ۇلى مۇحاڭ – مۇحتار اۋەزوۆ ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا وڭتۇستىكتىڭ ومىرىنە قۇلاي بەرىلىپتى. اتا-باباسى ونگەن قۇيقالى توپىراقتى ءتاۋ ەتىپ, كۇردەلى شىعارما جازباققا نيەت قىلعان دەيدى. بۇگىنگى ءبايدىبەك, سوزاق اۋداندارىنا بارعاندا كورشى ەكى اۋداننىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ءسۇيسىنىپ, “شايانعا بارساڭ, ءانشىمىن دەمە, سوزاققا بارساڭ, كۇيشىمىن دەمە”, دەگەن ەكەن. شايان حالىق تەاترىنىڭ وداققا تانىلعان داڭقىن ەشكىم ۇمىتا قويعان جوق. بىردە بايدىبەك اۋدانىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى ۇلاسبەك سادىبەكوۆتىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن وتكەن ونەرپازدار بايقاۋىنا قوناق رەتىندە قاتىسىپ, تاۋ سۋىنداي ارىندى, كەڭ تىنىستى, داۋىسى قۇلاقتى كەسپەيتىن, جانعا جاعىمدى اندەردى تىڭداپ وتىرىپ, “ياپىر-اي, مىنا قىزدار الماتى, استاناعا بارسا, تالاي انشىلەر ساحنا سىرتىنا شىعىپ قالار-اۋ”, دەپ وي تۇيگەن ەدىك.
ال, سىرلى سوزاقتا, شەرتپە كۇيدىڭ نەگىزىن سالعان سۇگىر ءالى ۇلىنىڭ ەلىندە كۇمبىرلەتىپ كۇي تارتپايتىندارى كەمدە-كەم. وڭتۇستىكتىڭ حالقى – ەڭبەكقور. بىرەۋىن ەكى ەتەمىن دەپ جانتالاسىپ جۇرگەنىن باسقا وڭىردەگىلەر شەكتەن تىس پىسىقتىققا جاتقىزعانىمەن, كوبىنە كەتپەنىنە ءجۇگىرەتىن ەڭبەكشى حالىقتىڭ جەگەن نانى ادال. قاي اۋدانعا بارساڭ دا قايناعان ەڭبەكتىڭ ۇستىنەن تۇسەسىڭ. جەر جاعدايىنا قاراي تىرشىلىگىن جاساپ جاتىر. ايتسە دە سولاردىڭ ىشىندە شاعىن كاسىپكەرلىككە ەرەكشە دەن قويعان سايرام اۋدانىنىڭ ءجونى بولەك. سوندىقتان مۇحاڭنىڭ ىزىمەن وسى ماقالاعا “سايرامعا بارساڭ, ديقانمىن دەمە” دەگەن تاقىرىپ قويدىق. قۇلا دۇزگە سۋ شىعارىپ, جەمىسىن جەپ, قورا-قورا مال ايداپ قىزىعىن كورىپ وتىرعاندار قاي اۋداندا دا جەتەدى. ال, ديقانشىلىققا ماتەريال ىزدەگەن جۋرناليستىڭ قالامىنا سايرام اۋدانى ءبىرىنشى بولىپ ىلىگىپ, جازعانى جورعاداي تايپالىپ جۇرە بەرەدى.
سەبەبى, بۇل اۋداندا ءجۇزى قاقتاعان كۇمىستەي جارقىلداعان كەتپەن ۇستامايتىن ادام جوققا ءتان. باۋ-باقشانى كىم ءوسىرمەيدى, مالدى كىم باقپايدى دەرسىز, مىقتى بولساڭىز تروپيكالىق وسىمدىكتەر – بانان, ءىنجىر, ليمون, قۇرما ءوسىرىپ كوردىڭىز بە؟! ال, باستاۋىن اق باس الاتاۋدان الاتىن اقسۋ, قاراسۋ بۇلاقتارىنىڭ ەتەگىندە وتىرعان سايرام اۋدانىنىڭ ديقاندارى ءوسىرىپ وتىر.
