن تومەن­دەدى. بۇل قاتەر­لى ىسىكتى العاشقى ساتى­سىن­دا دياگ­نوس­تيكالاۋدىڭ جاق­­سارۋى­نا جانە ەمدەۋ ناتيجە­لەرى­نىڭ ساپاسىنا باي­لانىستى بولىپ وتىر. ءومىر ءسۇرۋدىڭ 5 جىلدىق كور­سەت­كىشى دە بىرتىندەپ كوتەرىلىپ كەلەدى. 2007 جىلى ازاماتتارى­مىز­دىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 45،0%-عا، 2010 جىلى 47،2%-عا جوعا­رى­لادى. ءاري­نە، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعى­نى­نىڭ، اسىرەسە كۇنى ەرتەڭ ەل تۇت­قا­سىن ۇستايتىن جاس ۇر­پاقتىڭ ءور­كە­نيەتتى ەلدەردەگىدەي ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ ارقى­لى، ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جا­سىن ارتتىرۋ باستى نا­زارىمىزدا تۇرعانىن باسا ايت­قىم كەلەدى. – ەرىك ابەن ۇلى، ءوزىڭىز ايت­قان­داي، ەلدىڭ بولاشاعى سانا­لا­تىن سول جاس ۇرپاقتىڭ دەن­ساۋ­­لى­عىن جاقسارتۋ كوپتىڭ دە كو­كەيىن­دە جۇرگەن ماسەلە. ءومىر­گە كەلگەن سابيلەردىڭ اراسىندا شالا تۋاتىندار، جۇرەك اقاۋى بارلار بار ەكەنى انىق. جۇرەك اقاۋىمەن تۋعاندارعا دەر كەزىندە وپەراتسيا جاساۋ قاجەت ەكەنى دە تۇسىنىكتى. ونداي سابيلەرگە شەتەلدەردە تۋا سالىپ وپەراتسيا جاسايتىن كورىنەدى. بىزدە بۇل جۇمىس ءوز شەشىمىن قالاي تاۋىپ جاتىر؟ دارىگەرلەرگە ەمدەلۋشى­لەر­دىڭ سىيلىق بەرۋى دەگەنگە قالاي قارايسىز؟ – مەن سۇراققا جاۋاپتى ناقتى مىسالدارمەن بەرسەم دەيمىن. 2010 جىلى ەلىمىز بويىنشا 368 975 ءسابي ومىرگە كەلدى. بۇل 2009 جىلعا قاراعاندا 7486 بالاعا ارتىق. ءنا­رەس­تەلەردىڭ ءولىم-ءجىتىمى 1000 ءتىرى تۋعاندارعا شاققاندا 16،7-ءنى قۇرا­دى. بۇل 2009 جىلمەن سالىستىر­عان­دا، 8،2%-عا تومەن دەگەن ءسوز. سول ومىرگە كەلگەن ءسابي­لەر­دىڭ شالا تۋعاندارى 5،9% دەسەك، بۇل انا دەنساۋلىعىنىڭ يندەكسىنە بايلا­نىس­تى بولاتىنى بەلگىلى. سول سەكىلدى 2011 جىلعى ءى جارتىجىل­دىق­تا نارەستەلەر ءولىم-ءجىتىمىنىڭ كور­سەت­كىشى وتكەن جىلداردىڭ وسى كە­زەڭىمەن ولشە­گەندە 14%-عا ءتو­مەن­دەدى. جانە 1000 ءتىرى تۋعان نارەس­تە­گە شاققاندا 15،1 (2010 جىلى – 17،6%) پايىز بولدى. سابيلەر اراسىندا تۋا پايدا بولعان جۇرەك كەمىستىگى سىرقاتىنا كارديوحيرۋرگيالىق كومەك كور­سە­تۋ­دىڭ قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا قانداي جۇمىستىڭ ات­قارىلىپ جاتقانىن ايتار بولسام، الدىمەن الماتى قالاسى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عى­لى­مي ورتالىعىندا 20 توسەكتىك كار­ديوحيرۋرگيالىق بولىمشە، پە­ري­ناتالدىق ورتالىعىندا 20 كار­ديو­حيرۋرگيالىق توسەك-ورىن دا­يىن­داۋ جانە 3 جاسقا دەيىنگى بالا­لار­عا كارديوحيرۋرگيالىق ەم جاساۋ جوسپارلانۋدا. بۇعان قوسا، اس­تانا قا­لا­سىنداعى جاڭا اشىل­عان كار­ديو­­لو­گيالىق ورتالىعى بالا­لار­عا ار­نا­لىپ ازىرلەنگەن 20 ورىن­دا جى­لى­نا 275، 2011 جىلدىڭ قىر­كۇيە­گىن­دە 