بۇگىن قيمىلداماساق, ەرتەڭ كەش بولادى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىنە تەرىس پيعىلدى ءدىني اعىم­دار­دىڭ قىزمەتىنەن زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قاۋىمداستىعىنان حات كەلدى. وندا بىلاي دەلىنگەن: Tepic پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ قىزمەتىنەن زارداپ شەككەن ازامات­تار­عا كومەك كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى ءدىني سەنىم بوس­تان­دى­عىن تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ كوپ ۇلت­تى حالقىمىزعا سىيلاعان ارتىقشى­لىق­تارىنىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى. قازاقستان ءوزىنىڭ دەموكراتيالىق پرينتسيپتەردى ۇستاناتىنىن تاجىريبە جۇزىندە جانە ناتيجەلى ساياساتى ار­قىلى دالەلدەدى. الايدا, ءبىز ادام بالاسىنىڭ جەكە ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاساقانا قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان, مەملەكەت, وت­باسى, قوعام ءومىرىنىڭ تۇراقتىلىعىن شايقالتقان, جاستار ساناسىن ۋلاپ, قاتىگەزدىككە ۇگىتتەۋ ارقىلى قىل­مىس­قا, ءتىپتى وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋعا يتەرمەلەپ وتىرعان تepic پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ ەمىن-ەركىن جۇرگىزىپ جاتقان ic-ارeكeتىنە قاتتى الاڭداۋدا­مىز. بۇل كۇندەرى ءارتۇرلى سيقىرشى­لىق­پەن, ساۋەگەيلىكپەن اينالىسۋشى, ءدىن اتىن جامىلعان الاياقتاردىڭ تەلەديدار مەن باسپاسوزگە شىعۋى ۇلتتىڭ رۋحاني ومىرىنە ۇلكەن زيان كەلتىرۋدە. وسىدان كورەتىنىمىز, تepic پيعىلدى ءدىني اعىمدار ادام, وتباسى, قوعام جانە مەملەكەت ءۇشىن وتە قayiپتى ەكەندىگى باي­قالادى. ولاردىڭ اتاۋلارى ءار­تۇر­لى, پسيحيكا مەن سانانى وزگەرتەتىن تەحنولوگياسى دا ءارتۇرلى, بipaق ءناتي­جە­سى ءبىر – تولىق وزىنە باعىندىرۋ, اقشا جانە بيلىككە جەتۋگە ۇمتىلۋ. سوندىقتان ادام بالاسىنىڭ ۇلت­تىڭ مەنتاليتەتىنە نۇقسان كeلتىرىپ, رۋحاني داعدارىسقا ۇشىراتۋشى جات پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن ولاردى قاتاڭ باقىلاۋعا الىپ, قاداعالاۋ ارقىلى ولارعا قارسى كۇرەستە الەۋمەتتىك ءبىرتۇتاس شەپ قالىپتاستىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. ءاcipece تىركەلگەن جانە تىركەلمەگەن ءدىني ۇيىمدار مەن بىpلەcتىكتەردىڭ قۇ­قى­عى مەن مىندەتىن قايتا تارازىلاۋ كۇن تارتىبىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى تepic پيعىل­دى ءدىني اعىمداردىڭ كepi ىقپالىنان ازاماتتىق قۇقىقتى قورعاۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءدىني ساۋاتتىلىعىن ارت­تىرۋ ماقساتىندا 2008 جىلى تepic پي­عىلدى ءدىني اعىمداردىڭ قىزمەتىنەن زارداپ شەككەن ازاماتتارعا كومەك كور­سەتۋ ورتالىعى قۇرىلدى. 2009 جىلى بۇل ورتالىق تepic پيعىلدى ءدىني اعىم­داردىڭ قىزمەتىنەن زارداپ شەككەن ازاماتتارعا كومەك كورسەتۋ ورتا­لىق­تارىنىڭ قاۋىمداستىعى بولىپ بىرىكتى. بۇل كۇندەرى رەسپۋبليكا بويىن­شا 14 وبلىس پەن استانا جانە الماتى قالالارىندا 18 ورتالىق جۇمىس جاسايدى. 