سايرام اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىندا شۋحرات قۇرباناليەۆ دەگەن ازامات بار. سىرت كوزگە جۇرت وزبەك جۇراعاتىنا ۇقساتقانىمەن, ءتۇبى – قازاق. سىرالعى دوس. كەي-كەيدە اعىن سۋدىڭ جاعاسىندا وتىرىپ, “ۇكىمەت نەگە كومەك بەرمەيدى, تاڭدايعا باسار تالشىعىمىز جوق”, دەپ ءوزىنىڭ جالقاۋلىعىن ايتەۋىر ءولتىرمەيتىن ۇكىمەتتىڭ قۇلاعىنا ءىلىپ قوياتىن اعايىننىڭ سارىۋايىمىن ەستىگەندە سايرامعا تارتىپ كەتەمىز. وندايدا ديقان الدىنا كىسى بولىپ بارىپ, ساڭىرەيىپ اسپانعا قاراپ تۇراتىن باستىقتاردى ەرتۋدىڭ قاجەتى جوق, شۋحرات جولباسشى. ساپاردان جادىراپ قايتاسىڭ. جاتا قالىپ جازاسىڭ. ايقايعا ويباي قوسىپ جۇرگەن, قيت ەتسە ۇكىمەتتىڭ جونىنان تاسپا تىلۋگە ءازىر اعايىنعا ساباق بولسا, قولىنا اي ءجۇزدى وراق, كۇمىستەي جارقىراعان كەتپەن ۇستاسا ەكەن دەپ.
جۇمىسسىزى جوق اۋىل
قايتا-قايتا جازسا دا جاۋىر بولمايتىن قارابۇلاق اۋىلىندا سوڭعى ەسەپ بويىنشا 41 مىڭ حالىق تۇرادى دەلىنگەن. ودان بەرىدە ەكى-ءۇش مىڭ ادام قوسىلىپ قالدى-اۋ. اۋىل اكىمى, كەشەگى كاسىپكەر الىمجان نىشانقۇلوۆ وسى الاقانداي جەردى الىپ وتىرعان اۋىلدا “الدىما جۇمىس سۇراپ ەشكىم كەلمەيدى” دەگەندە, تاڭدانعانىم راس ەدى. الاقانداي دەيتىنىمىز, اۋىلدىڭ جەر كولەمى بار-جوعى 11 مىڭ گەكتار. سونىڭ 7 مىڭ گەكتارىندا اۋىل وتىر. شىنتۋايتىنا كەلسەڭىز, كەيبىر وبلىستاردىڭ ەكى-ءۇش اۋدانىنىڭ حالقىنداي جۇرتى بار وسى ۇلكەن اۋىلدىڭ اۋماعىنداي جەردى جەكە ءوزى يەلەنىپ وتىرعان ازاماتتار بار. بۇل اۋىل كوكونىس, مال شارۋاشىلىعىمەن جىل ون ەكى اي اينالىسادى. شارۋاشىلىق نەگىزى ءۇش باعىتقا قۇرىلعان.
اۋىلدىڭ سۋدان جوعارى وتىرعان قىر بەتكەيى تەك مال بورداقىلاۋمەن اينالىسادى. ءبىر مىڭ وگىز بايلاپ وتىرعانى دا, قىرىق-ەلۋگە قاناعات ەتىپ وتىرعانى دا بار. بۇل جاقتا بازارعا تۇسكەن مال كەرى قايتپايدى. قالاي جەمدەيتىنى, سەمىرتەتىنى – بولەك تاقىرىپ. كوكونىس ەگەتىندەر دە قاراپ جاتپايدى. كۇزدە وسىرگەن ءونىمىن ساتقاننان كەيىن سول اقشانىڭ مۇرتىن بۇزباستان مال ساتىپ الادى. قاڭتارعا دەيىن بورداقىلاپ, شەتىنەن ساتادى. اقشاسىنا ارزان كەزىندە جوعارى ساپالى تۇقىم, تىڭايتقىش الىپ قويا بەرەدى.
كوكتەمگى ەگىسكە ءبارى دايىن. ال وسى اۋىلدا 1 مىڭداي «كاماز» تاعى بار. مىندەتى قىس-كوكتەم ماشينەسىن سايلاپ, جازدان قوڭىر كۇزگە دەيىن ديقانداردىڭ ءونىمىن سىرت جاققا تاسىمالدايدى. رەسەي سياقتى ەلدەردە ارىپتەستەرى بار, كەلىسىم-شارتتار جاسالعان. قارابۇلاقتان كورشى اۋىلدار كەلىن الۋعا قۇشتار بولعانىمەن, قىز بەرۋگە كەلگەندە كەجەگەسى كەيىن تارتىپ تۇرار ەكەن. “بۇلار كەلىندەرىنە تىنىم بەرمەيدى, قىزىمىزدى زورىقتىرىپ باقشالىقتان شىعارمايدى”, دەر ەكەن. سويتسە دە “قارابۇلاقتان قىز الساڭ, ءبىر قاپ كارتوشكاسىمەن كەلەدى”, دەپ ماتەلدەتەتىنى بار. نەسىبەلى دەگەندەرى عوي. وسىنداي جۇمىستارى كوپ اۋىلدا جۇمىس ىزدەيتىن ادام قايدان بولسىن.
