بۇل بىرقاتار وبەكتيۆتى فاكتورلارعا بايلانىستى تاراپتاردىڭ كوزقاراستارىنىڭ ءبىر جەردەن شىعۋىمەن بايلانىستى. قازىرگى تاڭدا, قىتاي مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق بايلانىسىن تەرەڭدەتۋگە تۇرتكى بولعان ماسەلەلەر بار. بىرىنشىدەن, سوڭعى ۋاقىتتا ەو مەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىنىڭ تومەندەۋى ەكى تاراپ ءۇشىن دە تەرىس ىقپالىن تيگىزە باستادى. سول ءۇشىن ولار ەكىجاقتى قاتىناسقا جاڭا سەرپىن بەرۋگە نيەتتى.
ەكىنشىدەن, سي ءتسزينپيننىڭ باسشىلىعىمەن قىتاي بيلىگى سىرتقى ساياساتتا ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. قىتايدىڭ كومەگىمەن كوپتەگەن كولىك جولدارىن سالۋداعى باستى ماقسات − ەۋروپا ەلدەرىمەن بايلانىستى ارتتىرۋ. ەۋرووداق قىتايدىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەسى ءارى قىتايلىق تاۋاردى تۇتىنۋشى نارىق بولىپ تابىلادى. دەگەنمەن, قىتايدىڭ باستاماسى ازىرگە ويداعىداي ءجۇرىپ جاتقان جوق. گەرمانيا, فرانتسيا, يتاليا, يسپانيا, گوللانديا سىندى ەۋرووداقتىڭ نەگىزگى ەلدەرى ونى قولداماي وتىر. مامىر ايىندا بەيجىڭدە وتكەن فورۋمعا «ۇلكەن جەتىلىك» ەلدەرىنىڭ بىردە-ءبىر باسشىسى قاتىسپاعانى ءمالىم. ەڭ مارتەبەسى جوعارى قاتىسۋشى – يتاليا پرەمەرى بولدى, ونىڭ وزىندە قىتايلىق تاراپ يتاليامەن ناقتى كەلىسىمگە قول جەتكىزە المادى.
مۇنداي جاعدايدا, قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي كەتسياننىڭ 21 مامىر – 2 ماۋسىم كۇندەرى گەرمانياعا, بەلگياعا ساپار جاساعانى بۇل ءىرى ەكونوميكالاردى ءوز باستاماسىنا تارتۋعا بارىن سالىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
ۇشىنشىدەن, ەۋروپا ەلدەرىندە اقش-پەن قاتىناستارىن قايتا قاراۋ پروتسەسى بىرتىندەپ ءجۇرىپ جاتىر. د.ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ كۇرت قۇبىلعىش ارەكەتتەرى كونسەرۆاتيۆتى ەۋروپالىقتارعا ونشا ۇناي قويمايدى. ناتو-نى قارجىلاندىرۋ ىسىندەگى ءوز ۇلەسىن اقش قىسقارتادى دەپ كۇتىلىپ وتىرعانى ءمالىم. ترامپتىڭ كليمات جونىندەگى پاريج كەلىسىمىنەن شىعۋ تۋرالى مالىمدەمەسى دە ەۋروپالىقتارعا ۇناماعانى تۇسىنىكتى.
وسى سەبەپتەرگە بايلانىستى, ەۋروپا ەلدەرى, اسىرەسە, گەرمانيا ودان ءارى دامۋدىڭ بالاما ۆەكتورلارىن قاراستىرۋعا كوشكەن بولاتىن. بۇل ورايدا, قحر مەن ونىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسى ولار ءۇشىن تارتىمدى بولىپ كورىندى. قىتاي باسشىلىعىنىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى ۇستانىمى دا كارى قۇرلىق ليدەرلەرىنە ۇنايتىنى بايقالادى.
19-شى رەت وتكەن ەو-قىتاي ءسامميتى ادەتتە ءىرى كەلىسىمدەرگە قول قويۋمەن اياقتالاتىنى بەلگىلى. بۇل جولى كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەس جونىندەگى قۇجات نەگىزگى كەلىسىم بولدى. بۇدان وزگە دە ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلگەنى تۋرالى ايتىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, قورشاعان ورتانى لاستاۋدى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن ەۋرووداق قىتايعا 10 ميلليون ەۋرو بولۋگە كەلىسكەن. كەدەي ەلدەرگە ەكونوميكالارىن «جاسىل» تەحنولوگيالار نەگىزىندە دامىتۋعا كومەك قولىن سوزۋ تۋرالى دا ۋاعدالاسقان.
جالپى العاندا, قازىرگى تاڭدا قىتايدىڭ تولىققاندى جاھاندىق دەرجاۆاعا اينالا باستاعانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. سوڭعى 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا بۇل مەملەكەت جوعارى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى باعىندىرىپ كەلدى. كوپتەگەن پارامەترلەر بويىنشا جاپونيانى, ەۋروپا ەلدەرىن ارتتا قالدىردى. الەمنىڭ ەكىنشى ەكونوميكاسى بولعاننان كەيىن دە قىتاي ۇزاق ۋاقىت بويى جاڭا فورماتقا – الەمدىك ليدەر فورماتىنا كوشۋگە اسىقپادى. سەبەبى, ەل بيلىگى ءاردايىم ءوزىنىڭ الەۋەتى مەن قارىم-قابىلەتىن تومەندەتىپ كورسەتۋگە تىرىساتىن. سول سەبەپتى, جۋىردا عانا ومىردەن وزعان ز.بجەزينسكيدىڭ «قىتاي – جاھاندىق ەمەس, ايماقتىق دەرجاۆا» دەگەنىن دۇرىس قابىلدادى.
دەگەنمەن, قىتايدىڭ مۇنداي قاراپايىم ۇستانىمى دا ۋاقىت وتە كەلە وزگەردى. سي تسزينپين ماماندار بولجاعاننان دا ءورشىل بولىپ شىقتى. ونىڭ رەفورمالارى مەن كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا قىتاي كوپتەگەن كەڭ كولەمدى ماسەلەلەرگە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك الۋدان تايسالمايتىن بولدى.
قىتاي بيلىگى بەلسەندىلىگىنىڭ كۇشەيۋىنە ەلدىڭ ءوز ىشىندەگى احۋالدار دا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. بيىلعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا قحر باسشىلىعىندا وزگەرىس بولاتىنى ءمالىم. قىتاي كومپارتياسى وك 19-سەزىندە قحر ساياسي بيۋروسى تۇراقتى كوميتەتىنەن سي ءتسزينپيننىڭ سەنىمدى سەرىكتەرى جاستارىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى كەتۋگە ءتيىس. وسى سەزدە 2021 جىلدان كەيىن قىتايدىڭ جاڭا كوشباسشىسى كىم ەكەنى انىقتالاتىن بولادى.
ارينە, كورشى ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنداعى وزگەرىستەردىڭ قازاقستان-
نىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنى تۇسىنىكتى. سەبەبى, ىرگەلەس ورنالاسقان ەل رەتىندە قىتايدا بولعان وزگەرىستەردىڭ بارلىعى ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىزدىڭ ەلدە سەزىلەتىن بولادى.
رۋسلان ءىزىموۆ,
ساياساتتانۋشى