2010 جىلى ورتالىقتار وتاندىق جانە شەتەلدىك مامانداردى قاتىس­تى­را وتىرىپ, 400-دەن استام ic-شارا, اتاپ ايتقاندا, دارىستەر, كەزدەسۋلەر جانە سەمينارلار وتكىزدى. بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە كومەك كورسەتۋ ورتا­لىقتارىنا ازاماتتاردىڭ ءدىني ءceنىم بوستاندىعى سالاسىنداعى قۇقىعىنىڭ بۇزىلعاندىعى جونىندە 900-دەن استام وتىنىشتەر كەلىپ ءتۇستى. وتىنىشتەرگە جا­سالعان تالداۋ قورىتىندىسى كور­سەتكەنىندەي, كوپتەگەن جات نيەتتى ءدىني ۇيىمدار وزىنە تارتىپ, قارماعىنا ەنگىزگەن ادامعا ۇيىمنىڭ ناقتىلى ماق­ساتى مەن مىندەتى, شىنايى بولمىسى تۋرالى اقپاراتتى بەرمەي قۇپيا ۇستايتىنى بەلگىلى بولدى. ولار – تاجىريبەلى, ارباۋ, ازعىرۋ ءادىسىن جەتىك مەڭگەرگەن ارنايى اككى ماماندان­دى­رىل­عان ادامداردى پايدالانىپ, وزدە­رىن تانىمدىق, ءبىلىم بەرۋشى, ساۋىق­تىرۋشى, ەكولوگيانى قورعاۋشى, ادامگەرشىلىكتى دارىپتەۋشى, ادىلەتتى ۇگىت­تەۋ­شى, ءتىپتى اقىسىز شەت تىلدەرىن ءۇي­رەتۋشى رەتىندە تانىستىرىپ, پاسىق ماقساتتارىن icكe اسىرۋعا تىرىسادى. ءسويتىپ ازاماتتاردىڭ سەنىمدى اقپارات الۋ جونىندەگى كونستيتۋتسيالىق قۇقى­عىن اياقاستى ەتەدى. ەكىنشىدەن, سانانى باقىلاۋ بىرنەشە ادىستەردىڭ جيىن­تى­عىنان قۇرىلادى. بۇل ادىستەر ارقىلى ەركىن جۇرۋگە كەدەرگى كەلتipy, ويلاۋ قابىلەتىن جويۋ, ءدىن اتىن جامىلعان اعىمنىڭ جالپى ادامزاتقا, قوعامدا­عى قالىپتاسقان ەتيكا مەن ادامگەرشىلىككە قايشى كەلەتىن ناسيحاتتار جۇيە­سىن زورلاپ مىندەتتەۋ جانە تولىق با­عىندىرۋ ماقساتىندا ادامنىڭ پسي­حولوگيالىق تۇرعىدان قۇلدىراۋىن جۇزەگە اسىرادى. مۇنداي اعىمداردىڭ باستى كاعي­دا­سى «كىم بىزبەن بىpگe ەمەس, سول ءبىزدىڭ دۇش­پانىمىز» دەگەن ەرەجەگە قۇرىلعان. Tepic پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ ماسەلەسى باتىستا 60-70-جىلدارى پايدا بولدى. ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعى سون­شالىقتى, پايدا بولعان ءتۇرلى وقي­عالار ءارتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ عىلىمي ورتاسى جانە بيلىك جۇيەسى تاراپىنان كەشەندى زەرتتەۋدى قاجەت eتتi. بۇل مەم­لەكەتتەردە ءتۇرلى جات نيەتتى اعىم­داردىڭ ادام قۇقىعى مەن بوستان­دى­عىن بۇزعاندىعى, الەۋمەتتىك ەرەجەلەرگە قايشى كەلگەنى سەبەپتى زاڭدىق ساراپتاۋلار نەگىزىندە كەيبىرىنە تىيىم سالىندى, كوپشىلىگى ايىپپۇل تولەدى, مۇشەلەرى جانە باسشىلارى تۇرمەگە قامالعاندارى دا بولدى. كۋلتتەردىڭ قىزمەتى تۋرالى ماسەلە ەۋروپارلامەنتتە بىرنەشە رەت قارال­دى. ال 1996 جىلدىڭ اقپان ايىندا ەۋروپارلامەنت قاۋلى شىعارىپ تepic پيعىلدى كۋلتتەردىڭ تاراپىنان تۋ­ىنداعان قاتىگەزدىككە ۇگىتتەy, جەكە ادامنىڭ باس بوستاندىعىنا قول سۇعۋ, زورلىق-زومبىلىققا ازعىرۋ سياقتى زاڭعا قايشى ic-ارەكەتتەردىڭ ەرەكشەلىگىن جۇيەلى تۇردە ايقىنداپ بەردى. ال, تمد مەملەكەتتەرىنىڭ زاڭنا­ما­سىندا 1997 جىلدان باستاپ مەملە­كەت­تىك-كونفەسسيالىق قاتىناستاردىڭ جاعدايى بىردەن ليبەراليزمنەن اكىم­شىلىك-رەتتەۋشى جۇيەگە