ءار ءداۋىردىڭ ءوز ەرەكشەلىگى مەن ءوز تالابى بار. بۇگىنگى دۇنيەنىڭ دامۋ قارقىنىنىڭ شاپشاڭدىعى مەن سانالۋاندىعى سول ەرەكشەلىك پەن تالاپتىڭ جاڭا مىندەتتەرىن دە العا تارتىپ وتىر. وسى ورايدا, قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق جاڭا رەفورما دا قازىرگى جاھاندىق جاڭعىرۋدىڭ قازىرگى جانە بولاشاقتاعى جاڭا تالاپتارى تۇرعىسىنان جۇرگىزىلگەندىگىن ايتۋىمىز كەرەك. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «قازىر زاماننىڭ ديدارى وزگەردى. ءبىز دە وزگەرۋگە ءتيىسپىز. سول سەبەپتى, مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جۇيەسىن دە جاڭعىرتاتىن كەز كەلدى», دەگەن تاريحي ءسوزى ءبىزدىڭ قوعامنىڭ دەموكراتيالىق جولمەن دامۋىن ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسۋگە جول اشتى.
ەلباسىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرىن بۇكىلحالىقتىق, ودان سوڭ پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى دەپۋتاتتارىنىڭ تالقىلاۋىنان وتكىزىپ بارىپ جانە دە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ تۇجىرىمىنان كەيىن «كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا جاريا تۇردە قول قويۋى الەم ساياساتشىلارىنىڭ نازارىن اۋدارىپ, قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق جولمەن دامۋىن ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسكەندىگى تاعى دا قۋاتتالدى. راسىندا دا, بۇل تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ قۇرالعانىنا شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ەندى بولىپ وتىرعان جاس مەملەكەتتىڭ تاراپىنان دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋ جولىنداعى تاعى ءبىر ىلگەرى قادام باسقاندىعى ەدى.
ءبىز اۋەلدەن قۇقىقتىق جانە دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋدى مۇرات تۇتقان ەل بولاتىنبىز. بۇل ماسەلە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى كونستيتۋتسياسىنىڭ وزىندە-اق انىق جازىلىپ, انىق ايتىلعان دا ەدى. وسى باعىتىمىزدان اينىماي, تاريحتىڭ اسا قىسقا مەرزىمىندە كوپەتنوستى حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن جاراستىرا وتىرىپ, الدىمىزعا قۋاتتى ەكونوميكاسى بار, الەمنىڭ دامىعان وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جانە ماڭگىلىك ەل بولۋ سياقتى ايقىن مىندەتتەر بەلگىلەپ دامىپ كەلەمىز.
قازاقستاننىڭ از جىلدىڭ ىشىندە الەمگە تانىمال بولۋىن, الەمدىك قوعامداستىقتار ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ ءوز ورنىن الۋىن, زور بەدەل مەن ابىرويعا بولەنۋىن ءبىز ءبىر عانا ادامنىڭ − ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرامىز. وسى ءبىر تاريحي اقيقاتتى تەرەڭىنەن زەردەلەگەن پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىراۋىزدى ۇسىنىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنداعى ەرەكشە ورنى, ونىڭ مارتەبەسىنىڭ مىزعىماستىعى تۋرالى كونستيتۋتسيانىڭ 91-بابىنىڭ 1-تارماعىنا ورىندى جازىلعاندىعىن ايتقان دۇرىس. ءبىز مۇنى ەلباسىنا دەگەن بارشامىزدىڭ, ياعني بۇكىلقازاقستاندىقتاردىڭ قۇرمەتى مەن ادال نيەتى دەپ باعالايمىز.
بيىلعى جىلدىڭ 10 قاڭتارى كۇنى ەلباسى قول قويعان «كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ نەگىزىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ۇسىنعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما بولىپ سانالادى. ويتكەنى, ەلباسى 2015 جىلى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزىندە جاساعان بايانداماسىندا ءبىزدىڭ داستۇرلەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, بيلىك تارماقتارىن پرەزيدەنتتەن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە قايتا ءبولۋدى كوزدەيتىن كونستيتۋتسيالىق رەفورما جۇرگىزۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىن. سوعان سايكەس, ەلباسى ۇسىنعان جانە زاڭمەن بەكىتىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ نەگىزگى ءمانى پرەزيدەنتتىڭ بىرقاتار وكىلەتتىگىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرۋ, پارلامەنتتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, ۇكىمەتتىڭ اتقارۋشىلىق وكىلەتتىگى مەن ەكونوميكا سالاسىنداعى ونىڭ دەربەستىگىن كەڭەيتۋ سياقتى اسا ماڭىزدى جايلاردى قامتيدى. جانە دە ۇكىمەتتىڭ پارلامەنت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى مەن ەسەپتىلىگى كۇشەيىپ, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى ودان ءارى جەتىلدىرىلە ءتۇستى. بۇل تۋرالى كونستيتۋتسيانىڭ 64-بابىنىڭ 2-تارماعىندا ۇكىمەتتىڭ القالى ورگان بولىپ تابىلاتىندىعى جانە ءوزىنىڭ قىزمەتىندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە پارلامەنتتىڭ الدىندا جاۋاپتى ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلىپ وتىر.