1 جاسقا تولماعان 70 ءسا­بي­گە وپەراتسيا جاساۋ كوزدەلۋدە. قازىر وسىنداي كارديوحيرۋرگيالىق كو­مەك­­كە ءزارۋ بالالار انىقتالۋ ۇستىندە. ءبىر ايتا كەتەتىن جايت، انالار­عا جانە جاڭا تۋعان ۇل-قىزعا مە­دي­­تسي­نالىق كومەك تەگىن، كەپىلدىك بەرۋ كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە جۇرگى­زىلەدى. اق حالاتتى ابزال جاندار ءار­قاشان قاتەلىككە جول بەرمەي، ادام ءومىرىن ساقتاۋ ءۇشىن كۇرەسەدى. پاتسيەنتتەر مەديتسينالىق مەكەمە قىز­مەت­كەرلەرىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ، كەيدە سىيلىق بەرىپ جا­تادى. ارينە، پاتسيەنتتەردەن سىي­لىق الۋعا بولمايدى. ويتكەنى، مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ قولما-قول اقشا­لاي نەمەسە قۇندى سىيلىق­تار الۋ­عا قۇقى جوق. مۇنداي جات قىلىققا ءار ازاماتتىڭ ساۋاتى مەن ساناسى تارازى بولۋى ءتيىس. – 2010 جىلدان باستاپ ءبىر­ىڭ­عاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. وسى ءىستىڭ بۇگىن­گى جاي-كۇيى تۋرالى دا وقىر­مان­دارعا ايتا كەتسەڭىز ءجون بولار ەدى. – وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايى­نان باستاپ بىرىڭعاي ۇلتتىق دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلە باس­تا­عانى راس. وعان ارقاۋ بولعان نەگىزگى جەلى، ەمدەلۋشىلەردىڭ ءدا­رى­گەر مەن مەديتسينالىق ۇيىمدى ەركىن تاڭداۋىنا، باسەكەلەستىككە بەل بۋ­عان ورتانى قالىپتاس­تىرۋ­عا، دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ جۇيەسىن ءتۇپ­كىلىكتى ناتيجەگە جانە مەديتسي­نالىق قىز­مەت كورسەتۋ ۇدەرىسىنىڭ اشىق­تى­عىنا باعدارلاۋ ەدى. وسى قاعيدات­تار­دى قامتاماسىز ەتۋ ار­قى­لى تاڭ­داپ الىنعان مەدي­تسي­نا­لىق ۇيىمعا «ساپالى ەمگە – قو­ماق­تى قارجى» تارتۋ بولاتىن. پورتال ار­قىلى جوس­پارلى ەمدەۋگە جات­قىزۋ­دى ۇيىم­داستىرۋ دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مي­نيسترى­نىڭ ار­نا­يى بۇي­رى­عىمەن بەكىتىلگەن. پور­تا­لى ار­قى­لى تەگىن مەدي­تسي­نالىق كومەك­تىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولە­مى­نىڭ شەڭبەرىندە ستاتسيو­نار­عا جوس­پار­لى ەمدەۋگە جات­قىزۋ­دى ۇيىم­داس­تىرۋ نۇسقاۋلىققا ءساي­كەس جۇرگىزى­لەدى. امبۋلاتوريالىق-ەم­حا­نالىق كومەك كورسەتەتىن مە­دي­تسينالىق ۇيىمنىڭ مامانى جول­دا­مانىڭ ەلەكتروندىق نىسانىن­داعى ءتيىستى جولداردى تولتىرۋ ارقىلى پور­تالعا جولدامانى تىركەيدى. نۇس­قاۋلىقتا جازىلعان تالاپتاردا ەم­دەلۋشىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­مىن ەركىن تاڭداۋى، قولجەتىم­دىلىگى، اشىقتىعى، قۇقى­عى­نىڭ قور­عالۋى ايقىن كورسە­تىل­گەن. 