وزگەردى. بۇل ۇردىستە رەسەي فەدەراتسياسى نeگىزگى ءرول اتقارىپ, قاتاڭ ەرەجەلەردەن تۇرا­تىن جاڭا زاڭ شىعاردى. ەگەر 1997 جىل­عا دەيىن رەسەيدە جانە تمد ەلدەرىندە كونفەسسيالاردىڭ قىزمەتىن تو­لىق قولداۋ ساياساتى ورىن العان بولسا, جاڭا زاڭداردىڭ قابىلدانۋى ناتيجە­سىن­دە «ءداستۇرلى» جانە «ءداستۇرلى ەمەس» سەنىمدەر دەپ ءبولىنىپ, زاڭدى تۇلعا مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن جاڭا اكىم­شىلىك كەدەرگىلەر بەلگىلەنىپ, ونداي ۇيىمداردىڭ تارالۋ جولىن بارىنشا كۇردەلەندىردى. سونداي-اق, ەقىۇ شەڭبەرىندە 2009-­2010 جىلداردىڭ شىلدە, قىر­كۇيەك, قازان, جەلتوقسان ايلارىندا وتكىزىلگەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيالاردا «ءداستۇرلى» جانە «ءداستۇرلى ەمەس» سەنىم ۇعىمى ارنايى تالقىلاندى. اتالعان كونفەرەنتسيالارعا ءبىزدىڭ قاۋ­ىمداستىقتىڭ وكىلدەرى بەلسەندى قاتىسقان بولاتىن. ءTۇpلi ەلدەردەن كەلگەن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىم بوستاندىعى قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا دىندەردى «ءداستۇرلى» جانە «ءداستۇرلى ەمەس» دەپ ءبولۋدى بipاۋىزدان قولدادى. ەلدىڭ, جەردىڭ تۇتاستىعى, شەكارا­سىنىڭ مىزعىماستىعى سەكىلدى ونىڭ رۋحاني تۇتاستىعى مەن بىرلىگىنە دە قول سۇعۋعا بولمايتىنى اقيقات. ونسىز ۇلتتى, ەلدى امان ساقتاپ قالۋ مۇمكىن ەمەس. رۋحى بيىك ەل عانا قوعامنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن دامۋىن, ءداستۇرلى ءدىني سەنىم بوستاندىعىن, حالقىنىڭ تاريحي بولمىسى مەن رۋحاني قۇن­دى­لىعىن قورعاي الادى. Tepic پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ كوبەيۋى قوعامدىق جانە ۇلتتىق قayiپ­ciزدىكككe تىكەلەي قاتەر توندىرەدى. قو­عام مەن مەملەكەتتى جاتسىنىپ, جال­پى­عا ورتاق قالىپتاسقان ادامگەر­شىلىك-ەتيكالىق قاعيدالاردان اجىرا­عان ادامدار ءوز «كوسەمدەرىنىڭ» ىقپا­لىنان شىعا الماي, شىرمالۋدا. سوندىقتان, ءبىز پارلامەنت دەپۋ­تات­تارىنا قازىرگى كەزدە «ءدىني سەنىم بوستاندىعى جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭعا ءتيىستى, كەشەندى وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قا­جەت­تىلىگى تۋرالى ءوتىنىش جولداپ وتىرمىز. اتالمىش زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار قابىل­دان­گان جاعدايدا مەملەكەت پەن ءدىني بىرلەستىكتەر اراسىنداعى قاتىناستاردى ۇيلەسىمدى تۇردە ورنىقتىرۋعا, قانداي دا بip تepic پيعىلدى ءدىني ۇيىم تا­راپىنان ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەن­ساۋلىعىنا زيان كەلتىرىلگەن جاعدايدا ولاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا, شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ ميسسيونەرلىك قىزمەتىن زاڭمەن رەتتەۋگە جانە باقى­لاۋعا الۋعا, ءتىپتى كەرەك بولعان جاع­داي­دا, ولاردى شەكتەۋگە, ءسويتىپ ەكس­ترە­ميستىك ءدىني ۇيىمداردىڭ لاڭكەستىك ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ الدىن الۋعا زاڭناما­لىق نەگىز بولادى دەپ ەسەپتەيمىز.