وسى اۋىل تۋرالى “ەگەمەنگە” جازعانبىز. الىمجان سول “ەگەمەن قازاقستانداعى” ماقالادان سوڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ۇلان اۋدانىنىڭ اكىمى كەلدى. 10 شاقتى وتباسى كوشىپ باراتىن بولسا, بار جاعدايدى جاسايمىز دەگەندى ايتتى دەيدى. شىعىستىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ وڭتۇستىكتى بەس ساۋساعىنداي بىلەدى. قارابۇلاقتان كۇندىز-ءتۇنى ءبىر تىنباي جۇمىس جاسايتىن ون وتباسى كوشىپ بارسا, تۇتاس اۋىلدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرىپ, وزگەلەرگە ۇلگى بولارىن شوتقا سالىپ ەسەپتەپ قويعان عوي.
قوزىقۇيرىق پايداعا كەنەلتۋدە
قولدان وسىرەتىن قوزىقۇيرىق – ساڭىراۋقۇلاق دەگەنىڭىز بابىن بىلسەڭىز قىپ-قىزىل اقشا. قازىر مۇنى ءوسىرۋ تۇك بولماي قالعان. ءشيتتى ماقتانىڭ سىعىندىسىنان قالعان قابىعى, اعاش ۇگىندىسى, اشىتاتىن حيميالىق قوسپا, تاعى بىرىندە قي, تاۋىق ساڭعىرىعى پايدالانىلادى. كۇي تالعامايدى. ۋاقتىسىندا سۋارىپ وتىرساڭ بولعانى. مىنا ءبىر اڭگىمەنى سارىاعاشتاعى “بىرتىلەك” اۋىلىنىڭ اكىمى ايتىپ بەرگەن.
وزبەكستاننان كوشىپ كەلگەن ءبىر ورالمان تۇرار ەكەن. بالالى-شاعالى, اقار-شاھار وتباسى, كۇيى تومەن. از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزىپ, كومەك بەرگىزىپ ءجۇرىپتى. ءبىر كۇنى الگى ورالمان كەلىپ تۇر دەيدى. قولىندا ءبىر شەلەك قوزىقۇيرىق. “اعاسى, راحمەت. كومەكتى جەتىم-جەسىرگە بەرەرسىز. مەن تابىس كوزىن تاپتىم”, دەيدى. بارىپ كورەدى. كادۋىلگى سيىر قورا, كولدەنەڭىنەن ىلىنگەن سىرعاۋىلعا اعاش ۇگىندىسى, ءشيتتى ماقتا سىعىندىسى لىقىپ تولتىرىلعان ايەلدەردىڭ قارا سانعا دەيىن تارتىپ كيەتىن ش ۇلىقتارى ءىلۋلى تۇر. جان-جاعىن تەسىپ قويعان. و, توبا, سول تەسىكتەردەن قاراقۇلاق ساڭىراۋقۇلاقتار ەدىرەيىپ شىعىپ تۇر دەيدى. قوس قول ۋىسى تولاتىنداي. سەبەزگىمەن سۋ شاشادى. ادامداردان قۋلىق ارتىلا ما؟! ارا-تۇرا قىتايدىڭ بالالار ويناپ اتاتىن وتشاشۋىن قورا سىرتىنان تارسىلداتىپ اتار ەكەن. قولدان جاسالعان نايزاعاي. ەرتەڭىندە قوزىقۇيرىقتارىڭىز قاپقا سىيماي قالار ەكەن. ادامدار تابيعاتتىڭ تۋىندىسىن ءوستىپ تە الدايدى.