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جار­تى­جىل­دى­عىن­دا ستا­تسيو­ناردى ءوز ەركىمەن تاڭ­داۋ قاعي­داسىنىڭ ارقا­سىن­دا 398 مىڭنان استام ادام جوسپارلى تارتىپپەن ەم الدى. قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل تۇرعىن­دارى ستاتسيونارلىق ەم الۋدا مە­دي­تسينالىق ۇيىمداردى، ونىڭ ءىشىن­دە رەسپۋبليكالىق كليني­كا­لار­دى ەركىن تاڭداي الادى. وسى كەز­گە دەيىن تاڭداۋ قۇقىعىن 186 مىڭنان استام اۋىل تۇرعىنى پاي­دا­لاندى. ەمدەۋگە جاتقىزۋ بيۋرو­سى پورتالىندا تىركەلگەندەردىڭ 43%-ىن اۋىل تۇرعىندارى قۇرا­دى. رەسپۋبليكالىق كلينيكالاردا ەمدەۋگە جاتقىزىلعانداردىڭ 29 پا­يى­زى جەرگىلىكتى جەردەن كەلگەندەر. ودان باسقا وبلىستاردىڭ دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ باسقارمالارى­نىڭ، ءوڭىر­لىك كوميسسيالاردىڭ جولداما­لارى بويىنشا جوعارى ماماندان­دى­رىل­عان مەديتسينالىق كومەكتى 7249 اۋىل تۇرعىنى الدى. بۇل بارلىق ەمدەۋگە جاتقىزىلعان­دار­دىڭ 31 پايىزى ەدى. – جاس مامانداردىڭ اۋىلعا بارۋى، بارعاندارعا جاسالاتىن جاعداي تۋرالى پىكىرىڭىزدى بىلسەك دەپ ەدىك. جالپى، مەديتسينا كادر­لارىن دايىنداۋ ءىسى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟ – ءيا، ەلباسىنىڭ جولداۋىنا ءساي­كەس جىل سايىن مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ جالاقىسى كوتەرى­لۋ­دە. ونى بۇكىل جۇرت كورىپ، ءبىلىپ وتىر. ال اۋىلدا مەديتسينا كادر­لارىنىڭ تاپشىلىعى جوق دەي ال­مايمىز. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن، اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە مە­ديتسينا كادرلارىمەن قامتا­ما­سىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ تىڭعىلىق­تى شارالاردىڭ قابىلدانۋىنا ۇيىت­قى بولىپ وتىر. زاڭ اياسىندا 2008 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىن­دارىن بىتىرگەن جاس مامان­دار­دىڭ اۋىلعا بارۋى ءوز شەشىمىن تابا باس­تادى. سوڭعى جىلدارى مەديتسينا­لىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنا قا­جەت­تى گرانت سانى ءوستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ما­سىمەن ءجۇ­زە­گە اسىپ جاتقان «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلا­ماسى بويىنشا ەلدى مەكەندەرگە جولى تۇسكەن جاس­تاردىڭ ەڭبەك­اقى­سىن 25 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ، وزگە دە جاعدايلار ج­اساۋ ءوز دارەجەسىندە ورىندالا باستادى. سونىمەن بىرگە، مينيسترلىك اۋىل­­­داعى مەديتسينالىق كادر تاپ­شىلىعىن جويۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدەرىمەن جانە مەديتسينالىق جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەك­تور­لا­رى­مەن ءۇش جاقتى مەموراندۋم جا­ساۋ بويىنشا جۇمىستار ءجۇر­گىزۋدە. وسى ارادا مىنا ءتۇيىندى ويىم­دى ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىن. مەديتسينالىق ءبىلىمنىڭ وزىندىك ەرەك­شەلىكتەرى بار. وقۋ مەرزىمى ءوز­گە ماماندىقتارعا قاراعاندا ۇزاق. تەوريالىق جانە