جۇمىس ىزدەگەن كەزدە ىڭعايلىسىن تاپپاي, سول ساتتە تۇسكەن ۇسىنىسقا, ءيا بولماسا, دوستار مەن تانىستار ايتقان ورىنعا ەڭ سوڭعى مۇمكىندىك سياقتى جابىسىپ, بولاشاقتا ءبارى وزگەرەر دەگەن ۇمىتپەن كەز كەلگەن جۇمىسقا ورنالاسىپ جاتقاندار وتە كوپ. سودان كەيىن كەڭسەدە ءشاي قويىپ, قاعازداردىڭ كوشىرمەسىن جاساپ, ءبىر كابينەتتەن ەكىنشى كابينەتكە قاعاز تاسۋ, قۇجاتتاردى تىركەۋ نەمەسە جوعارىدان كەلگەن تاپسىرمانى عانا ورىنداپ قويىپ ءوز تاراپىنان ۇسىنىس تا, جاڭا يدەيا دا جاساي الماي, بۋلىعىپ جۇرگەن ءبىر ادام. سولاي ما؟ ءيا, نەگىزىنەن, سولاي سياقتى, تەك قانا كۇنكورىستىڭ اقشاسىن تابۋ ءۇشىن جۇمىستان كەتپەي جۇرگەن قانشا ادام بار. جۇمىسىنا كوڭىلى تولاتىن, جاقسى كورىپ ىستەيتىن ادامدار ارامىزدا كوپ پە؟ الدە جۇمىسقا كەلگەننەن باستاپ, ۇيىنە كەتكەنشە اسىعاتىن ادامدار قوعامىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز با؟
الەۋمەتتىك جەلىدەگى تاعى ءبىر تانىسىم جاقسى ماماندىق العان, تۇيىندەمەسىندە جازىلعان ءبىلىمى مەن داعدىلارى ادامدى سۇيسىندىرەتىن جاستاردى ء«شاي تاسۋ مەن كوشىرمە جاساۋعا» كەلىسپەۋگە شاقىرادى. ەگەر باسىنان باستاپ «بارىپ كەل, شاۋىپ كەلمەن» جۇرسەڭىز, ءومىر بويى وسىنداي جۇمىستان شىعا الماي قالاسىز دەگەنگە سەنەسىز بە؟
ادەبيەتتە كەزىندە «وندىرىستىك رومان» دەگەن جانر بولعان, قازىر دە جازۋشىلار بۇل جانردا جازاتىن بولار, دەگەنمەن كوپ جارنامالانبايتىن سياقتى. اعىلشىن تىلىندە «occupational novel» دەپ اتالاتىن وندىرىستىك روماننىڭ وزەگىندە وندىرىستىك ماسەلەلەردى شەشەتىن كاسىبي مامان تۇرادى, ادام ءوزىنىڭ جۇمىسى, قىزمەتىمەن عانا قىزىق, سول باعىتتا قارالادى.
ناعىز وندىرىستىك رومان ەمەس, بىراق شىعارماشىلىعىن ادامنىڭ ماماندىعىمەن تىعىز بايلانىستىرعان جازۋشىلاردىڭ وتە كوپ ەكەنىن ءبارى بىلە بەرمەيتىن بولار. دارىگەرلەر, سۋرەتشىلەر, اسپازدار, مۋزىكانتتار, ادۆوكاتتار, مۇعالىمدەر, تاعى باسقا دا ماماندىقتارعا ارنالعان كوركەم شىعارمالاردى وقىعان بولارسىز؟ ماماندىق تۋرالى نە وقىدىم دەگەندە, ءبىرىنشى بولىپ تەودور درايزەردىڭ سۋرەتشى يۋدجين ۆيتلانىڭ شارىقتاۋ مەن قۇلدىراۋدان تۇراتىن ءومىرى مەن ءوزىن ىزدەۋگە كەتكەن ءومىرى تۋرالى جازعان «دانىشپان» (Genius, 1915) رومانىن ايتار ەدىم. سومەرسەت موەمنىڭ «تەاتر» رومانى 1937 جىلى جارىق كورسە دە, قازىرگە دەيىن ونەرسۇيەر وقىرماندى بەيجاي قالدىرماي كەلەدى.