وسى قوزىقۇيرىقتىڭ كوكەسى سايرامدا وسىرىلەدى. زاپاستاعى وفيتسەر ۆاسيلي بابەنكونىڭ اقسۋكەنتتەگى قوزىقۇيرىق جايىنا ارنايى بارعانبىز. بۇرىنعى اتشاپتىرىم مال قورانى ىڭعايلاستىرىپ, ءسورەلەر قويىپ, قوزىقۇيرىق ءوسىرىپ جاتىر. قوزىقۇيرىققا كەرەگى – اۋا, سۋ, قىستا ازداعان جىلىلىق. قالعانىن بابەنكو جاقسى بىلەدى. شيكىزاتىن ءوزى جاسايدى. بيىل 4 توننا قوزىقۇيرىق العان. قازىر “مەرس” تىڭايتقىشىن پايدالانىپ, ءونىمىن كوبەيتىپتى. توعايدا كەزدەسەتىن ۋلى مۋحومور ەمەس, قويدىڭ قۇيرىعىنداي ءدامدى, بورىقتاي اپپاق. مەيرامحانالار قوزىقۇيرىقسىز تاماق جاسامايدى. ەت جەمەسە, ءتىسى قىشيتىن قازاقتار دا ۇيرەنىپ جاتىر.
ليمون, بانان, ءىنجىر...
سايرام اۋدانىندا ەرگاش ءتىللاحانوۆ اتتى باعبان بار. ۇيىرگەلىك جەرىنەن-اق پايداعا كەنەلىپ وتىر. شاعىن جىلىجايىندا ليموننان جىلىنا 2 رەت ءونىم الادى. بارلىق جاعدايدى تۋعىزاتىندىعى سونشالىق, ءبىر ءتۇبىنىڭ وزىنەن قىرۋار جەمىس جيناپ الادى. ەرگەش قارتتىڭ ليموندارىنا باسقا وبلىستاردان سۇرانىس بار.
وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن سارىاعاشتا ليمون وسىرەتىن تاجىك قىزى زۋحرا مۇعالىمدى ىزدەپ بارعانىمىزدا, “بۇل كوپ كۇتىم تىلەمەيدى, جالقاۋلاردىڭ جۇمىسى ەكەن”, دەپ تاڭعالدىرىپ ەدى. ءبىر اتتەگەن-ايى, ءبىزدىڭ جالقاۋلار ءالى دە “الما ءپىس, اۋزىما ءتۇس” دەپ الما اعاشىنىڭ كولەڭكەسىندە جاتىر. ءتورت قابات كورپە سالدىرىپ. استى سىز عوي. ەرگەش اقساقال بانان, انار, قۇرما جانە ءىنجىر وسىرۋدە. پالەندەي ءونىم الماسا دا, تالاپ جاقسى. مۇنداي قارتتار تروپيكالىق وسى جەمىستەردى ءالى-اق جەرسىندىرەدى...
مانكەنتتە دە اباز حاناشەۆ دەگەن ازامات بانان, ليمون ءوسىرىپ جاتىر.
55 مىڭ شوجە جانە پيتونيا
“جول بولسىن” جشس اقسۋكەنتتە جۇمىرتقادان جىلىنا 55 مىڭ دانا شوجە دايىندايتىن ينكۋباتور ستانساسىن ىسكە قوسقان. بيىل 45 مىڭ شوجە باسىپ شىعاردى. ساتادى. برويلەر-شوجە 120 تەڭگە. ەكى ايدان سوڭ 3-4 كەلى تارتاتىن ءداۋ تاۋىق بولادى. سوندىقتان ىقىلاستانا ساتىپ الاتىندار كوپ. ال اقسۋ-اباد ەلدى مەكەنىنىڭ ديقانى رۋستام ابدۋراسۋلوۆ گۇل وسىرۋگە ماماندانعان. 20 سوتىق قانا جەرى بار. گۇل ءوسىرۋدىڭ قىر-سىرىن ابدەن مەڭگەرۋ ءۇشىن قىتايدان باستاپ بىرنەشە مەملەكەتتەردە بولعان. شاعىن جىلىجايى بار. قىسى-جازى گۇل ۇزىلمەيتىندىكتەن, باسقا وبلىستاردان دا تاپسىرىس ءتۇسىپ جاتادى. ارزان. ءتيىمدى. بالا-شاعاسى جاردەمدەسەدى. 20 سوتىق جەرىمەن-اق وتباسىنىڭ اۋزىنان اق ماي اعىزىپ وتىرعان كاسىپتى ۇيرەتەر قازاق كوپ بولسا, شىركىن...