كلينيكالىق ءپان­دەر جان-جاقتى زەردەلەۋدى تالاپ ەتەدى. بۇكىل دۇنيە جۇزىندە مە­دي­تسينالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارى­نا جاستاردى ىرىكتەۋ مەن وقىتۋ كەزىندە قويىلاتىن تالاپ وتە جوعارى. قازىرگى تاڭدا مەديتسينالىق جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىن پراكتيكالىق دايارلاۋدان وتكىزۋ وزەكتى پروبلەما بولىپ وتىر. ەلىمىزدە مەديتسينالىق ءبىلىمدى رەفورمالاۋ جۇزەگە اسىرى­لا­دى. مەدي­تسين­الىق كادرلار دايارلاۋ جۇيەسىنە قويىلاتىن تالاپتار جوعارى­لاي­دى. 2006 جىلى وسىن­داي ماسەلە­لەر­دى شەشۋ ماق­ساتىن­دا مەديتسي­نا­لىق جانە فارما­تسەۆ­تي­كالىق ءبىلىمدى رەفورمالاۋ تۇ­جى­رىمداماسى قابىلدانعان بولا­تىن. ول ەلدەگى مەديتسينالىق ءبىلىم قۇرىلىمى مەديتسينالىق ءبى­لىم­نىڭ دۇنيە­جۇ­زىلىك فەدەرا­تسيا­سى­نىڭ تالاپتارى­نا سايكەس جانە مەديتسينالىق ءبى­لىمنىڭ كلينيكا­لىق باعىتتىلىعىن كۇشەيتە وتى­رىپ، وسى سالاداعى حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنىپ ازىرلەنگەن ەدى. 2007 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باس­تاپ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ جالپى ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا سايكەس ءجۇر­گىزىلەدى. وسىعان سايكەس ينتەرناتۋرادان وتپەگەن بىتىرۋشىلەر كليني­كالىق پراكتيكاعا جىبەرىلمەيدى. تەك كەيبىر ماماندىق يەلەرى ين­تەرناتۋرانى اياقتاعاننان كەيىن وزدىگىنەن گيگيەنيست-ەپيدە­ميو­لوگ، ستوماتولوگ دارىگەر، ت.ب. قىزمەتىن اتقارا الادى. جالپى بىلىكتى دارىگەردى دايارلاۋ 9 جىلدان باستاپ 11 جىلعا دەيىن. مەديتسي­نا­لىق ءبىلىم بازاسىنىڭ شەڭبەرىن­دە جاڭا باعدارلاما بويىنشا وقىعان ال­عاش­قى تۇلەكتەر جۇمىس­قا 2014 جىل­دان باستاپ، ال ار­نايى مامان­داندىرۋدان وتكەندەر 2016 جىلدان باستاپ كىرىسەتىندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. قازاق ەلىنىڭ الدىندا ەكونو­مي­­كانىڭ جىلدامدىعىن جاڭعىر­تا بەرۋ، شيكىزاتتان ءوز ءونىمىمىزدى ءوندىرۋ جونىندەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتى ورىستەتۋ مىندەتتەرى تۇر. مۇنداي جاۋاپتى ىستە ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋ­لى­­عىن ساقتاپ نىعايتپاي، جۇمىس­قا قابىلەتىن ارتتىرىپ، ءومىرىن ۇزارت­پاي العا بارۋ مۇمكىن ەمەس. قازىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­سى­مەن ەل عىلىمىن ۋا­قىت ولشەمى­نە ساي رەفورمالاۋ جال­عاسۋدا. جا­ڭا «عىلىم تۋرا­لى» زاڭ قابىل­دان­دى. عىلىمعا بايلانىستى نەگىزگى ءىس-شارالار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ستراتەگيالىق قۇ­جات­تارىندا تاي­عا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار، مەدي­تسي­نالىق عىلىمدى رەفورمالاۋدىڭ 2008-2012 جىلدارعا ارنالعان تۇ­جى­رىمداماسى بويىنشا