كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتايلىق جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ء(حوبج تك) توراعاسى ۋ بانگونى قابىلدادى.
ءحوبج قحر-دىڭ ءبىر پالاتالى پارلامەنتى رەتىندە قىزمەت اتقارادى. ونىڭ العاشقى شاقىرىلىمىنىڭ ءبىرىنشى سەسسياسى 1954 جىلى بولعان ەدى. ءاربىر شاقىرىلىمنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى – 5 جىل. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ قۇرامىنا 2987 دەپۋتات سايلانعان. ءحوبج دەپۋتاتتارى سايلاۋ ءبىرلىكتەرى بويىنشا وزدەرىنىڭ دەلەگاتسيالارىن قۇرادى جانە ونىڭ توراعاسى مەن ورىنباسارىن سايلايدى. دەلەگاتسيا باسشىسى بولىپ كوبىنەسە قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ۇيىمدارىنىڭ نەمەسە اسكەري بولىمدەر پارتكومدارىنىڭ حاتشىلارى سايلانادى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, قحر كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, وسى ءحوبج-نىڭ قاتارىنا قىتايدا تۇراتىن بارلىق ۇلتتىق ازشىلىقتار ءتيىستى مولشەردە ءوز وكىلدەرىن مىندەتتى تۇردە ەنگىزە الادى. سونىڭ ىشىندە ونىڭ قۇرامىندا قحر-دا تۇراتىن قازاق حالقىنىڭ وكىلدەرى دە بار.
ءحوبج اتقاراتىن ۇلكەن مىندەتتەر قاتارىندا ەلدىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, ونىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ بار. سونىمەن بىرگە, ءحوبج ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر كودەكسىن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمدارى تۋرالى جانە باسقا دا ماڭىزدى زاڭداردى قابىلداپ, ولارعا تولىقتىرۋلار ەنگىزە الادى. ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندەگى جوسپارى دا وسى ورگاندا قارالىپ, بەكىتىلەدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت جونىندەگى زاڭ مەن ونىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەردى دە ءحوبج تالقىلايدى. ەلدەگى اكىمشىلىك-اۋماقتىق ءبولىنىس ماسەلەلەرىنە وزگەرىس ەنگىزۋ دە ءحوبج-دە بەكىتىلەدى.
قحر-داعى ناقتى وكىمەت بيلىگى قكپ وك قولىندا ەكەنى بەلگىلى, بىراق ونىڭ قابىلداعان بارلىق شەشىمدەرى وسى ورگاندا بەكىتىلگەن سوڭ جاريالانادى. جوعارعى وكىمەت ورىنتاعىنا وتىراتىن كانديداتۋرالار دا وسىندا سايلانادى نەمەسە بەكىتىلەدى. سونىڭ ىشىندە قحر توراعاسى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى, ورتالىق اسكەري كەڭەستىڭ توراعاسى, جوعارعى سوت توراعاسى, باس پروكۋرور, ت.ب. بار. سونداي-اق مەمكەڭەستىڭ پرەمەرى مەن مۇشەلەرىنىڭ كانديداتۋرالارىن دا ءحوبج بەكىتەدى نەمەسە قىزمەتىنەن بوساتادى. ءحوبج-ءنىڭ تۇراقتى كوميتەتى – ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەيتىن ورگان. ونىڭ توعىز كوميتەتى بار.
قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنا توقتالا كەتەتىن بولساق, ول قازىر قاتتى ورلەۋ ۇستىندە. قحر اۋماعىندا بەيجىڭدەگى قازاقستان ەلشىلىگىنەن باسقا, گونكونگ پەن شانحايدا باس كونسۋلدىقتار بار. سونداي-اق ۇرىمشىدە پاسپورت-ۆيزالىق قىزمەت اشىلعان. ال قحر-دىڭ استاناداعى ەلشىلىگىنەن باسقا, الماتىدا باس كونسۋلدىعى جۇمىس ىستەيدى. قىتايمەن تاتۋ كورشىلىك جانە دوستىق قاتىناستى دامىتۋ – قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ەكى ەلدىڭ اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناعان 19 جىلدىڭ ءىشىندەگى نەگىزگى ساياسي جەتىستىكتەر قاتارىنا قحر ۇكىمەتىنىڭ قازاقستان قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرۋ تۋرالى رەسمي مالىمدەمەسىن, سونداي-اق ەكىجاقتى شەكارالىق ءماسەلەلەردىڭ تۇپكىلىكتى رەتتەلگەندىگى تۋرالى قۇجاتتارعا جانە ترانسشەكارالىق وزەندەردى قولدانۋ مەن قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قول قويىلعاندىعىن اتاپ ايتۋعا بولادى. بۇلاردان باسقا ەكى جاققا دا ءتيىمدى بىرنەشە ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلعان. سوڭعى جىلداردا قول قويىلعان ەكىجاقتى ماڭىزدى قۇجاتتار قاتارىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا وزىندىك ۇلەس قوساتىن «ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى» (2007 ج.) بار.