پاتشا بالىعى جانە يتاليادان سۇرانىس
سايرام ەلدى مەكەنىندە “اكۆا-لايف” سەرىكتەستىگى جىلىنا 70 مىڭ توننا فورەل بالىعىن وسىرەدى. تازا, اعىن سۋدا وسەتىن, دامدىلىگى سونداي, اۋىزدا ەريتىن پاتشا بالىعى – فورەلدى الماتىنىڭ مەيرامحانالارى اتتىڭ قۇنىن بەرىپ, الىپ كەتەر ەكەن. سەرىكتەستىكتىڭ باستىعى گەگيان پوليفايان دەگەن ازامات. ارمياننان قازاق قالىپ كەتپەپتى. “قايناربۇلاق” اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى توعان ەلدى مەكەنىندە “نۇر باتىرحان” جشس توراعاسى ايتجان ودامانوۆ دەگەن ازامات بۇلاق سۋىنان بولگەن 13 كولشىكتە اق امۋر, سازان, تابان باستاعان بالىقتار ءوسىرىپ جاتىر.
“نۇر باتىرحان” جشس ءبىر جىلدا 350 مىڭ دانا شاباق ساتقان. 270 توننا بالىق ەتىن دايىندايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ارناۋلى گرانتىن ۇتىپ العان سەرىكتەستىكتىڭ جارتى شىعىنىن ۇكىمەت سۋبسيديامەن وتەپ بەرىپ وتىر. سەرىكتەستىك باسشىسى “اق بالىق-اۋ, اق بالىق, قارماعىمدى قاپ بالىق”, دەپ وتىرا بەرەتىندەر ساناتىنان ەمەس. 225 گەكتار جەرگە تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى بويىنشا قىرعا ءجۇزىم ەككەن. تاڭداۋلى سورتتى. شاراپ جاساۋمەن اتاعى الەمگە ءماشھۇر بولعان يتاليادان ماماندار كەلىپ, كوتەرە ساتىپ الامىز دەپ كەلىسىم-شارت جاساپ كەتتى. يتاليادا بولعانبىز. مەملەكەتتى ۇستاپ تۇرعان جەكەمەنشىك كاسىپورىندار, شاعىن جانە ورتا كاسىپ. ەلدە تەگىس جەر از بولعاندىقتان, تاۋعا قيالاپ جۇزىمدىك ەككەن يتاليالىقتاردىڭ شارابىندا قازاق ايتجاننىڭ ەككەن ءجۇزىمىنىڭ شىرىنى دا بولادى.
مال بورداقىلاۋ جانە كاليفورنيا شۋالشىڭ قۇرتى
ءىرى قارانى بورداقىلاۋ – وتە تابىستى كاسىپ. بۇگىندە وسكەمەن قالاسىنىڭ اكىمى, ءىسكەر ازامات دەگەن اۋقىمنىڭ ءوزى تاقياسىنا تارلىق قىلاتىن يسلام ابىشەۆ ورداباسى اۋدانىندا اكىم بولىپ تۇرعاندا ءبىر جيىنىنا قاتىسقانبىز. “مىڭداعان گەكتار جەرلەرىڭ بار. اتا-بابامىز مال باققان, جايىن بىلەمىز دەيسىزدەر دە, مالدى ورىسكە ايداپ سالعاننان باسقانى ويلامايسىزدار. ءسويتىپ, باققان مالدارىڭىز ارىق-تۇراق, بەينەتتەنىپ ەككەن كوشەتتەردىڭ قابىعىن كەمىرىپ ءجۇر. مال بورداقىلاۋدى ءبىر گەكتار دا ارتىق جەرى جوق قارابۇلاقتاعى وزبەك اعايىنداردان ۇيرەنىڭىزدەر. ءار ساتقان مالىنان ەكى ەسەگە پايداعا شىعادى”, دەگەن. يسلام اكىمىنىڭ كورمەيتىنى, بايقامايتىنى جوق. ونشاقتى جىل بۇرىن ايتىلعان ءسوزدىڭ اقيقاتىن بۇگىنگى اكىمدەر ەندى اڭداپ, كاسىپكەرلەرىن اتاقازشا ەرتىپ, سايرامعا بارعىشتاپ ءجۇر.