جوسپار­لى ىستەر جالعاسىن تابۋدا. وسىنىڭ ءبارىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىن­دەگى 24 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋ­تى مەن عىلىمي ورتالىق، ونىڭ ىشىندە 18 كلينيكالىق جانە 6 كلي­نيكالىق ەمەس، 8 جوعارى مەدي­تسي­نالىق وقۋ ورنى جۇزەگە اسىرۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ءساي­كەس مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋ­دىڭ باسىم باعىتتارى قالىپتاس­تى­رىلدى. «دەنساۋلىق ساقتاۋداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر جونىندەگى ءوڭىر­لىك وقۋ ورتالىعى» حالىقارا­لىق گرانتىن ىسكە اسىرۋ باستال­دى. گرانتتىڭ قۇرىلتايشىسى – دۇنيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى. – قا­زىر ەلىمىزدە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ساناۆياتسيا تۋرالى دا ءوز بايلامىڭىزدى بىلدىرە كەتسەڭىز قالىڭ قاۋىمعا ءتيىمدى بولار ەدى. – اۋە سانيتاريالىق كولىگىن پاي­دالانا وتى­رىپ، شۇعىل مەدي­تسي­­نا­لىق كومەكتىڭ ساپاسىن جانە قول­جەتىمدىلىگىن جاقسارتۋ ماق­ساتىن­دا، بيىل «رەسپۋبليكالىق جەدەل مە­دي­تسينالىق جاردەم ورتا­لىعى» اق بازاسىندا رەسپۋب­ليكا­لىق سانيتا­ريا­لىق اۆياتسيا ۇلتتىق ورتالىعى اشىلدى. 16 سا­ني­تاريالىق تىك­ۇشاق ساتىپ الى­نىپ، پايدالانۋعا بەرىلمەك. توتەن­شە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن، وزگە دە قۇرىلىمدارمەن بىرگە جۇمىس ىستەيدى. بارلىق وب­لىس­تىق مەديتسي­نا­لىق ۇيىمدار­مەن تىكەلەي بايلانىس ورناتىلعان. ەل دەڭ­گەيىندەگى ماماندارمەن تەلەفون جانە «سكايپ-بايلانىس» قۇ­رال­دارى ارقىلى، سون­­داي-اق تەلەمەديتسينا بويىنشا كونسۋلتاتسيا جۇرگىزىلەدى. مۇنى جەدەل جاردەم­نەن دە جەدەل جاردەم دەسەك بولادى. ءسوز تۇيىنىنە كەلسەم، ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلگىلەپ بەرگەن باعىت-باعدار بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ نەگىزگى مىندەتى – حالىق دەنساۋلى­عىن ساقتاۋ، مەملەكەت ءىسىن مۇلتىك­سىز ورىنداۋ بولىپ تابىلادى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. 

اڭگىمەلەسكەن سۇلەيمەن مامەت.

سوڭعى جاڭالىقتار

قايراتكەر حايرەتدين

رۋحانيات • بۇگىن، 22:25

استانادا اۋرۋى اسقىنعان ادام كوپ

مەديتسينا • بۇگىن، 22:23

قولاعا كوڭىل تولماي تۇر

TOKYO2020 • بۇگىن، 22:13

كاسپي جاعالاۋىندا قوقىس كوپ

ەكولوگيا • بۇگىن، 20:47

قازان-نۇر-سۇلتان اۋە رەيسى اشىلادى

قازاقستان • بۇگىن، 18:45

COVID-19: وڭىرلەردەگى جاعداي كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 18:03

نۇر-سۇلتاندا قانداي ۆاكتسينالار بار؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 17:19

الماتىدا قويما ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • بۇگىن، 10:30

ۇقساس جاڭالىقتار