ءسويتىپ, ەلىمىز دامۋىنىڭ دايەكتى جانە زاڭدى جاڭا ءبىر رەفورماسى جاسالىپ, بۇل جاعداي ساياسي جۇيەنى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن بەس ينستيتۋتتىق رەفورما تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن جۇيە قۇرۋعا زور ىقپال ەتەتىن بولادى.
ءبىز وسى ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاڭعىرۋلاردى ەندىگى ارادا رۋحاني جاڭعىرۋمەن بىرگە ءارى قاتار جۇرگىزۋگە ءتيىستىمىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ەڭبەگىندە ايتىلعانىنداي, ەلىمىزدىڭ ءححى عاسىردىڭ قاتاڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى سانانى وزگەرتۋ, ەلباسى ايتىپ وتىرعانىنداي, اۋەلى ء«بىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى» كەرەك بولادى.
بۇل ورايدا, ەلباسى «بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتان, ءاربىر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك. مىسالى, كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق, شەت تىلدەرىن ءبىلۋ, مادەني اشىقتىق سياقتى فاكتورلار اركىمنىڭ العا باسۋىنا ءسوزسىز قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ساناتىندا. سول سەبەپتى, «تسيفرلى قازاقستان», ء«ۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ», «مادەني جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم» سياقتى باعدارلامالار – ۇلتىمىزدى, ياعني بارشا قازاقستاندىقتى ءححى عاسىردىڭ تالاپتارىنا دايارلاۋدىڭ قامى», − دەپ ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن رۋحاني جاڭارۋدىڭ مىندەتتەرىن ناقتى ايتىپ, كورسەتىپ تە بەرىپ وتىر.
ەلباسى ايتىپ وتىرعان باسەكەلىك قابىلەت, پراگماتيزم, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ سياقتى قاعيداتتار ءبىزدىڭ الەمنىڭ دامىعان وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىندا تۇرۋىمىزدىڭ جانە ماڭگىلىك ەل بولۋىمىزدىڭ باستى ءارى ماڭىزدى العىشارتتارى بولىپ سانالادى دەپ پايىمداعانىمىز ءجون. وسى ورايدا, ەلباسىنىڭ ەڭبەگىندە «قازىرگى تاڭدا جەكە ادام عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتىڭ ءوزى باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىرسا عانا تابىسقا جەتۋگە مۇمكىندىك الادى» جانە دە «قانىمىزعا سىڭگەن كوپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتپەيىنشە, ءبىزدىڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مۇمكىن ەمەس», نەمەسە «ۇلتتىق جاڭعىرۋ دەگەن ۇعىمنىڭ ءوزى ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋىن بىلدىرەدى», − دەگەن قاعيدالارى ءبىزدىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىمىزدىڭ دامۋى مەن تولىسۋى ول الەمدەگى ءبىلىمدى دە, ىسكەر, وزىق ويلى حالىق بولىپ بۇگىنگى جاھاندانۋ ءداۋىرىنىڭ قاتاڭ تالاپتارى مەن سىناقتارىنان ابىرويلى وتۋىمىزگە ىقپال ەتەر باستى تىرەك بولا الارى انىق. ويتكەنى, قازىرگى تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيا ەكونوميكانىڭ كاسىپتىك سيپاتىن, ادام بالاسىنىڭ سانا-سەزىمىن دە جەدەل وزگەرتىپ كەلەدى.
ءبىز زاماننىڭ قانداي دا بولسىن سىن-تەزىنە تۇسسەك تە, ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى ساتىنەن ورنىقتىرىپ, نىعايتىپ كەلە جاتقان ەل بىرلىگى مەن ىنتىماعىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا مىندەتتىمىز. بۇل ورايدا, ەلباسى جۋىردا بولىپ وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ححV سەسسياسىندا ەل تۇراقتىلىعى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى كەپىلى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ولاي بولسا, ەلباسى ۇسىنىپ وتىرعان بۇگىنگى جاھاندىق الەممەن قابىساتىن جانە دە ماڭگىلىك ەل بولۋىمىزدىڭ مۇددەسى جولىنداعى تالاپتارعا ساي كەلەتىن قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, زاماننىڭ تالابىنا لايىقتى بولايىق.
اڭسار مۇساحانوۆ,
سەنات دەپۋتاتى