مال بورداقىلاعان اعايىندى مالىنا جەم بەرەردە بايلاپ تا ۇستاپ وتىرا المايسىڭ. ساعات تۇسكى 1-گە تايانعاندا بار شارۋاسىن تاستاپ, ۇيىنە تايادى. قورادا بايلاۋلى مالدىڭ كۇندىك قورەگى ءۇش مەزگىل ناھان شەلەك بوتقا. كەبەك, جارما, كۇنجارا, شوروت, اشىتىلعان بيداي سىعىندىسى. بىراق, كۇندىز-ءتۇنى جوڭىشقاعا بايلاپ قويعان مالدان سەمىز, جوندى. ساۋىرىنان ماسا تايىپ جىعىلادى. قازىر سايرام اۋدانىندا بورداقىلاۋدا 172 مىڭ باس ءىرى قارا مال بار. سونىڭ 40 مىڭى ءبىز مىسالعا كوپ العان قارابۇلاق اۋىلىنىكى. بۇل اۋىل دايىنداعان ەت ءبىر وبلىستىڭ ءبىر جىل ەت جەپ, ءتىس شۇقۋىنا ەركىن جەتەدى.
قازىر اۋداندا “سىباعا” باعدارلاماسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. باستاماشىسى – وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ. وبلىس باسشىسى “ماكسيمۋم” ايماقتىق قارجىلاندىرۋ ورتالىعىن شارۋالارعا ءتيىمدى جولمەن قايتا قۇرعان. بانكتەردەي ەمەس, ۇستەمەسى تومەن, كەپىلدىك دۇنيە دەپ قان سورمايدى. جىلدىعى – 7 پايىز, 3 جىلعا بەرىلەدى. “ماكسيمۋمنان” قارجى العان اۋداندىق “اگرونەسيە كورپوراتسياسى” “سىباعا” باعدارلاماسى بويىنشا “گۇلجامال” شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى ءسابيت ومىروۆكە 117 باس ءىرى قارا, مانكەنتتەگى “ارتىق” شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ءابدىسامات ابۋساتتاروۆقا 147 باس ءىرى قارا ساتىپ الىپ بەردى. 7 ميلليون تەڭگەگە دەيىن 6 پايىز ۇستەمەمەن بەرەتىن “اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى” دا ەلۋ-وتىز باستان مال ساتىپ الۋعا قارجى بولگەن. قارجىنىڭ ديقانعا تۇگەل ءتيىپ, ەتتى, ءسۇتتى مال الۋىنا اۋدان اكىمى ءۋاليحان قاينازاروۆ تا مۇددەلى.
وسىلايشا, ەكى جىلدا 20 مىڭنان اسا ءىرى قارا قوسىلعان. قازاقى اق باس سيىردىڭ ءوسىمىن كوبەيتۋ ءۇشىن رەپرودۋكتورلىقتى قولعا العان ءسابيت وماروۆتىڭ ءوز ءىرى قاراسى 500-دەن اسادى. ادام قالاي قالتالى بولامىن, وتباسىمدى قىسىلماي اسىرايمىن دەپ تالپىنسا, المايتىن اسۋى جوق قوي. “ارەكەت ءتۇبى – بەرەكەت” دەگەن. سايرامدا وسىنشا مالدىڭ قيىنان تاۋ تۇرعىزۋعا بولار ەدى, بىراق كۇرەسىندە جاتقانىن كورمەيسىز. تەرەڭدىگى ءۇش-ءتورت مەتر, اراسىندا وتەتىن ساڭىلاۋى بار ەكى ۇلكەن ۇرا قازىلادى دا ەكەۋىنە دە مال قيى تولتىرىلادى. سوسىن بىرىنە, ياعني بىزدەگى جۇلدىزقۇرتقا ۇقسايتىن كاليفورنيا شۋالشىڭى كوپ مولشەردە تاستالادى. ونىڭىز الدىنا تورە تاباق ەت تارتىلعانداي ازۋىن باسادى. جەگەنى بويىنا قۇت, ودان شىققان ءونىم – گۋمۋس كادىمگى شىبىق قاداساڭ, داراق قىلىپ وسىرگەنشە تىنبايتىن قۇنارلى توپىراق. قالتا قاعازدارعا سالىنىپ ساتىلادى. الماتىدا شاعىن قالتاداعىسى 400 تەڭگە تۇرادى. ءبىر قاپتان قانداي پايدا قالادى – ەسەپتەي بەرىڭىز.