قازاقستان مەن قىتاي حالىقارالىق قۇرىلىمداردا دا ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ تىعىز ۇلگىسىن كورسەتۋدە. اسىرەسە, بۇۇ, شىۇ شەڭبەرىندەگى قاتىناستار تۋرالى وسىنى ايتۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە, قحر قازاقستاننىڭ اوسشك, ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرىن وتكىزۋ سەكىلدى حالىقارالىق باستامالارىن قولداپ وتىرادى. پارلامەنتارالىق بايلانىستار دا جاقسى قارقىنمەن دامۋدا, ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرىندە دە قازاقستان-قىتاي دوستىق توپتارى قۇرىلعان.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءحوبج تك توراعاسى ۋ بانگونى جىلى شىرايدا قارسى الدى. تاراپتار ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرقاتار ماسەلەلەرىن تالقىلادى. مەن ءسىزدى قازاقستانعا العاشقى رەت كەلۋىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن. ءبىزدىڭ ەلىمىز تۋرالى جاقسى اسەر الىپ كەتەدى عوي دەگەن ۇمىتتەمىن. ءسىز كەلگەن بەتتە قازاقستان پارلامەنتىندە ەكىجاقتى ءتيىمدى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىڭىز. وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ قاتىناستارىمىزدى تەرەڭدەتە تۇسەرى انىق. ءبىز بيىل ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن, ال سىزدەر تاياۋدا 62 جىلدىقتارىڭىزدى اتاپ وتەسىزدەر. ءبىز از جىلدار ىشىندە ەكىجاقتى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى وتە جوعارى دەڭگەيگە كوتەردىك. مەن جۇمىسىمدى قحر توراعاسى بولعان تسزيان تسزەمينمەن باستاپ ەدىم, سوڭعى جىلدارى توراعا حۋ تسزينتاومەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. وسى جىلداردا كوپ جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلگەن ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى شەكارا ءماسەلەسى سەكىلدى وتە ماڭىزدى ءماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى. ءسىز ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەندىگىن جاقسى بىلەسىز. قىتاي كومپانيالارى بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇناي, گاز كەشەنىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز قىتاي باعىتىندا تەڭدەسى جوق مۇناي-گاز جەلىسىن سالدىق, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان باسشىسى سونداي-اق داعدارىس جىلدارىندا قىتاي تاراپىنان قاراجات, نەسيە, بىرلەسكەن قورلار تۇرىندە مىقتى قولداۋ كورگەنىمىزدى اتاپ ايتتى. وسى كەلىسىمدەردىڭ بارلىعى زاڭ شىعارۋشى ورگان رەتىندە ەلدىڭ پارلامەنتى تاراپىنان قولداۋدى قاجەت ەتكەنىنە ەكپىن ءتۇسىردى. سوندىقتان ۋ بانگونىڭ ساپارى قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
جاۋاپ سوزىندە مارتەبەلى مەيمان جىلى قابىلداۋلارعا العىسىن جەتكىزدى. مەنىڭ اتىما ءجىبەرىلگەن شاقىرتۋلار ءۇشىن سىزگە جانە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ توراعالارىنا شەكسىز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. مەن سونداي-اق ءسىزدىڭ قۇشاق جايىپ قارسى العانىڭىزعا وتە ريزامىن. سىزبەن تاعى كەزدەسىپ وتىرعانىما وتە قۋانىشتىمىن. ءبىزدىڭ ءاربىر كەزدەسۋىمىز ءاردايىم مەن ءۇشىن زور قۇرمەت سەزىمىن تۋعىزادى. ەڭ الدىمەن, مەن سىزگە جاقسى دوسىڭىز حۋ تسزينتاو مىرزانىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزەمىن. ول ءسىزدىڭ قحر ءۇشىن ارقاشاندا ەڭ سىيلى قوناق بولىپ تابىلاتىنىڭىزدى جەتكىزۋىمدى سۇرادى, دەدى ۋ بانگو.
جاقسىباي سامرات.