ارتۋر حەيليدىڭ «اۋەجاي» (1968), «قوناق ءۇي» (1965) روماندارىنىڭ اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي, بىرەۋى ۇشاقتار مەن ۇشاق قوناتىن الاڭدا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ەڭبەگىنە, الىپ اۋەجايدىڭ كۇندەلىكتى تىنىسىنا ارنالسا, ەكىنشىسى جولاۋشىلاردى كۇتىپ الىپ, جاعدايىن جاسايتىن ماماندارعا ارنالعان. بۇل – قۇجىناعان حالىقتىڭ جۇمىس ىستەيتىن ورىندارى, ولاردىڭ ءومىرى – جۇمىس, جۇمىسى – ءومىر, بارلىق جاقسىلىعى مەن جاماندىعى, قۋانىشى مەن قايعىسى, ارمانى مەن ءۇمىتى استاسىپ جاتقان جەر. ءبارى – دوستىق پەن ساتقىندىق تا, ءتۇڭىلۋ مەن سەرپىلۋ دە وسى جۇمىسىمەن بايلانىستى. قوناقتى كۇتىپ الۋ, ورنالاستىرۋ, دەمالۋعا مۇمكىندىك بەرۋ, شىعارىپ سالۋ سياقتى ءبىر قاراعاندا قاراپايىم ارەكەتتەر جاسالىپ جاتقان قوناقۇيدە ءبىر مەزەتتە قانشاما ەرەكشە, كەيدە توتەنشە جاعدايلار ورىن الىپ جاتقانىن بىلمەيسىز عوي. كەيىپكەردىڭ كەيبىرەۋى ءوز جۇمىسىن شىنايى جاقسى كورەدى, بىرەۋلەرى تەك اقشا ءۇشىن ءجۇر, تاعى ءبىرى از اقشاعا قاناعات قىلىپ, ادال نيەتپەن ساپالى جۇمىس ىستەسە, ەندى ءبىرىنىڭ تاڭداۋى – الاياقتىق. كەزىندە ارتۋر حەيليدىڭ شىعارمالارىن سىناۋشىلار كوپ بولعانىمەن, وقىرماندار ونىڭ روماندارىن جوعارى باعالاپ, شىعارمالارى قازىرگە دەيىن تانىمالدىلىعىن جويماي كەلەدى. ارتۋر حەيليدىڭ ءىزباسارى – تەحنوتريللەر جانرىندا شىعارمالار ۇسىناتىن توم كلەنسي. تەحنوتريللەر – ارالاس جانر, تىڭشىلار تۋرالى تريللەر, عىلىمي فانتاستيكا جانە اسكەري حيكاياتتىڭ ءبىر ارناعا توعىسقان ءتۇرى. شىعارمانىڭ بۇل ءتۇرىن وقىعاننان تەحنيكا مەن قۇرال-جابدىقتاردىڭ جۇمىس ىستەۋ جولدارى, تىڭشىلىقتىڭ ىشكى ءادىس-تاسىلدەرى, ساياسات پەن جاۋىنگەرلىك ونەر تۋرالى ءبىلىمىڭىز تەرەڭدەي تۇسەتىنى ءسوزسىز. ستيۆەن كينگ دەسە ويىمىزعا بىردەن قورقىنىش پەن ۇرەي, فانتاستيكا مەن تىلسىم كۇشتەر تۋرالى جازاتىن جازۋشى كەلەدى. ەندى وسى ستيۆەن كينگ سىزگە جازۋشى بولۋ, كىتاپتى قالاي جازۋ كەرەك دەگەن تاقىرىپتا كەڭەس بەرسە قالاي قارايسىز؟ س.كينگتىڭ «كىتاپتى قالاي جازۋ كەرەك: كاسىپ تۋرالى مەمۋار» كىتابىن وقىپ كورىڭىز دە, جازۋشى قالاي قالىپتاسادى, ونىڭ كاسىبىنىڭ ەڭ قىزىق تا قيىن تۇستارى قانداي, حالىقارالىق ءتىزىمنىڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن سياقتى ويلارىمەن تانىس بولىڭىز.
ماماندىق تاڭداۋدا كوركەم ادەبيەت قانشالىقتى كومەكتەسەتىنىن ايتۋ قيىن, بىراق باسىلىمدارداعى ماقالالار جانە تەلەديدارداعى باعدارلامالار مەن فيلمدەردىڭ تاڭداۋعا اسەر ەتەتىنى انىق. سوندىقتان قاجەتتى ماماندىق, كاسىبي مامان سياقتى ماڭىزدى تاقىرىپتاردى باسپاسوزدە تالقىلاۋعا ۇيىتقى بولا جۇرەيىك.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