ءبىزدىڭ اۋىل بۇرىنعى جەزقازعان, قازىرگى قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانىنىڭ ش.ەراليەۆ اتىنداعى كەڭشارى. نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. ءتورت ت ۇلىك ۇستامايتىن ءۇي جوق. التى اي قىس قورادا تۇرادى. ءارى قاراي بەلگىلى عوي. ءۇي قاتارلارىنىڭ اراسى جال-جال بوقتىق. اۋىل باسشىلارى ويبايدى سالىپ ءجۇرىپ تراكتورمەن تازارتقان بولادى. قايدان, بوي بەرمەي كەتەدى. مال قيىنان قىپ-قىزىل پايدا تاۋىپ وتىرعان سايرامدىق نياتبەك جۇماحانوۆ سەكىلدى اقساقالدار وسىنى كورسە: ء“اي, قازاقتار, التىننىڭ ۇستىندە جۇرسىڭدەر-اۋ”, دەپ جەرگە ءبىر تۇكىرىپ كەيىر مە ەدى.
بالكىم, قاراعاندىنىڭ اكىمى سەرىك احمەتوۆكە شىعىستىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سەكىلدى سايرامدىقتارعا “ۇيرەتىڭدەرشى, ءۇي ورماندارىڭمەن كوشىرىپ الامىن”, دەۋ كەرەك شىعار...
بەرەكە باستاۋى – التىن بەسىك اۋىلدا
سايرامعا بارعاندا اۋىلداعى كەيبىرەۋلەردىڭ جۇمىس جوق دەيتىندەرى بەكەر مە ەكەن دەپ ويلايسىڭ. ىزدەنسەڭ, كاسىپ بار. دالادا جاتقان تەگىن باتپان قۇيرىق جوق, شارۋا جاسايمىن دەسەڭ, از پايىزبەن نەسيە بەرەتىن “ماكسيمۋمداي” ورتالىقتار بار. ۇكىمەتتىڭ ولتىرمەيتىندىگى راس. شىعارعان قارجىڭنىڭ جارتىسىن سۋبسيديا ەسەبىندە بەرەدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى ورگە باستىرۋدا سايرامدا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار كوپ. ماسەلەن, قايتا ءوڭدەۋدى الايىق. اۋداندا 43 ديىرمەن, 30 ناۋبايحانا, 11 كونديتەرلىك تسەح جۇمىس جاساپ تۇر. 20 كوكونىستى وڭدەيتىن, 21 ماي سىعاتىن تسەح بار. ونىڭ سىرتىندا شاراپ وڭدەيتىن, ءجۇن جۋاتىن, تەرى ءوڭدەيتىن, ماقتا تۇتەتىن, ءداندى مايدالاپ قۇراماجەم دايىندايتىن تسەحتار جۇزدەگەن ادامداردىڭ ناپاقاسىن ايىرۋىنا قىزمەت ەتەدى. ءارقايسىسىن جازار بولساڭىز, تاجىريبەسى, ءتالىمى جەتەدى. ىشىنەن ەكشەپ الدىق.
ءاۋ باستاعى ماقسات ءوز ءىسىن باستاپ كەتۋگە تاۋەكەلى جەتپەي جۇرگەن ادامدارعا جول كورسەتىپ, قامشىلاۋ بولاتىن. سول ءۇشىن وزگە اۋدان, قالالاردان ءبىر اۋداندى ءبولىپ الدىق. پارلامەنت دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان ءوزى باسشىلىق جاساپ شىعارىپ جاتقان “نامىس” جۋرنالىندا كەز كەلگەن ادامداردىڭ قولىنان كەلەتىن كاسىپتەردىڭ ءتۇرىن مەيلىنشە ۇسىنىپ كەلەدى. ەلگە بولسىن دەيتىن ازاماتتىڭ مۇنىسىنا ءسۇيسىنىپ ءجۇرمىز. قالىڭ قۇيقالى اۋىلدا تۇراتىن جۇرتتىڭ كەدەي بولاتىنداي, ماسىلشىلدىققا بوي ۇراتىنداي ەشتەڭەسى جوق. وعان كومەك سۇراپ ەشكىمگە الاقان جايمايتىن, جانىنا جاقىن كاسىبىن تاپقان, ءوزىنىڭ 20 سوتىق جەرىنە گۇل ءوسىرىپ, باسقا وبلىستارعا دا ساۋدالاپ وتىرعان سايرامدىق رۋستام ابدۋراسۋلوۆ اقساقالدىڭ ەڭبەگى دالەل. وسىنداي تىرلىك مويىنداعى ەرىنشەكتىك پەن بويداعى قورقىنىشتى سىلكىپ تاستاساڭىز, ءسىزدىڭ دە قولىڭىزدان كەلەدى.
سايرام اۋدانى.
_________
لەبىزدەر
جەڭىسبەك ماۋلەنقۇلوۆ, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى:
– ءبىزدىڭ وتانىمىز قىسقا مەرزىم ىشىندە ءاربىر قازاقستاندىق ماقتان ەتە الاتىن ۇلكەن جولدان ءوتتى. ەلباسىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى بەدەلى ارتا ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ ءبۇگىنگى كۇش-قۋاتىن, الەۋەتىن تانىتادى. استانادا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كۇندەرى ءوتۋىن ۇلكەن قۇرمەت دەپ قابىلدادىق. جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىنىڭ تابيعاتى بار ءوڭىرىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ كۇنگەيىندە ورنالاسقان. تۇپتەپ كەلگەندە, رەسپۋبليكامىزدى كوكونىس, باۋ-باقشا ونىمدەرىمەن تۇگەل قامتاماسىز ەتەتىن قۋاتتى وبلىس. استانالىق اعايىندارمەن ىستىق قاۋىشۋ جالعاسا بەرسىن دەگىمىز كەلەدى.
ۇلاسبەك سادىبەكوۆ, “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– بۇگىنگى استانا, كەشەگى اقمولا-تسەلينوگراد – جالىندى جاستىق شاعىمىزدىڭ ءىزى قالعان قالا. كەڭەس وداعىنىڭ وكتەم ساياساتى بەل الىپ, ەل, جەر يەسى – قازاققا شەكەسىنەن شەرۋەن اتىپ قاراپ تۇرعاندا ءتورت قۇبىلامىزدى تۇگەندەيمىز دەپ اتقا قونعان ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ قاتارىندا بولعانىمدى مەن ءالى كۇنگە دەيىن ماقتان ەتەمىن. ءبىز ءۇشىن بۇل ايماق قادىرلى دە قاسيەتتى. ەلوردا بولۋىمەن دە سالتاناتتى. زايىرلى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ تامىرى وسىندا وركەن جايدى. الەمگە ايگىلى بولدى. وڭتۇستىكتىڭ ىستىق سالەمىن قابىل الۋىنا شىن جۇرەكتەن تىلەكتەسپىز.
باۋىرجان سەيىتجانوۆ, “ستاندارت-تسەمەنت” جشس ديرەكتورى:
– قازاقستاننىڭ بولاشاعى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكپەن قوسا سەرپىندى جوبالارىندا. ءىرى يندۋستريالىق, يننوۆاتسيالىق كاسىپورىنداردىڭ كوبەيۋىندە. مەنىڭ اكەم, “ستاندارت تسەمەنت” زاۋىتىنىڭ قۇرىلتايشىسى, بەلگىلى مەتسەنات سەرىكجان سەيىتجانوۆ زاۋىت قۇرىلىسىن قولعا العاندا جايماشۋاق ۋاقىت بولاتىن. كەيىن الەمدە قارجى داعدارىسى باستالدى. مىقتى مەملەكەتتەردىڭ ءوزى ءتىزگىنىنە يە بولا الماي تالتىرەكتەپ قالدى. زاۋىتتى كونسەرۆاتسياعا قويامىز با دەگەن ويلار بولعان. بىراق, اكەم: “ەلباسىعا ۋادە بەرگەنمىن. ازامات ءسوزىن جۇتپاۋى كەرەك”, دەپ تاۋەكەلگە ءمىندى. راس, ۇلكەن نەسيە الدىق. الايدا, ەلىمىزدە تسەمەنتتىڭ ەڭ ساپالى تۇرلەرىن دايىنداي الاتىن زاماناۋي زاۋىت ۋاقىت ىرعاعىمەن جۇمىس ىستەپ تۇر. قازىر ءوزىمىز قۋانامىز. ال, استاناعا كەلگەندە كەۋدەنى ماقتانىش كەرنەيدى. مۇنداي جاۋھار قالا الەمدە سيرەك.
_______________________________
ماتەريالداردى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى باقتيار تايجان.
